ترک خوردن برج تاریخی لاجیم در سوادکوه مازندران در پی رویش یک درخت، بار دیگر اهمیت رسیدگی به پوشش گیاهی اطراف بناهای تاریخی را در کانون توجه قرار داد؛ موضوعی که کارشناسان میراث فرهنگی پیش‌تر نیز درباره آن هشدار داده بودند.

در روزهای اخیر، تصویری از برج لاجیم در رسانه‌ها منتشر شد که نشان می‌داد گنبد این برج در پی رویش یک درخت ترک خورده است.

برج لاجیم هزار سال قدمت دارد و از آثار تاریخی به‌جا‌مانده از دوران آل ‌زیار در ایران به شمار می‌رود. ارتفاع این برج به حدود ۱۸ متر می‌رسد و بدنه آن استوانه‌ای‌شکل است. گنبد این برج که اینک در پی رویش یک درخت ترک خورده است، دو پوش (جداره) درونی و بیرونی دارد. این بنای تاریخی از بیرون دارای یک گنبد مخروطی ساده و ظریف است که در داخل به حالت مدور تغییرشکل می‌دهد.

ورودی این بنای آجری در سمت شرق است و پایه گنبد با یک ردیف طاق‌نما تزیین شده است. در کمربند زیر گنبد، دو کتیبه به خط کوفی و پهلوی کنار هم دیده می‌شوند. این دو کتیبه به زیبایی و با آجر‌های تراش‌خورده در زمینه‌ای از گچ سفید نصب شده‌اند. بر کتیبه با خط کوفی نام کیا اسماعیل ابوالفوارس شهریار ابن عباس، صاحب بنا، و تاریخ ۴۱۳ هجری قمری دیده می‌شود.

تخریب برج تاریخی لاجیم در حالی‌ است که کارشناسان میراث فرهنگی به‌تناوب درباره حریم بناهای تاریخی و ضرورت رسیدگی به پوشش‌های گیاهی مجاور آن‌ها هشدار داده‌ بودند.

فعالان فرهنگی سال ۱۳۹۹ به خطر تخریب کاخ کیومرث دوبرجی در فورگ استان فارس به دلیل وجود درختان مرکبات در مجاورت آن اشاره و تاکید کردند میراث فرهنگی باید به داد این بنای تاریخی برسد.

آبیاری پی‌درپی درختان نزدیک کاخ کیومرث دوبرجی در سازه این بنای تاریخی رطوبت ایجاد کرد و باعث شد بخش‌هایی از این سازه به‌تدریج تخریب شود و فرو بریزد. در آن زمان، مسئولان میراث فرهنگی استان فارس بارندگی شدید را عامل تخریب کاخ کیومرث در داراب عنوان کردند و عدالت حقیقی، بخشدار وقت فورگ، نیز گفت که کاخ کیومرث در یک باغ است و مالک شخصی دارد. او تایید کرد  که شمار درختان مجاور این بنای تاریخی به‌قدری زیاد است که راه‌ منتهی به کاخ را مسدود کرده‌اند و اگر کسی بخواهد برای بازدید به کاخ برود، به‌سختی می‌تواند از میان درختان عبور کند.

حقیقی به خبرگزاری ایلنا گفت که مسئولان میراث فرهنگی برای محافظت از حریم بنای تاریخی کیومرث اقدام مناسبی انجام نداده‌اند.

فرناز حیدری، کارشناس ارشد محیط‌ زیست، پیش‌تر در یادداشتی نوشته بود یکی از مخاطراتی که اغلب بناهای تاریخی واقع در فضای باز را تهدید می‌کند، رشد بی‌رویه پوشش گیاهی است؛ زیرا رشد کنترل‌نشده هر نوع گیاه در محوطه اطراف یا داخل یک اثر تاریخی قابلیت آن را دارد که موجودیت کل مجموعه را تهدید کند.

به گفته این کارشناس محیط‌ زیست، ریشه گیاهان زمینه تخریب و فرسایش را فراهم می‌آورد و در صورت بی‌توجهی طولانی‌مدت، عوامل طبیعی اعم از آب و باد به‌راحتی باعث فرسایش بنا می‌شوند و به همین دلیل است که حتی درختان مجاور آثار تاریخی هم باید دائم کنترل و هرس شوند.

حیدری با تاکید بر اینکه حذف کامل گیاهان از محوطه‌های تاریخی امکان‌پذیر نیست، تاکید کرد که بهترین راه‌ نظارت و پایش محل است.