مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران، و الکساندر لوکاشنکو، رئیس‌جمهوری بلاروس، روز چهارشنبه بیستم اوت در مینسک بر سر تقویت روابط دوجانبه در حوزه‌های مختلف از جمله دفاعی و نظامی توافق کردند.

به گزارش خبرگزاری رسمی بلاروس (بلتا)، دو طرف تصمیم گرفتند برای تهیه یک پیمان مشارکت استراتژیک کار کنند. لوکاشنکو در بیانیه‌ای گفت: «در شرایط آشفتگی ژئوپلیتیک، مینسک و تهران با گام‌هایی هماهنگ و سنجیده همکاری‌های خود را گسترش می‌دهند و تلاش می‌کنند هر چالش جدید را به فرصتی تازه تبدیل کنند.» او تأکید کرد: «ما آماده‌ایم درباره همه موضوعات گفتگو کنیم و همکاری‌های نظامی-فنی نیز بخشی از این چشم‌انداز است.»

پزشکیان نیز در این دیدار اظهار داشت: «ایران و بلاروس باید روابط اقتصادی و سایر همکاری‌ها را متناسب با سطح بالای اعتماد میان دو کشور تقویت کنند.» او افزود: «دیدگاه‌های مشترک ما باید در زمینه‌های اقتصادی و فرهنگی، توسعه گردشگری و همچنین همکاری‌های نظامی-فنی عملیاتی شود.»

ایران و بلاروس از متحدان نزدیک روسیه در جنگ اوکراین به شمار می‌روند. بلاروس خاک خود را در اختیار ارتش روسیه برای حمله به اوکراین قرار داده و همچنین میزبان استقرار موشک‌های هسته‌ای تاکتیکی روسیه است. ایران نیز پهپادهای انتحاری و تجهیزات نظامی در اختیار مسکو گذاشته و در دی‌ماه گذشته یک پیمان همکاری راهبردی با ولادیمیر پوتین امضا کرد، هرچند این پیمان شامل بند دفاع متقابل نبود.

ایران و بلاروس زیر فشار تحریم‌های غرب قرار دارند. پزشکیان در مینسک این تحریم‌ها را «غیرقانونی» توصیف کرد و گفت ایران با بیش از چهار دهه تجربه، آماده است به بلاروس برای «خنثی‌سازی» چنین فشارهایی کمک کند.

نزدیکی روزافزون تهران و مینسک نه اقدامی منفرد، بلکه بخشی از آرایش گسترده‌تری است که با محوریت مسکو شکل گرفته است. بلاروس و ایران هر دو به‌گونه‌ای مستقیم در کنار روسیه در جنگ اوکراین علیه غرب ایستاده‌اند و همین همراهی آنان را به شرکای طبیعی یکدیگر بدل ساخته است.

از سوی دیگر، هر دو کشور زیر فشار تحریم‌های غرب قرار دارند و بنابراین انگیزۀ مشترکی برای همگرایی دارند: این نزدیکی می‌تواند برای تهران فرصتی باشد تا هم از فشار غرب بکاهد و هم در قامت بخشی از یک بلوک قدرت ظاهر شود.

در این چارچوب، تقویت روابط با مسکو و متحد نزدیکش مینسک، برای ایران تنها یک سیاست تاکتیکی نیست بلکه تلاشی است برای بالا بردن وزن ژئوپلیتیکی خود در موازنۀ قدرت در برابر آمریکا و اروپا. هدف نهایی تهران این است که اگر روزی پای میز مذاکرات هسته‌ای و موشکی با غرب بازگردد، از موقعیتی مستحکم‌تر و با ابزارهای فشار بیشتری وارد شود.

از همین منظر، سخنان عباس عراقچی معنای روشنی پیدا می‌کند. او وقتی می‌گوید زمان گفتگوهای مؤثر با آمریکا هنوز نرسیده و مذاکرات باید به «مرحله بلوغ» برسند، عملاً به همین موازنه اشاره دارد که در حال حاضر به سود تهران نیست. بنابراین گسترش روابط با روسیه و بلاروس تلاشی است برای تسریع در رسیدن به همان نقطه‌ای که تهران آن را شرط آغاز گفتگوی واقعی با واشنگتن می‌داند.