ایران وایر – این گزارش درباره دلایل کاهش قیمت ارز و طلا در ایران و در شرایطی است که دو هفتهای است که از شروع جنگ آمریکا و اسراییل علیه جمهوری اسلامی سپری شده است.
***
دو هفته از آغاز جنگ جمهوری اسلامی با اسراییل و آمریکا میگذرد و بازارهای مالی در جهان، نوسانات کمنظیری را تجربه کردهاند.
نرخ سرمایههای امنی مانند نفت و طلا و نقره، جهش و بازارهای سرمایه با ریسکهای بالاتر مانند بازار سهام و ارزهای دیجیتال، ریزشهای سنگینی داشتهاند. در ایرانِ درگیرِ جنگ اما، وضعیت بازارها بسیار آرام و با ثبات گزارش میشود. در حالی که انتظار عمومی و معمول از اقتصاد در شرایط جنگی، سقوط ارزش پول ملی و جهش نرخ ارز و طلا است، گزارشهای منتشر شده از سوی رسانههای حکومتی از بازارهای ایران، روندی متفاوت را بهتصویر میکشند.
برخی رسانههای داخلی مانند تسنیم، حتی از جهش ارزش پول ملی و افت قابل توجه نرخ طلا و ارز در بازارهای مالی ایران خبر میدهند.
بررسی دقیقتر بازارهای مالی ایران و آنچه در جهان تحت تاثیر جنگ میگذرد اما، داستان کاملا متفاوتی را روایت میکنند.
اختلاف بالای نرخهای حکومتی و غیررسمی با واقعیات بازار
در ساعات اولیه حمله اسراییل و آمریکا به مواضع جمهوری اسلامی، نرخ دلار در تابلوی صرافیها و وبسایتهای اعلام نرخ آنلاین تا مرز ۱۸۵هزار تومان هم پیشروی کرد، اما بعد از ساعاتی از روز اول حمله، اینترنت سراسر کشور کاملا قطع شد و استخراج هیچ نرخی از داخل ایران،امکانپذیر نبود.
بعد از مدتی، وبسایتهای صرافیها و کانالهای اعلام نرخ خارج از کشور نرخ ۱۶۶هزار تومان برای هر یک دلار آمریکا و ۲۰میلیون و ۱۰۰هزار تومان را برای هر گرم طلای ۱۸عیار به نمایش گذاشتند.
این نرخها، علیرغم نوسانات جزیی در همین کانالها باقی ماندند تا اینکه بعد از حدود نُهروز در تاریکی اطلاعاتی و رسانهای حاکم در داخل ایران، رسانههای حکومتی مانند تسنیم، نرخ ارز و طلا را در ایران، ریزشی توصیف کرده و مدعی شدند که نرخ دلار با حدود ۲۰درصد ریزش، تا ۱۵۲هزار تومان، افت کرده و نرخ طلای ۱۸عیار به ۱۷میلیون و ۷۵۰هزار تومان رسیده است.
تسنیم مدعی شد که این ریزش بهدلیل فروکش کردن التهابات و هیجانات ابتدایی و آرام شدن فضای خبری بوده است.
در حالیکه در همان تاریخ، شبکه اطلاعرسانی طلا، سکه و ارز، «tgju»، نرخ دلار را همان ۱۶۶هزار تومان و بهای هر گرم طلای ۱۸عیار را حدود ۳میلیون تومان گرانتر از تسنیم و همان ۲۰میلیون و ۱۰۰هزار تومان گزارش کرده بود.
اما بررسی دقیق بازار و آنچه واقعا بین معاملهگران در جریان است، نشان میدهد که نه آرام شدن فضای خبری و نرخ اعلامی تسنیم، گویای روند واقعی ارز و طلا در بازارهای ایران است و نه نرخهای اعلام شده در وبسایتهای خارجی یا دولتی.
بازارهای تعطیل و نیمهتعطیل نرخ رسمی ندارند
در همان نخستین روز آغاز حملات اسراییل و آمریکا، جمهوری اسلامی در ایران، اینترنت را بهصورت سرتاسری قطع کرد. در چنین شرایطی نرخگیری معاملهگران بازار از دلار سلیمانیه و هرات، عملا متوقف شد و همین وضعیت، نرخگذاری در بازار ارز ایران را متوقف کرد.
با شدتگرفتن درگیری، خودِ دولت، فردای آغاز حملات، بازار بورس ایران را رسما تعطیل کرد و از تعطیلی معاملات بورس اوراق بهادار تا اطلاع ثانوی خبر داد. بعد از گذشت حدود دو هفته هنوز این بازار بسته است.
