پرونده «دژ الموت و استحکامات دفاعی وابسته به آن» چهارم مرداد در چهل‌وهشتمین نشست کمیته میراث جهانی یونسکو در شهر بوسان کره جنوبی، به‌عنوان سی‌امین اثر ایران در فهرست میراث جهانی به ثبت رسید.

چوبک از سال ۱۳۸۰ کاوش‌های باستان‌شناسی در قلعه الموت را آغاز کرد؛ پژوهش‌هایی که طی ۲۵ سال و در قالب ۱۶ فصل کاوش ادامه یافت.

او علاوه بر کاوش در خود قلعه، محوطه‌های پیرامونی و چندین دژ وابسته را مورد بررسی قرار داد و با آشکارسازی بخش‌های مدفون قلعه، کاربری قسمت‌های مختلف آن را شناسایی کرد.

او در جریان این کاوش‌ها، زندان، سردر اصلی، رصدخانه و صحن مرکزی قلعه را از زیر خاک بیرون آورد و مولاسرا، محل استقرار حسن صباح و دیگر رهبران اسماعیلی، را یافت.

چوبک همچنین سامانه‌های انبارداری، آبیاری و راه‌های ارتباطی مجموعه را شناسایی کرد و با انجام مطالعات گیاه‌شناسی، برخی روایت‌های رایج درباره مصرف حشیش در دوره حسن صباح را به چالش کشید.

بررسی شش قلعه مجاور نیز نشان داد این استحکامات در دوره خود به‌صورت یک شبکه یکپارچه اداره می‌شده‌اند.

چوبک همچنین از اجرای پروژه‌هایی مانند احداث جاده، تله‌کابین و برخی ساخت‌وسازها در عرصه تاریخی الموت جلوگیری کرد و مانع زمین‌خواری و کوه‌خواری در این منطقه شد.

از تپه‌ای خاکی تا ثبت جهانی

چوبک که به‌عنوان مدیر پایگاه میراث جهانی الموت فعالیت می‌کند، دوشنبه پنجم مرداد گفت این محوطه پیش از آغاز کاوش‌ها در سال ۱۳۸۰، بر اثر سال‌ها فرسایش و رهاشدگی به تپه‌ای خاکی تبدیل شده بود و تنها بخش‌هایی از دیوارهای آن دیده می‌شد.

او افزود طی ۲۵ سال گذشته، ساختارهای اصلی قلعه مورد شناسایی، مستندسازی، حفاظت و مرمت قرار گرفتند که هدف آن، آماده‌سازی پرونده به منظور ثبت جهانی این اثر بود.

چوبک با اشاره به جایگاه تاریخی الموت گفت این مجموعه تنها یک دژ نظامی نبوده، بلکه مرکز حکومت، دانش و فرهنگ در دوره اسماعیلیان به شمار می‌رفته است.

به گفته این باستان‌شناس، حضور دانشمندانی چون خواجه نصیرالدین طوسی، وجود کتابخانه و فعالیت‌های علمی، بیانگر جایگاه فرهنگی این مجموعه فراتر از کارکرد نظامی آن است.

بازتاب گسترده در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی

پایگاه خبری عصر ایران چهارم مرداد در گزارشی با عنوان «۲۵ سال تلاش و عاشقی برای میراث فرهنگی ایران»، از نقش چوبک در حفاظت و معرفی دژ الموت قدردانی کرد.

عصر ایران نوشت چوبک عمر خود را صرف پژوهش و حفاظت از این مجموعه تاریخی کرده و اکنون سال‌ها تلاش او با ثبت جهانی این اثر به ثمر نشسته است.

در این گزارش آمده است: «شاید ثبت جهانی الموت تنها یک خبر باشد، اما برای زنی که بیش از یک‌چهارم قرن زندگی‌اش را پای این کوه و این قلعه گذاشت، این لحظه پایان یک مسیر طولانی و آغاز ماندگاری نام الموت در حافظه جهانی است.»

این رسانه به دیگر فعالیت‌های علمی چوبک، از جمله سرپرستی کاوش‌های باستان‌شناسی در شهر تاریخی جیرفت و حوزه جازموریان اشاره کرد و افزود این پژوهش‌ها به شناسایی مسجد، بازار، میدان، گورستان، شبکه آب‌رسانی و کارگاه‌های صنعتی این محوطه‌های تاریخی انجامید.

فعالیت‌های چوبک در شبکه‌های اجتماعی نیز با استقبال گسترده کاربران ایرانی روبه‌رو شد.

زینب کریمیان که خود را «روزمره‌نویس» معرفی کرده است، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، از نقش چوبک در ثبت جهانی الموت قدردانی کرد و در مقابل، حضور پررنگ مقام‌های جمهوری اسلامی در مراسم ثبت جهانی و کم‌رنگ ماندن نقش این باستان‌شناس را مورد انتقاد قرار داد.

او با انتشار تصویری از لحظه اعلام ثبت جهانی دژ الموت و اشک شوق چوبک نوشت: «ثبت جهانی قلعه الموت حاصل ۲۵ سال ایستادگی خانم چوبک بود، اما باز هم ردیف اول را مدیران مردی پر کردند که چند صباحی وزیر و معاون وزیرند و او گوشه‌نشین بود.»

در ادامه این پیام آمده است: «تاریخ نام صندلی‌نشینان را فراموش می‌کند، اما نام کسانی را که برای این سرزمین عمر گذاشتند، نه.»