طبق اطلاعات جمعآوری شده توسط «ایرانوایر»، بازداشت ۶۰ روزنامهنگار از شروع اعتراضات سراسری علیه حکومت در ایران تایید شده است. ۱۳ نفر از این تعداد تاکنون آزاد شدهاند. براساس اطلاعاتی که به دست «ایرانوایر» رسیده است، تعدادی هم احضار و تهدید شده و تمام وسایل الکترونیکی آنها مصادره شده است. گفته میشود نهادهای امنیتی از روزنامهنگاران بازداشتی خواستهاند با آنها همکاری کنند.
روزنامهنگاری از ایران به ما میگوید برخی روزنامهنگاران از ترس هجوم شبانه و بیخبر نیروهای امنیتی به منازل روزنامهنگاران، شبانه روز را با استرس سپری میکنند. به گفته یکی از روزنامهنگاران که به تازگی مجبور به ترک ایران شده است، برخی از روزنامهنگاران میگویند به خانوادههای خود هشدار دادهاند که در صورت حمله شبانه نیروهای امنیتی و لباس شخصی به منازل آنها، نترسند و آرامش خود را حفظ کنند.
برای حفظ امنیت روزنامهنگارانی که با ما گفتوگو کردهاند، نام آنها در این گزارش عنوان نشده است.
***
یک روزنامهنگار ساکن تهران به«ایرانوایر» میگوید، یک ساک کوچک از وسایل اولیه آماده کرده و بالای سرش گذاشته که اگر ماموران امنیتی بیوقت سراغ او آمدند، آمادگی نسبی برای بازداشت داشته باشد: «داروها، لباس زیر و کمی وسایل بهداشتی جمع کردهام در یک کوله پشتی. به همسر و بچهها هم گفتهام ممکن است هر لحظه بیاند، اگر شب آمدند؛ نترسند.» او توضیح میدهد در جواب فرزندانش که پرسیدهاند مگر تو مرتکب جرمی شدهای که فکر میکنی ممکن است بیایند و تو را ببرند توضیح داده که همکاران دیگرش هم که این روزها شب و روزشان را در زندان سر میکنند، جرمی نکردهاند و تنها به خاطر شغلی که دارند بازداشت شدهاند.
در روزهای گذشته، علاوهبر خبرنگاران و عکاسانی که بازداشت شدهاند، خبرنگارانی هم احضار و تهدید شدهاند. خانه برخی تفتیش شده و موبایل، لپتاپ و وسایل الکترونیکی آنها مصادره شده است. یک خبرنگار به «ایرانوایر» میگوید: «جرم ما فقط شغلمان است. قبلا میگفتند آنچه را ما نمیخواهیم ننویسید، حالا میگویند آنچه را ما میخواهیم بنویسید. این وضعیت رسانه است. هر چیزی را بنویسیم که به مذاقشان خوش نیاید بازداشت میشویم. مگر الهه محمدی یا نیلوفر حامدی چه کردند که این همه روز در زندان ماندهاند؟»
یکی دیگر از خبرنگارانی که با «ایرانوایر» گفتوگو کرده است، میگوید: «من و چند نفر دیگر از همکاران نزدیکم با وکیل هم صحبت کردهایم که اگر مشکلی برایمان پیش آمد و بازداشت شدیم، حق و حقوق خودمان و خانوادهمان را پیگیری کند. ما که صنف و انجمن درستی که حامی ما باشد نداریم، خودمان هستیم و خودمان . برای همین به خانوادهمان هم آموزش دادهایم که اطلاعرسانی کنند و فریب بازجو و بازپرس و … را نخورند.»
در روزهای اخیر در خصوص اینکه چه میزان از روزنامهنگاران بازداشتی حمایت صورت گرفته است، نقدهای بسیاری متوجه جامعه رسانهای ایران شد. خبرنگاران میگویند، در مقام مقایسه پس از بازداشت برخی هنرمندان سینمایی و تئاتری، یا بازداشت چهره ورزشی همچون «وریا غفوری»، واکنشهای بسیاری از سوی همکاران آنها در جامعه هنری و ورزشی کشور دیده شد، اما درباره روزنامهنگاران این واکنشها وجود نداشت.
روز شنبه۱۲آذر، عکسی در شبکههای مجازی پخش شد که افسوس و آه بسیاری را بلند کرد؛ پیرمرد با موهایی یکدست نقرهای، از پشت بسته شده، عصا به دست مقابل بازداشتگاه «اوین» حضور پیدا کرده بود تا نسبت به بازداشت گروهی از هنرمندان تئاتر کشور که پرفورمنسی در اعتراض به حجاب اجباری و کشتار و سرکوب معترضان اجرا کرده بودند، اعتراض کند. او کسی نبود جز «علی رفیعی»، کارگردان به نام سینما و تئاتر ایران.
پیش از آن هم حضور «احمدرضا عابدزاده» و«کریم باقری»، فوتبالیستهای پیشکسوت در دادستانی، برای پیگیری وضعیت وریا غفوری و «پرویز برومند»، فوتبالیستهای بازداشت شده در اعتراضات خبرساز شده بود.
روزنامهنگاران بسیاری پس از انتشار این خبرها در شبکههای اجتماعی پرسیده بودند که پس پیشکسوتان و اساتید روزنامهنگاری کجا هستند؟ پرسشی که البته همچنان بی پاسخ مانده است.
شماری از روزنامهنگاران با تشکیل اتاقی در «کلاب هاووس»، در همین رابطه نسبت به این شرایط واکنش نشان داده و «علیرضا مستوفی»، از کانال خبری «ایران من» و تشکیل دهنده این اتاق، در اعتراض به این سکوت گفت: «روزنامهها را تعطیل کنید.»
متولی حمایت مستقل از روزنامهنگاران کدام نهاد است؟
شاید بتوان انجمن صنفی روزنامهنگاران را تنها نهاد تا حدودی مستقل حامی روزنامهنگاارن در کشور به شمار آورد که گروهی با اعتماد عضو آن هستند، و گروهی با بدبینی از آن فاصله گرفته و آن را آلوده سیاست میپندارند. آیا انجمن صنفی روزنامهنگاران در حمایت از روزنامهنگاران بازداشتی و تهدید شده، بهخصوص در اعتراضات سراسری، به درستی عمل کرده است؟ پرسشی که برخی از روزنامهنگاران این روزها در فضای مجازی مطرح میکنند.
یک روزنامهنگار می گوید روزنامهنگاران از منفعل بودن اساتید روزنامهنگاری بسیار شکایت دارند. یکی از اعضای سابق انجمن روزنامهنگاران تصریح میکند انجمن میتوانست بهتر عمل کند.
یک روزنگار مستقل در ایران که عضو انجمن صنفی روزنامهنگاران هم نیست در اینباره میگوید: «طبق تعریف و شرح وظایف انجمن صنفی، وظیفه این نهاد به طور مشخص پیگیری حقوق و مطالبات صنفی اعضای آن است. به طور مشخص، گروهی که برای مدیریت انجمن انتخاب شدند اقدامی شببیه به آنچه خانه موسیقی و خانه سینما انجام داد، صورت ندادند. یعنی تشکیل کمیتهای در خصوص تهیه فهرست از روزنامهنگاران بازداشتی، ثبت اطلاعات افراد دستگیر یا احضار شده، اطلاع رسانی در مورد آنها و به روز کردن این اطلاعات صورت ندادند.»
به گفته یک روزنامهنگار حوزه اجتماعی در ایران، «اگر وکلای شخصی روزنامهنگاران بازداشت شده اقدامی انجام داده باشند، کاری صورت گرفته است؛ در غیر اینصورت، هیچ کاری برای روزنامهنگاران انجام نشد است.»
یکی از اعضای فعلی انجمن صنفی روزنامهنگاران به «ایرانوایر» میگوید: «انجمن تاکنون با خانوادهها در تماس بوده، معاضدتهای حقوقی داشته (در حقوق ایران، معاضدت قضایی جز آن دسته از امکاناتی است که قانون برای افراد ناتوان مالی یا همان معسر در نظر گرفته است) و تلاش داشته در مواردی هم با مقامات قضایی گفتوگو کند. کمیتهای هم برای پیگیری منسجمتر تشکیل شده که جزییات آن به زودی از طریق کانال تلگرامی انجمن اعلام خواهد.»
از انجمن صنفی چه توقعی برای حمایت از روزنامهنگاران دارید؟
از یک روزنامهنگار در ایران میپرسیم در صورت بازداشت، توقع دارید انجمن صنفی روزنامهنگاران چه حمایتی از شما به عمل آورد؟
پاسخ این است: «در مواردی که خبرنگاران دچار مشکل شدهاند، تنها کاری که انجمن کرده است تشکیل یک کارگروه یا تیمی برای شیخوخیت (ریش سفیدی) بوده است. به این معنا که بخواهند با ریشسفیدی مساله را حل کنند. نه اینکه کار نادرستی باشد، ولی عموما اقدام آنها (انجمن) در همین حد بوده است. انجمن یک تیم متشکل از وکلای دادگستری که رسانه را بشناسند، ندارد. به جز آقای «کامبیز نوروزی»، حقوقدان و وکیل دادگستری که عضو انجمن صنفی روزنامهنگاران است، شخص دیگری نداریم.»
به گفته این روزنامهنگار، انجمن صنفی روزنامهنگاران به تعدادی وکیل نیاز دارد که به طور مشخص شناخت درستی از فضای روزنامهنگاری، رسانه و فضای امنیتی حاکم بر آن داشته باشند. وکلایی خبره که در مواقع ضروری، و نه تنها بحثهای امنیتی، بلکه در دعواهای حقوقی در حمایت از خبرنگاران استفاده کند و اینکه بدانند با نهادهای امنیتی چطور برخورد کنند و با ردههای بالای قضایی رابطه خوبی داشته باشند. چون در بسیاری از موارد، نیاز به کار حقوقی نیست، بلکه رابطه سنگ بنای اصلی کار است.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید