اتفاقی که طی روزهای اخیر جامعه ایران را کاملا دگرگون کرده است، تا قبل از کشته شدن مهسا امینی و اعتراض‌های گسترده مردمی، غیرممکن به نظر می‌رسید.

در همین مدت چهره‌های سرشناس سینما، موسیقی، ورزش و فضای مجازی که به شکل طعنه‌آمیز در ایران «سلبریتی» خوانده می‌شوند و طی سال‌های اخیر همواره به همراهی یا کنار آمدن با حکومت ایران متهم بودند، حالا از نظر همان حکومت و دستگاه رسانه‌ای‌اش در صف اول متهمان وقایع اخیر قرار گرفته‌اند.

سرکوب مداوم مطالبه‌های مردمی و حوادث مهمی مانند سرکوب و کشتار آبان ۱۳۹۸ یا سرنگون کردن هواپیمای اوکراینی نتوانسته بود این افراد مشهور را کنار جامعه ناراضی بیاورد؛ آن‌ها یا در کنار حکومت قرار می‌گرفتند یا با اختیار کردن موضع محافظه‌کارانه سعی می‌کردند از گزند در امان بمانند، اما این بار آن‌ها بر سر یک دوراهی مهم و تعیین‌کننده قرار گرفتند.

وسعت اعتراض‌ها و سرریز شدن خشم جامعه از مجموعه عملکرد حاکمیت، با قتل مهسا امینی در بازداشت پلیس به نقطه جوش رسید و این بار از همان روزهای ابتدایی، افرادی مانند علی کریمی، مهران مدیری و مسعود کیمیایی با اعلام مواضع صریح‌تر از گذشته صف خود را از حکومت جدا کردند. سینماگران و ورزشکاران دیگری هم در آن روزها به شکل پراکنده وارد میدان شدند.

جدال لفظی حکومت با هنرمندان

به همین دلیل بود که چند روز بعد از آغاز اعتراض‌ها، غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه به آن‌ها هشدار داد. او که چهره‌ای امنیتی در تاریخ جمهوری اسلامی است این افراد مشهور را «کسانی که با حمایت این نظام مشهور شدند» توصیف کرد و آشکارا گفت نیروهای امنیتی آنان را شناسایی می‌کنند و «به سزای اعمالشان خواهند رسید.» محسنی اژه‌ای حتی پا را فراتر گذاشت و اعلام کرد که آن‌ها باید «خسارت‌های مادی و معنوی» ایجادشده را پرداخت کنند.

اما موج ایجادشده در جامعه قوی‌تر از آن بود که متوقف شود. انتشار تصاویر دلخراش از ضرب و شتم یا تیراندازی ماموران مسلح به مردم در خیابان و ادامه اعتراض‌ها، چهره‌های بیشتری را به چرخه موضع‌گیری علیه حکومت کشاند. اگر در ابتدا بازیگرانی مانند کتایون ریاحی و پگاه آهنگرانی بدون حجاب در رسانه‌های خارج از ایران حاضر شده بودند، فاطمه معتمدآریا در مراسم خاکسپاری امین تارخ بدون حجاب روی صحنه رفت و سخنرانی کرد.

اظهارنظرها علیه حکومت و افراد مسئول هم مدام بیشتر شد. وقتی محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام کرد بازیگران زنی که حجاب از سر برداشته‌اند، باید به فکر شغل دیگری باشند، نه‌تنها آن زنان پاسخش را دادند، بلکه چهره مشهوری مانند حامد بهداد به میدان آمد و با انتقاد شدید از وزیر گفت «آرزوی مرگ» او را دارد.

وحید جلیلوند، کارگردان فیلم «شب،‌ داخلی، دیوار» که پیش از این از چهره‌های نزدیک به جمهوری اسلامی شناخته می‌شد،‌ با انتشار ویدیویی اسماعیلی را «گروگان‌گیر فرهنگی» خواند و گفت تا وقتی امثال او مسئولیت دارند فیلم نمی‌سازد.