بازار ارز و طلای کشور هم مانند سایر بازارها بهدلیل قطعی اینترنت از طرفی و فضای ناامن ناشی از جنگ و درگیری و بمبارانهای مستمر از سوی دیگر، بهحالت تعطیل درآمد. اکثر معاملهگران و فعالان اقتصادی در این شرایط، ترجیح میدهند که محتاط باشند، دست به معامله نزنند و تا زمانی که بتوانند پیشبینی قابلاتکایی داشته باشند، تنها نظارهگر باشند.
در چنین فضایی، مشخص است که نرخهای اعلام شده چه از سوی رسانههای حکومتی و چه از سوی وبسایتهای غیررسمی اعلام نرخ، به هیچ عنوان بر پایه میانگین معاملات انجامشده در روز نیست.
بخش قابلتوجهی از معاملات فعلی را یا افرادی انجام میدهند که به نقدینگی فوری ریالی نیاز دارند یا نگران کاهش احتمالی قیمت دلار و جاماندن از قیمتها در صورت بازگشایی بازار و آغاز دوباره معاملات باشند. این افراد معدود هم در معاملات محدودی که انجام میدهند با هم بر سر یک نرخ خاص، توافق میکنند و خرید و فروش، بر اساس نرخ توافقی است و نه نرخ واقعی بازار.
بهعبارتی، وقتی حجم معاملات، کاهش مییابد و بازار عمق کافی ندارد، حتی تعداد محدودی معامله میتواند نرخ ظاهری بازار را جابهجا کند. اما برای ارزیابی دقیق وضعیت ارز، علاوه بر نرخهای اعلامی، به شاخصهایی مانند حجم معاملات، اختلاف قیمت در بازارهای مختلف و دسترسی واقعی به ارز نیز شاخصهای مهمی هستند که باید مورد بررسی قرار گیرند.
در مورد نرخ طلا هم وضعیت دقیقا به همین شکل است. در حالیکه در بحبوحه جنگ، نرخ اُنس جهانی طلا مسیر صعود را در پیش گرفته بود، در ایران به روایت تسنیم، نرخ طلا کاهشی و به روایت وبسایتهای رسمی اعلام نرخ، ثابت است.
اما واقعیت این است که نرخ طلا در ایران به دو عامل نرخ دلار و نرخ اُنس جهانی بستگی مستقیم داشته و به میزان عرضه و تقاضا بهصورت غیرمستقیم وابسته است. اما بازار طلا هم در ایران مانند بازار ارز و بازار سهام غیرفعال است.
در همین ارتباط، «نادر بذرافشان»، رییس اتحادیه طلا و جواهر تهران، اعلام کرد که از آغاز جنگ، معاملات در بازار طلا و سکه به حداقل رسیده است و عملا تقاضایی برای خرید طلا و سکه وجود ندارد. بازارها در اغلب شهرهای ایران، نیمهتعطیل هستند و بهدلیل ابهام در خصوص نرخ واقعی طلا، بسیاری از فروشندگان، ترجیح میدهند از فروش خودداری کنند هر چند که عملا خریداری هم در بازار وجود ندارد.
کنترل شدید امنیتی و اینترنتی بازارها
دسترسی به اینترنت از داخل ایران بهمدت ۱۴روز است که قطع شده است. علاوه بر قطعی اینترنت، نظارتهای امنیتی شدید بر همه ابعاد زندگی مردم و بازارها سایه افکنده است. در چنین شرایطی، میان «نرخ اعلامی» و «نرخ معاملات واقعی» فاصلهای قابل توجه، شکل میگیرد.
در چنین وضعیتی، قیمتهای منتشرشده در رسانهها یا کانالهای رسمی، بیشتر جنبه مدیریتی، روانی و البته حکومتی داشته و لزوما نشاندهنده نرخ و حجم واقعی معاملات در بازار نیستند.
به این ترتیب، تقویت نسبی ریال در دو هفته نخست جنگ را میتوان بیشتر نتیجه مداخلات مدیریتی در بازار ارز، کاهش معاملات، مدیریت انتظارات و قطعی عمدی اینترنت دانست تا نشانهای از بهبود بنیادهای اقتصادی. واقعیبودن نرخهای اعلامی نیز تا حد زیادی به میزان آزادی معاملات، آزادی رصد بازار و میزان عمق بازار بستگی دارد.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید