فرشته عالمشاه روز سه‌شنبه در گفت‌وگو با ایرنا اظهار داشت: به عنوان فردی که در زمینه احیا و نجات ماهی‌ها فعالیت می‌کنم، به‌خوبی می‌دانم که باز و بسته شدن زاینده رود چه آسیب‌هایی به تنوع زیستی وارد می‌کند و اگر قرار باشد تکلیف رودخانه مشخص نباشد، این وضعیت بسیار آسیب‌زاتر از شرایطی است که رودخانه همیشه در یک وضعیت مشخص قرار داشته باشد.

وی افزود: اگر قرار باشد خدای نکرده رودخانه خشک بماند، بهتر است تکلیف آن مشخص باشد؛ زیرا وقتی رودخانه برای مدتی طولانی باز می‌شود، موجودات آبزی و سایر گونه‌های وابسته به آب احساس امنیت کرده و چرخه تولیدمثل خود را آغاز می‌کنند، اما با قطع جریان آب، این چرخه ناگهان متوقف می‌شود.

مدیر طرح احیای آفانیوس اصفهان بیان کرد: ماهی‌ها و موجوداتی مانند قورباغه‌ها که در حاشیه رودخانه زندگی می‌کنند، زمانی که آب جریان دارد، تولیدمثل می‌کنند و نسل جدید آن‌ها در محیطی متولد می‌شود که تصور می‌کنند امن است، اما اگر این محل دوباره خشک شود، بخش زیادی از این موجودات گرفتار می‌شوند.

عالمشاه با اشاره به وجود چاله‌ها، زهکش‌ها و نقاطی از مسیر رودخانه که ممکن است برای برخی گونه‌ها به زیستگاه امن تبدیل شده باشد، گفت: برخی گونه‌ها از جمله آفانیوس ممکن است در انتهای مسیر یا نقاطی که آب زیرزمینی به آن‌ها می‌رسد، زیستگاه‌های امنی پیدا کرده و جمعیتشان در همان نقاط زنده مانده باشد.

وی افزود: وقتی رودخانه دوباره باز می‌شود، این گونه‌ها از محل‌های امن خود خارج شده و وارد مسیر رودخانه می‌شوند، اما اگر جریان آب مجدد قطع شود، دیگر نمی‌توانند به زیستگاه قبلی خود بازگردند و این موضوع یکی دیگر از خطرات باز و بسته شدن رودخانه است.

این فعال محیط زیست تصریح کرد: با باز و بسته کردن جریان زاینده رود، در واقع تنوع زیستی و چرخه حیات این رودخانه را به‌طور جدی دستکاری کرده‌ایم و یکی از پیامدهای آن نیز در تغییر جمعیت برخی گونه‌ها و برهم خوردن تعادل اکولوژیک قابل مشاهده است.

پیامدهای برهم خوردن چرخه اکولوژیک به شهروندان بازمی‌گردد

عالمشاه با اشاره به افزایش حشرات در حاشیه زاینده رود گفت: مدتی که آب در رودخانه جریان داشت، شهروندان اصفهانی پیام‌ها و فیلم‌های زیادی درباره افزایش تعداد پشه‌ها در اطراف رودخانه ارسال می‌کردند و از این وضعیت گلایه داشتند.

وی ادامه داد: بخشی از علت این وضعیت آن بود که چرخه طبیعی رودخانه و زیست موجوداتی که از پشه‌ها تغذیه می‌کنند، بر اثر تغییر شرایط آب از بین رفته بود.

وی تاکید کرد: اگر در آینده زاینده رود به شکل دائمی جریان داشته باشد، به‌تدریج مشکلات و پیامدهای آسیب‌هایی که به اکوسیستم وارد شده است، مشخص خواهد شد و خواهیم دید که برهم خوردن تعادل گونه‌ها چگونه آثار خود را به زندگی شهروندان و ساکنان منطقه بازمی‌گرداند.

مدیر طرح احیای آفانیوس اصفهان گفت: وقتی تعادل یک اکوسیستم برهم بخورد، پیامدهای آن به‌تدریج در بخش‌های مختلف خود را نشان می‌دهد و ممکن است سال‌ها طول بکشد تا آثار تغییر در چرخه حیات گونه‌ها به‌طور کامل مشخص شود.

حقابه قانونی گاوخونی در رهاسازی آب زاینده رود رعایت نشد

عالمشاه یکی دیگر از مسائل مهم در رهاسازی آب زاینده رود را تأمین حقابه تالاب گاوخونی عنوان کرد و گفت: بر اساس قانون و بخشنامه‌های لازم‌الاجرا، در هر بار بازگشایی زاینده رود به هر دلیل، از جمله برای کشاورزی، باید ۱۰ تا ۱۵ درصد از آب رهاشده به تالاب گاوخونی برسد، اما در رهاسازی اخیر حتی یک قطره آب نیز برای رودخانه و تالاب اختصاص پیدا نکرد.

وی افزود: ممکن است مردم تصور کنند با این رهاسازی، تالاب گاوخونی نیز جان گرفته است، در حالی که آب در فاصله‌ای از تالاب منحرف می‌شود و چیزی از آن به تالاب نمی‌رسد.

این فعال محیط زیست اظهار داشت: به دلیل برداشت شدید از منابع آب زیرزمینی و خالی شدن بافت اسفنجی زمین، حتی در محدوده‌ای در فاصله چندین کیلومتری بالادست تالاب، بخش زیادی از آب در زمین نفوذ می‌کند و عملاً آبی به سمت گاوخونی نمی‌رسد.

وی تأکید کرد: در بازدیدهایی که داشته‌ام، حتی یک درصد از این آب نیز به تالاب نرسیده است و باید این موضوع به‌طور جدی مورد توجه قرار گیرد.

عالمشاه با تأکید بر اینکه احیای تالاب گاوخونی تنها مطالبه محیط زیستی‌ها نیست، گفت: حتی کشاورزان نیز باید برای حفظ تالاب و رودخانه مطالبه‌گر باشند، زیرا زندگی در کنار تالابی که خشک شده و به منبع انواع آلاینده‌ها و سموم تبدیل شده است، می‌تواند آسیب شدیدی به سلامت خود کشاورزان و خانواده‌ آن‌ها وارد کند.

وی افزود: ممکن است کشاورز امروز درآمد محدودی از کشاورزی به دست آورد، اما اگر سلامت خود و خانواده‌اش به دلیل پیامدهای زیست‌محیطی از بین برود، بخش زیادی از همان درآمد باید صرف درمان بیماری‌ها شود.

مدیر طرح احیای آفانیوس اصفهان خاطرنشان کرد: بنابراین همه گروه‌ها اعم از صنایع، کشاورزان و سایر بخش‌ها باید علاوه بر منافع خود، منفعت طبیعت را نیز مطالبه کنند؛ زیرا اینها اجزای یک چرخه هستند و بدون سلامت طبیعت، سلامت انسان نیز امکان‌پذیر نیست.

امداد آبزیان برای زاینده رود ضروری است

عالمشاه با اشاره به ضرورت تشکیل تیم امداد آبزیان زاینده رود بیان کرد: مدت‌هاست درباره خطراتی که متوجه ماهی‌های رودخانه است هشدار داده‌ایم و حتی زمانی که آب زاینده رود رها شد، برای تماشای جریان آب به کنار رودخانه نرفتم، زیرا به جای لذت بردن از آب، تصور مرگ دسته‌جمعی ماهی‌ها را می‌کردم.

وی افزود: وقتی یک خطر را از قبل می‌بینیم و هشدار می‌دهیم که باید تجهیزات و تیم امداد آماده باشد، اما کسی این هشدار را نمی‌شنود، پس از وقوع حادثه دیگر نمی‌توان کاری انجام داد.

این فعال محیط زیست گفت: شاید بتوان یک یا چند ماهی را نجات داد، اما با هزاران ماهی گرفتار در بستر رودخانه مواجه هستیم و این موضوع به یک تیم تخصصی و تجهیزات مناسب نیاز دارد.

عالمشاه تأکید کرد: تشکیل تیم امداد آبزیان زاینده رود یک ضرورت است و ما تلاش می‌کنیم این کار را به شکل مردمی آغاز کنیم و منتظر کسی نمانیم، اما در نهایت وزارت نیرو باید تکلیف زاینده رود را به‌صورت اساسی مشخص کند.

وی خاطرنشان کرد: رودخانه‌ای با این اهمیت نمی‌تواند هر بار باز و بسته شود و هر بار شاهد آسیب به چرخه حیات و تنوع زیستی آن باشیم؛ باید درباره آینده و نحوه جریان آب زاینده رود تصمیمی پایدار و روشن گرفته شود.

به گزارش ایرنا، در پی قطع جریان آب زاینده رود در بامداد ۱۵ شهریور و پس از یک دوره تقریبا سه ماهه، هزاران ماهی و بچه ماهی در بستر خشک و مانداب‌های این رودخانه تلف شدند. اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان گرچه مسوولیت این موضوع را با شرکت آب منطقه ای دانسته اما عملیات نجات ماهی‌های گرفتار در مانداب‌ها را از جمعه بیشتم شهریور آغاز کرد.

«آفانیوس اصفهان » یکی از گونه‌های ارزشمند و اندمیک اصفهان است. این گونه حدود چند میلیون سال قدمت دارد و پس از خشک شدن رودخانه زاینده‌رود و تالاب گاوخونی، در معرض خطر انقراض قرار گرفته است.