در روزهای گذشته سخنان خامنهای درباره داده شدن یک گزارش «مهمل» به «ابراهیم رئیسی» در فضای عمومی بازتاب گستردهای داشت، اینک اما سخنان خود او در دیدار با دانشجویان و تشکلهای دانشجویی از نظر افکار عمومی «مهمل» است. او روز چهارشنبه ۲۲اسفند۱۴۰۳، همان حرفهایی را تکرار کرد که پنج سال پیش در دیدار با نخستوزیر ژاپن زده بود.
تنها تفاوت این سخنان اما لحن محترمانهتر نسبت به سابق است و این بار نگفت شخص ترامپ را شایسته مذاکره نمیداند.
اکنون نیز مانند گذشته این سخنان همه ماجرا نیست و در پشت پرده اتفاقات بسیاری دیگری در جریان است.
این بار اما نسبت به گذشته وضعیت بسیار متفاوت است و خامنهای میداند که نمیتواند موضوع مذاکره را به یک بازی رسانهای بدل کند و باید تصمیمی متفاوت بگیرد. از یک طرف احتمال حمله دوباره اسراییل وجود دارد و از یک طرف موضوع به صفر رسیدن صادرات نفت جدیتر است. از این رو ممکن است خامنهای مانند گذشته اجازه مذاکره را بدهد اما مسوولیت آن را نپذیرد.
وجود عوامل سومی به نام روسیه، چین و کشورهای عربی وضعیت را متفاوت کرده است، وجود این عامل و منافعش از جهتی توافق را سادهتر و از جهتی پیچیدهتر کرده است.
رهبر جمهوری اسلامی پیش از این سخنان خود تحلیلهایی درباره نامه ترامپ داشت. پیش از این گفته شده بود که عمان و قطر حاضر به واسطه شدن برای ارایه این نامه نبودند. از این جهت این تحلیل در داخل ایران مطرح شده بود که نامه تند بوده و آنان نمیخواستند حامل آن باشند.
«انور قرقاش»، مشاور دیپلماتیک رییس امارات متحده عربی، که حامل این نامه شده نیز برخلاف مقامات قطر و عمان با جمهوری اسلامی درگیریهای متعددی داشته است.
خامنهای چه گفت؟
رهبر جمهوری اسلامی نامه ترامپ را فریب افکار عمومی خواند و گفت که هدف از ارسال آن اعلام این موضوع است که ما اهل مذاکره هستیم، اما ایران حاضر نیست.
او طبق معمول به موافقان مذاکره در داخل نیز توپید و افزود که مذاکره «با این دولت آمریکا رفع تحریم نخواهد کرد»، بلکه « گره تحریمها را کورتر خواهد کرد، فشار را افزایش خواهد داد.»
خامنهای همچنین گفت که اگر جمهوری اسلامی قصد دست یافتن به سلاح اتمی را داشت، آمریکا نمیتوانست جلوی ما را بگیرد.
او دقیقا همین سخنان را در خرداد ۱۳۹۸ و در دیدار با «شینزو آبه»، نخستوزیر ژاپن، نیز گفته و تاکید کرده بود و «اگر ما قصد ساخت سلاح هستهای داشتیم، آمریکا هیچکاری نمیتوانست بکند.»
از این رو سخنان رهبر جمهوری اسلامی تفاوتی با سخنان پنج سال پیش ندارد و تنها لحن آن محترمانهتر شده است. پس از دیداربا شینزو آبه، توییتر خامنهای نوشته بود، «شخص ترامپ را شایسته مبادله هیچ پیامی نمیدانم و هیچ پاسخی هم به او ندارم و نخواهم داد.»
ترامپ نیز در واکنش به توییت خامنهای نوشت که «شخصا احساس میکنم هنوز حتی فکر کردن به رسیدن به یک توافق با [ایران] خیلی زود است. آنها آماده نیستند، ما هم نیستیم.»
«باراک اوباما» نیز به خامنهای نامه نوشته بود اما بر خلاف نامه ترامپ سالها پس از آن خبرش منتشر شد. ترامپ اما فردی نیست که نامه بنویسد و آن را علنی نکند.
خامنهای در بحبوحه بالاگرفتن تنشهای دولت ترامپ با جمهوری اسلامی گفته بود: «اوباما که ظاهرش خیلی اتو کشیدهتر از اینها بود یک نامه فدایت شوم برای ما نوشت و بنده بعد از مدتی جوابی به او دادم، بلافاصله نامه دوم را نوشت، میخواستم جواب بدهم که فتنه ۸۸ پیش آمد و او با فراموش کردن همه آن حرفها و ابراز ارادتها، با خوشحالی به حمایت و دفاع از فتنه و فتنهگرها شتافت.»
پاسخ به احتمال حمله
یکی از موضوعات متفاوت در این دوره احتمال حمله جدی اسراییل است، حملهای که بدون حمایت آمریکا ممکن نیست. از این رو باید خامنهای در سخنرانی خود پاسخ این تهدیدها را نیز میداد و گفت که «اگر چنانچه کسی اقدام کرد، برخورد ما یک برخورد قاطع و حتمی است.»
او اما به خوبی میداند که اینک وضعیت متفاوت است، پدافند هوایی ایران از بین رفته و جمهوری اسلامی دیگر ابزارهای گذشته از جمله گروههای نیابتی خود را در اختیار ندارد.
خود خامنهای نیز این موضوع را به شکلی دیگری یادآوری کرد و گفت که سال گذشته رئیسی، «حسن نصرالله»، «اسماعیل هنیه»، «هاشم صفیالدین»، «یحیی سنوار» و «محمد ضیف» زنده بودند.
در این میان «سرگئی لاوروف»، وزیر خارجه روسیه نیز گفت که اصرار آمریکا به شروط سیاسی و عدم حمایت جمهوری اسلامی از گروههایی در عراق، لبنان و سوریه، برای دستیابی به یک توافق احتمالی، نگرانکننده است.
نقش چین، روسیه و کشورهای عربی
یکی از تفاوتهای وضعیت فعلی نقش بازیگران جدید در واسطهگری بین ایران و آمریکا است. در دورههای گذشته از عمان بهعنوان واسطه بین ایران و آمریکا نام برده میشود، اما اینبار تعداد واسطهها افزایش یافته است.
از یک سو، چین و روسیه نقشی علنی و موثر در واسطهگری بین ایران و آمریکا دارند و روز جمعه ۲۴اسفند نیز نشست معاونان وزرای خارجه چین، روسیه و ایران درباره موضوع هستهای ایران برگزار خواهد شد.
این میانجیگری اما وضعیت را از جهاتی آسان و از جهاتی سخت کرده است. روسیه بهدلیل جنگ با اوکراین منافع خاص خود را دنبال میکند و در این میان تفاوت نظر ترامپ با دولت سابق آمریکا و اروپا درباره اوکراین وضعیت متفاوتی را رقم زده است.
وضعیت کشورهای عربی نیز نسبت به گذشته بسیار متفاوت است. این کشورها در دورهای برای مخالفت با برجام بهصورت جدی در صحنه بودند اما اینک مخالف فشار بیشتر به جمهوری اسلامی هستند. بهبود روابط این کشورها با ایران با واسطهگری چین و نزدیک شدن آنها به روسیه از جمله دلایل این تغییر است.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید