حمید آصفی
فنیکس تاریخ ایران: تشبیه آتش خاموش نشدنی
اگر تاریخ ایران را همچون طوماری از خاکستر و آتش بخوانیم، مصدّق و نهضت او، تجلّی همان «فنیکس» افسانهای است که از خاکستر شکست، بال میگشاید. این نیروی مرموز—که بهتر است آن را «آتش زیرسالی» بنامیم—نه در هیبت شعلههای خروشان، که در گدازههای آرام زیر پوسته تاریخ ایران جریان دارد. هر خیزش ملی، از مشروطه تا امروز، فورانی از این آتش مکنون است که گاه به کوه آتشفشانی تبدیل میشود و گاه به سنگ داغی در سینه تاریخ میخوابد. مصدّق، در این تشبیه، جرقهای آتش بود که همزمان هم سوخت و هم سوختاند.
ناکامی به مثابه بذر امید
شکست نهضت ملی، بر خلاف روایتهای سطحی، پایان راه نبود، بلکه آغاز گفتمانی بود که تا امروز ادامه دارد. مصدّق نشان داد که حتی در سایه شکست سیاسی، میتوان پیروزی فرهنگی آفرید. او با ایستادن در برابر استعمار، نه تنها به تحقیر تاریخی ایران پاسخی عملی داد، بلکه مفهومی نو از «غیرت ملی» را بازتعریف کرد. این ناکامی، شبیه به طوفانی بود که اگرچه درخت کهنسال استقلال را ریشهکن نکرد، بذرهای آن را تا دوردستها پراکند.
فلسفه چرخههای مقاومت: آتشی که هرگز نمیمیرد
نهضت مصدّق را باید حلقهای دیگری از زنجیره بلند خیزشهایی دانست که از مشروطه تا امروز، هر بار در قالبی نو تکرار میشوند. این تکرار، نه از سر درماندگی، که نشانگر پویایی ذهنیت ایرانی در بازآفرینی راههای مقابله با سلطه است. همان «آتش زیرسالی» که گاه به شکل جنبشی سیاسی و گاه به هیبت مقاومتی فرهنگی سر برمیآورد. هر شکست، مانند خاکستری که باد تاریخ آن را پراکنده میکند، تنها سوختی برای فوران بعدی است.
میراث پارادوکسیکال: رهبری که با سقوط، بر اریکه تاریخ نشست
آیرونی تاریخی در کار است: مصدّق هر چه بیشتر از صحنه قدرت دور شد، بر عظمت نمادینش افزوده شد. امروز او نه با جزئیات کارنامه دولتش، که با ایماژ مردی که حاضر نشد کرنش کند، شناخته میشود. این پارادوکس، درس ژرفی در خود دارد: گاهی جاودانگی یک ایده، وابسته به ماندگاری فیزیکی آن نیست، بلکه در گرو توان آن برای تبدیل شدن به اسطوره مقاومت است.
سخن پایانی: اسطوره یا واقعیت؟
مصدّق امروز دیگر ملک تاریخ نیست؛ او به بخشی از دیانای فرهنگی ایران تبدیل شده است. همان «آتش زیرسالی» که در سکوت قرنها، ناگهان فریادی میشود از جنس قیام سبز یا خیزش ژینا. این است معنای واقعی جاودانگی: نه در بیعیبی، که در توان الهامبخشی یک انسان ناکام به آیندهای که هرگز ندید.
https://t.me/hamidasefichannel2
صفحه یوتیوب
https://youtube.com/@hamidasefi-mf3jo
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید