ایران وایر
خبرگزاری «فارس»، وابسته به سپاه پاسداران، از بازداشت بیش از ۷۰۰ تن در سراسر ایران خبر داده و مدعی شده که این افراد، در ارتباط با «شبکه جاسوسی اسراییل» فعالیت داشتهاند. در روزهای اخیر دستکم چهارنفر که پیشتر با اتهام جاسوسی به اعدام محکوم شدهاند، اعدام شدند. خبرها از گوشه و کنار ایران، از اهواز، لرستان، کرمانشاه و تهران و مهاباد و چند شهر دیگر، حاکی از بازداشت فلهای شهروندان با اتهام جاسوسی است. مجلس نیز کلیات طرحی را تصویب کرده، که حتی ارسال فیلم و عکس برای رسانهها میتواند از مصادیق مجرمانه جاسوسی برای دولتهای متخاصم باشد.
دادگستری هم در پیامکهایی، مردم را تهدید کرده که در صورت «دنبال کردن یا عضویت در صفحات وابسته به اسراییل»، تهدید تعقیب قرار میگیرند. در عینحال، گزارشهایی از استقرار ایستهای بازرسی بسیج در ورودی و خروجی شهرها و گشتن موبایل شهروندان به رسانهها رسیده است، موضوعی که میتواند به بازداشت و پروندهسازی علیه شهروندانی که از حملات اسراییل فیلم یا عکس گرفتهاند یا شهروندخبرنگارانی که این فیلم و عکسها را برای رسانههای خارج از ایران فرستادهاند، منجر شود.
چطور از خودمان در فضای دیجیتال محافظت کنیم؟
***
در روزهایی پرتنش که با حملات اسراییل به ایران و ترور فرماندهان ارشد سپاه و ارتش و مقامهای هستهای ایران شروع شد، به بمباران مواضع حکومت و البته خانههای مردم در اطراف آنها رسید و نهایتا با پرواز بمبافکنهای «بی۲» آمریکا بر فراز سه سایت هستهای «فردو»، «نطنز» و «اصفهان» و تخریب آنها تا حدی که جمهوری اسلامی تا سالها نتواند آنها را بازیابد ختم شد، بسیاری در ایران، بهویژه فعالان مدنی و مردمی که قبلا در اعتراضات شرکت کردهاند، در خطر بازداشت و تعقیب قضایی برای اتهامات سنگینی چون «جاسوسی برای اسراییل و آمریکا» هستند.
«موسی برزین»، وکیل و مشاور حقوقی ایرانوایر میگوید که شهروندان نباید اقدامی که در عرف بینالمللی جاسوسی تلقی میشود، انجام دهند، چون در همهجای دنیا جرم است و قابل تعقیب قضایی با مجازاتی سنگین. او اما تاکید دارد: «ما نمیتوانیم به مردم بگوییم که فیلم و عکس نگیرند و برای رسانهها نفرستند، چون اینکارها جاسوسی نیست. اما مطابق تعریف بازی که الان حکومت از جاسوسی ارایه کرده، خیلی از این کارها مصداق جاسوسی است.»
با اینحال، حقوقدانان میگویند که بهویژه طرح «تشدید مجازات جاسوسان و همکاریکنندگان با دولتهای متخاصم» که اخیرا در مجلس کلیات آن تصویب شده، این اجازه را به نیروهای امنیتی میدهد که شهروندانی را که حتی پیش از تصویب کلیات این طرح و تبدیل شدن آن به قانون که در لحظه تنظیم این گزارش هم هنوز قانون نشده، «عطف به ماسبق» کنند و با اتهامات سنگینی چون «افساد فی الارض» که قابل مجازات با اعدام است، تحت پیگرد قرار دهند؛ اقدامی غیرقانونی اما مسبوق به سابقه در نظام جمهوری اسلامی.
اگر در خطر بازداشت هستیم، برای جلوگیری از پرونده سازی بیشتر چه کنیم؟
«علیرضا فیروزی»، فعال آزادی اینترنت و مدیر موسسه «پیشگامان اینترنت آزاد» در کالیفرنیای آمریکا، میگوید که شهروندان باید مراقب محتوایی باشند که ممکن است برایشان دردساز شود. او در همین زمینه تاکید دارد که به توصیههای وکلا گوش دهند و خود را از قوانین مطلع سازند. فیروزی میگوید: «مطمئنا نباید هیچچیزی را که ممکن است به پروندهسازی و مجرمانگاریشان تبدیل شود، در گوشی، حافظه ایمیل و سوشال میدیای خود داشته باشد. بهترین کار این است که همه را حذف کنند. البته مهم است که از محتوای رد و بدل شده خود در شبکههای اجتماعی و در فضای آنلاین مطلع باشند. باید به خاطر داشته باشند که فایل و ایمیلهایی که فرستادند به چه افرادی فرستادند. چون همیشه این احتمال هست که همهچیز را پاک کرده باشید ولی یک نفر دیگر بازداشت شده باشد و بتوانند پیامها را از آن طریق پیدا کنند.»