اگر اصغر فرهادی با انتشار ویدیویی به زبان انگلیسی، هنرمندان و روشنفکران دنیا را به ابراز همبستگی با مردم ایران فراخوانده بود، با تندتر شدن موضع حکومت ایران، مانی حقیقی با انتشار ویدیویی از «نافرمانی مدنی» حمایت کرد و گفت انقلاب ۵۷ با همین شکل نافرمانی و اعتراض پیروز شده بود.

حتی افرادی مانند سروش صحت که سابقه همکاری طولانی با تلویزیون را داشته است، با انتشار متنی گفت متولدین دهه ۸۰ که در اعتراض‌های خیابانی اخیر نقش مهمی دارند، به او درس شهامت داده‌اند. امیر جدیدی، بازیگر سینما هم سابقه همکاری با تولیدات سازمان رسانه‌ای اوج وابسته به سپاه پاسداران را دارد، متنی منتشر کرد و خطاب به نیروهای مسلح حاضر در خیابان نوشت: «شما هموطن ما نیستید، شما ایرانی نیستید.»

حتی هومن سیدی که به‌تازگی فیلم آخرش نماینده ایران در رقابت اسکار ۲۰۲۳ معرفی شده بود، با «ننگ خواندن» اهدای جایزه‌اش در سال ۹۲ به حسن روحانی سعی کرد از حکومت ایران ابراز برائت کند. ترانه علیدوستی، هدیه تهرانی، هانیه توسلی، ویشکا آسایش، حمید فرخ‌نژاد، امیر جعفری، نوید محمدزاده، شیلا خداداد، سحر دولتشاهی، مونا فرجاد، کامبیز دیرباز، فرشته حسینی و سیامک انصاری دیگر بازیگران سرشناسی بودند که به اشکال مختلف از برخورد حکومت با مردم در خیابان‌ها انتقاد و همراهی خود را با معترضان اعلام کردند.

آغاز برخورد با چهره‌های مشهور

برخی رسانه‌ها روز ششم مهر از بازداشت حامد بهداد خبر دادند. در همین روز خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران نوشت که مهران مدیری بعد از موضعگیری اخیرش در انتقاد از حکومت «ممنوع‌الخروج» شد، ولی توانسته از ایران خارج شود. خبر بازداشت حامد بهداد ساعتی بعد تکذیب شد، اما عصر همان روز سایت رجانیوز نوشت حکم بازداشت این بازیگر صادر شده، ولی هنوز اجرا نشده است.

در همین روز خبر بازداشت مونا برزویی، ترانه‌سرا و شاعر تایید شد. او چند روز قبل‌تر بدون حجاب مقابل دوربین ظاهر شده و شعری در تحسین مهسا امینی و علیه حکومت خوانده بود.

در ادامه روند برخورد با چهره‌هایی که با مردم معترض همراهی کرده بودند، خبر هجوم به خانه کتایون ریاحی و ضبط وسایلش منتشر شد. کمی بعد، اداره‌کننده صفحه اینستاگرامش در همین صفحه نوشت که «جان» او در خطر است و برخی رسانه‌ها خبر دادند که ریاحی از دست مامورانی که برای بازداشتش رفته بودند، گریخته است.

روز هفتم مهر با انتشار خبر بازداشت حسین ماهینی، بازیکن پیشین پرسپولیس و تیم ملی فوتبال، مشخص شد عزم جمهوری اسلامی در برخورد با چهره‌های سرشناسی که در شبکه‌های اجتماعی علیه سرکوب موضع گرفتند، کاملا جدی است. رسانه‌های وابسته به حکومت اتهام او را «تشویق به اغتشاش» ذکر کردند، اما به نظر می‌رسد مهم‌ترین دلیل برخورد با او حمایت مداومش از علی کریمی در دوران اعتراض‌های مردمی بوده است.

حمله بی‌سابقه رسانه‌های حکومتی

هم‌زمان با برخوردهای امنیتی و قضایی با چهره‌های سرشناس سینما و ورزش، رسانه‌های نزدیک به حکومت به شکل هم‌زمان و گسترده تولید محتوا علیه این هنرمندان و ورزشکاران را آغاز کردند. روزنامه همشهری روز ششم مهر تیتر و عکس اصلی صفحه یک خود را به این مسئله اختصاص داد. پایین طرحی که چهره علی کریمی، مهران مدیری و کتایون ریاحی دیده می‌شد، تیتر «برخورد قاطع با سلبریتی‌های اغتشاش» نقش بسته بود.

خبرگزاری فارس، رسانه اصلی سپاه پاسداران در چندین گزارش و یادداشت، به‌شدت این افراد مشهور را زیر سوال برد. در یکی از این مطالب با تیتر «رسوایی سلبریتی‌ها در حد ملی!» به مهران مدیری نکاتی نسبت داده شد که حتی در صفحات شایعه‌پرداز فضای مجازی هم کمتر دیده شده است. نویسنده این مطلب مدیری را «یکی از همین سلبریتی‌ها که درآمد میلیاردی از مجری‌گری در تلویزیون دارد» توصیف کرد و نوشت او «درگیر باندهای شرط‌بندی و قمار» شده است.

این مطلب حتی وارد جزئیات شده و نوشته است این بازیگر و مجری تلویزیون «به پوکر معتاد شده» و ثروتش را از دست داده است و عده‌ای به او ماهیانه کمک می‌کرده‌اند. فارس مدعی شده است که این کمک‌هزینه از مدتی پیش قطع‌شده و به همین دلیل او «توان عقلانی زندگی» را از دست داده است.

این در حالی است که چند روز پیش علیرضا قزوه، شاعر حکومتی که اخیرا در صداوسیما هم مقام گرفته است، مدعی شده بود مهران مدیری پیش از پخش ویدیوی اعتراضش به حکومت مبلغ ۳۰ میلیارد تومان  دستمزد برنامه «دورهمی» دریافت کرده بود که با ادعای خبرگزاری فارس تضاد دارد.

خبرگزاری فارس همچنین از رضا کیانیان، بازیگر سینما هم انتقاد کرد و درباره کامبیز دیرباز که خواستار کنار کشیدن بازیکنان تیم ملی فوتبال و حضور «تیم نیروهای مسلح» در جام جهانی شده بود، نوشت که او «بازی» خورده است.

سایت مشرق نیوز هم در گزارشی به هومن سیدی حمله لفظی کرد. این گزارش با یادآوری یک استوری صفحه اینستاگرام این بازیگر و کارگردان که انتقاد کرده بود حکومت به جای پاسخ دادن به مطالبات مردم، اینترنت را قطع می‌کند، ادعا کرد که او «توهم اصغر فرهادی شدن» دارد و خواست معرفی فیلم او به اسکار پس گرفته شود.

اما حمله به هنرمندان مشهوری که از برخورد حکومت با معترضان انتقاد کردند، به خبرگزاری‌ها و رسانه‌های آنلاین اصولگرا محدود نماند. روز هشتم مهر در برنامه زنده «جریان» که از شبکه یک پخش شد، احسان رستگار و محمدصادق شهبازی حاضر شدند و به‌شدت از سینماگرانی مانند اصغر فرهادی، ترانه علیدوستی و مانی حقیقی انتقاد کردند و خواستار «پاسخگویی» آن‌ها به اتهام‌های قدیمی مانند سرقت ادبی و همکاری با محمد امامی شدند.

جمهوری اسلامی در طول عمرش به اشکال گوناگون هنرمندان و روشنفکران مستقل و منتقد را تحت فشار و آزار قرار داده است، اما حوادث اخیر ایران این آرایش سنتی را تغییر داد. اکنون افرادی که سابقه همکاری با دستگاه پروپاگاندای حکومت را دارند یا هرگز در صف منتقدان جدی عملکرد نظام نبودند و با دستگاه سانسور کنار می‌آمدند، حالا با حمایت از خیزش مردم در صف دشمنان طبقه‌بندی شده‌اند.

در وضعیت جدید، آن‌ها باید بازداشت و محاکمه شوند یا در رسانه‌های حکومتی ترور شخصیت را تجربه کنند. به این ترتیب جمهوری اسلامی در واکنش هراس‌آلود به بحرانی که در آن فرو رفته، یکی از گروه‌های مرجع جامعه را به جمع دشمنان خود اضافه کرده است؛ گروهی که تا همین دو هفته پیش به محافظه‌کاری و بی‌تفاوتی در مورد مطالبات مردمی شهرت داشتند.