مدیر موسسه پیشگامان اینترنت آزاد در آمریکا درباره دادههایی که نیروهای امنیتی دارند و نحوه اعترافگیری آنها نیز میگوید: «خیلی اوقات فقط یک سری متادیتا دارند و میدانند مثلا شما با یک نفر تماس داشتید، از جزییات باخبر نیستند، بنابراین فرد باید حضور ذهن داشته باشد و بخشی از اطلاعات را بدهد که میداند برایش دردسرساز نمیشود. این یک داستان است که آنها میسازند، نه یک پروسه قضایی و حقوقی و حتی امنیتی»
او به بازگرداندن گوشیهای موبایل هوشمند به تنظیمات کارخانه، یا «ریست فکتوری»، بهعنوان یکی از روشهای جلوگیری از پروندهسازیهای بیشتر اشاره کرده و میگوید: «پیشنهاد میکنم که گوشیهایشان را اگر اطلاعاتی هست که برایشان خطرناک است به فاکتوریمود برگردانند. اگر حساب شبکههای اجتماعی دارند که نگران محتوای آن هستند، آن حسابها را بهطور کل ببندند.»
رمز دومرحلهای بگذارید؛ از گوگل آتنتیکیتور استفاده کنید
«علیرضا منافی»، پژوهشگر امنیت دیجیتال و فعال آزادی اینترنت ساکن تورنتو به ایرانوایر میگوید که شهروندان، حتی شهروندان عادی باید مراقب رمزگذاری برای حسابهای کاربری خود در شبکههای اجتماعی و ایمیلهای خود باشند.
او تاکید دارد که بهتر است حساب کاربری خود را که در آن فعالیت میکنند با ایمیل شخصی یا شماره تلفن شخصی خود ثبت نکنند و رمز عبور آن را روی گوشی ذخیره نکنند. بلکه، هر بار نام کاربری و رمز عبور را وارد کرده و پس از استفاده از آن خارج شوند تا به این شکل، اگر گوشیشان ضبط شد، ماموران نتوانند اطلاعات لازم برای پروندهسازی علیه فرد را بهدست بیاورند.
فیروزی و منافی هر دو توصیه اکید به استفاده از رمزگذاری دومرحلهای برای حسابهای کابری کرده و میگویند که شهروندان باید مراقب باشند، شماره تلفن ایران خود را برای ارسال کد عبور به حسابها ندهند، چون دستگاههای امنیتی ایران به محتوایی که از طریق مخابرات در ایران ارسال میشود، دسترسی دارند و میتوانند بهراحتی وارد حساب آنها شوند.
توصیه این دو فعال آزادی اینترنت به استفاده از اپلیکیشنهایی چون «گوگل آتنتیکیتور» است.
آنها همچنین به استفاده نکردن از یک رمزعبور برای تمام حسابهای کاربری نیز تاکید کرده و میگویند: « رمز یکسان برای همه حسابها نداشته باشید. سعی کنید از یک پلتفرم مدیریت پسورد استفاده کنید. اگر کسی گوشی اپل داشته باشد، کی چین اپل اینکار را مجانی انجام میدهد. سرویسهای رایگان دیگری هم هستند، مثل لستپس. اینها اجازه میدهد پسوردهای رندوم و قوی داشته باشید. در این حالت، به هر شکل و نحوی اگر توانستند وارد یکی از اکانتهای شما شوند، به بقیه حسابهای شما هم بهراحتی دست پیدا نخواهند کرد.»
علیرضا فیروزی همچنین به داشتن یک فرد پشتیبان در خارج از ایران برای فعالان تاکید کرده و میگوید: «اگر فعالیت میکنید، میتوانید به کسی که کاملا به او اعتماد دارید و خارج از ایران است، پسوردهایتان را بدهید که چنانچه بازداشت شدید، او تمام پسوردها را تغییر دهد. ممکن است شکنجه باشد ولی همیشه باید مراقب باشیم که کجا خطر بیشتری دارد و چه چیزهای بیشتر شما را مجرمانگاری میکند.»
امنیت دیجیتال در اولویت است؛ پاکسازی را به لحظه آخر موکول نکنید
علیرضا منافی میگوید که برای حفظ امنیت دیجیتال، بهتر است همه از حذف خودکار در پیامرسانها استفاده کنیم: «هم واتساپ، هم سیگنال و هم تلگرام این امکان را دارند. باعث میشود اگر بازداشت شدید، به محتوای چتهایتان دسترسی نداشته باشند. در اینستاگرام هم حالت ونیشمود قابل انجام است. در صفحه چت میتوان صفحه را با انگشت بالا کشید و ونیش مود فعال میشود.»
علیرضا فیروزی نیز توصیه میکند که فعالان و مردم اگر اطلاعات خیلی حساسی در گوشی دارند و احساس خطر میکنند، همین حالا گوشی را «ریست فَکتوری» کنند: «نباید بگذارید لحظه آخر. اگر احساس میکنید در خطر هستید، همین الان اینکار را انجام دهید. اگر لازم است فایلی را نگه دارید، بر اساس تجربه شخص میگویم که تا قفسههای فریز ما هم را هم گشتند. بنابراین یواسپی فلش مموریها را که کوچک هستند استفاده کنید و در جایی خیلی خیلی امن پنهان کنید. در غیراین صورت، ایمیلها، عکسها و فایلهایتان را مرتبا حذف کنید. نگذارید متا دیتا روی گوشی بماند.»
او به امکان حذف مدارک و مدیا در واتساپ نیز اشاره کرده و میگوید: « در اپل، در بخش تنظیمات، اگر به محل ذخیره بروید، واتساپ اجازه میدهد که مدارک و مدیا را حذف کنید. در بخش محل ذخیره، میتوانید وارد حافظه هر اپ شوید. اگر واتساپ را باز کنید، یک گزینه دارد که مدارک و دیتا را حذف کنید یا اطلاعات اپ را حذف کنید.»
آقای فیروزی با تاکید بر اینکه محتواهایی چون عکس و فیلم با حذف دستی از روی گوشی پاک نمیشوند و قابل دسترسی هستند، «فول فرمت» را تنها راه دانسته و میگوید: «حتی کوئیک فورمت هم کافی نیست برای اینکه محتوا از روی حافظه گوشی پاک شود.»
سیگنال امنترین اپ پیامرسان موجود است
علیرضا منافی، با تاکید بر اینکه سیگنال برنامه تجاری متفاوتی دارد و حتی از دادههای شما برای تبلیغات هدفمند هم استفاده نمیکند، میگوید: «سرویسهای پیامرسان باید حتما رمزنگاری سرتاسری داشته باشد. بهترین گزینه سیگنال است. یعنی بهجز فرستنده و گیرنده ممکن نیست شنود شود. هیچ نهاد نظارتی یا حتی خود سازندگان سیگنال نمیتوانند به محتوای ردوبدل شده دسترسی داشته باشند. تلگرام رمزنگاری سرتاسری ندارد، فقط زمانیکه در فضای سیکرت چت صحبت کنید، رمزنگاری فعال میشود. واتساپ رمزنگاری سرتاسری دارد، اما وقتی نسخه پشتیبان تهیه میکنید، این چتها میرود روی گوگل درایو بدون رمزنگاری ذخیره میشود و قابل دسترسی است.»
آقای منافی به برخی اپلیکیشنهای رمزگذاری برای فعالان نیز اشاره کرده و میگوید: «یک سری اپلیکیشنها هم هست که میتواند اپلیکیشنها را برای فعالان رمزنگاری یا مخفی کند که کسی نتواند واردش شود. مثلا یک فولدر را کلا مخفی میکند و وقتی بعدا رمزش را وارد کنید قابل دیدن میشود. اطلاعات مهم را میتوانند از طریق این اپلیکیشنها رمزنگاری و قفل کنند که کسی نتواند واردشان شود.»
مراقب ویپیانها باشید
به گفته علیرضا منافی، پژوهشگر امنیت دیجیتال، هر ویپیانی که در ایران درگاه پرداخت دارد، ناامن است: «باید ببینند ویپیان در چه کشوری است. در بعضی کشورها، شرکتهای ارایهکننده ویپیان موظفند اطلاعات را در صورتیکه مقامات قضایی بخواهند در اختیار قرار دهند. ولی برعکس مثلا سوییس، کاملا از کاربر محافظت میکند و به همین خاطر مهم است بدانند ویپیانی که میگیرند، از کدام کشور مجوز فعالیت دارد.»
علیرضا فیروزی هم میگوید که «ویپیانها میتوانند بسیار خطرناک باشند و همه کارهای ما را رصد کنند. بنابراین، فقط از ویپیانهای مشهور امن استفاده کنید، مثل سایفون، مهسا ویپیان، ویپیان هود و لنترن که مجانی استفاده میشود.»
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید