ایران وایر، آرزو کریمی
ده ماه گذشته را میتوان از نظر تکرر بحرانها و تداوم تعطیلات تحمیلی، از بحرانیترین دورههای چهار دهه گذشته جمهوری اسلامی ایران دانست.
تعطیلیهایی که حاصل برنامهریزی و مناسبتهای تقویمی نیستند و قابل پیشبینی هم نبودهاند. دولت چهاردهم علتهایی مانند کمبود برق و آب در گرمای تابستان، کمبود گاز در زمستان، آلودگی هوا و تنشهای امنیتی و نظامی و در برخی موارد، شیوع بیماری را عامل این تعطیلات غیرمنتظره اعلام کرده است.
مجموعهای از بحرانهای همزمان که عملا بخشهای مهمی از فعالیت اقتصادی و تولیدات کشور را بهطور ناگهانی متوقف یا نیمهتعطیل کرده و هزینههای سنگینی بر اقتصاد حدودا ۴۶۴ میلیارد دلاری ایران تحمیل کرده است.
تعداد روزهای تعطیل
برخلاف تعطیلات رسمی که فعالان اقتصادی میتوانند برای آن برنامهریزی کنند، تعطیلیهای غیرمنتظره ۱۰ماه اخیر، عمدتا ناگهانی و غیرقابل پیشبینی و در نقاط مختلف کشور، پراکنده بودهاند. گرمای شدید در تابستان و قطعیهای برق در اوج مصرف، کمبود آب در شهرها و مناطق صنعتی، آلودگی شدید هوا در کلانشهرها و محدودیتهای ناشی از تنشهای منطقهای، عملا باعث شدهاند بسیاری از واحدهای تولیدی، خدماتی و حتی ادارات دولتی و بخشهای کشاورزی در روزهایی خارج از برنامه کاری بمانند.
اگر بخواهیم تعداد روزهای تعطیلی را بر اساس نوع آنها دستهبندی کنیم به این دستهبندی تقریبی خواهیم رسید: آلودگی هوا ۱۰ تا ۱۲روز، گرما و برق ۱۲-۱۵روز ، سرما و گاز ۸-۱۰ روز و تعطیلات امنیتی تاکنون تا ۶روز.
این تعطیلیها الزاما همیشه بهصورت مصوبه رسمی اعلام نشدهاند، اما در عمل با کاهش شدید حضور نیروی کار، توقف خطوط تولید، کاهش حضور مردم در بازار و در نتیجه کمشدن خریدار، تعطیلی بازارها و افت ارایه خدمات همراه بودهاند؛ نوعی تعطیلی «عملی» که اثر اقتصادی آن کمتر از تعطیلی رسمی نیست.
برآورد میزان خسارت صنایع
آخرین گزارش صندوق بینالمللی پول، کل رقم اسمی تولید ناخالص داخلی اقتصاد ایران را حدود ۴۶۴میلیارد دلار تخمین زده است.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، سهم صنعت از رقم تولید ناخالص ایران با احتساب نفت بیش از ۵۰درصد است. به این ترتیب، با توجه به کار ۲۴ساعته صنایع، بدون تعطیلات آخر هفته، کاهش تولید تنها صنایع ایران به صورت روزانه ۶۳۵میلیون و ۶۱۶ هزار و ۴۳۸ تومان خسارت به درآمد کشور وارد میکند.
در ده ماه گذشته تعداد تعطیلیهای صنایع بزرگ کشور بهصورت محتاطانه، ۱۲ تا ۱۵روز برای قطعی برق بوده و ۸ تا ۱۰ روز هم کمبود گاز صنایع بزرگ کشور را به تعطیلی کشانده است. و به این ترتیب در این بازه زمانی مورد نظر، تعطیلی صنایع بزرگ کشور حداقل، ۱۲میلیارد و ۷۱۲میلیون و ۳۲۸ دلار به درآمد کشور خسارت وارد کرده است.
البته ذکر این نکته هم ضروری است که قطعیهای برق و گاز در صنایع میتواند ضربات و خسارات سنگینی به برخی ماشینآلات وارد کنند. ضمنا مواردی مانند توقف خطوط تولید یا مونتاژ به خصوص باعث میشود که کارخانه، بازار فروش و در نتیجه درآمد خود را از دست بدهد.
بخش صنعت، بهویژه صنایع انرژیبر مانند فولاد، سیمان و پتروشیمی، بیشترین ضربه را از قطعی برق و گاز متحمل شده است. توقفهای مکرر، نهتنها تولید را کاهش داده، بلکه هزینههای جانبی مانند استهلاک تجهیزات، تعمیرات و افت بهرهوری را افزایش داده است.
برآورد میزان خسارت خدمات
بخش خدمات، شامل حملونقل، خردهفروشی، رستورانها و خدمات شهری میشود که در تعطیلیها با کاهش ساعات کاری و افت تقاضا روبهرو شده است. علاوه بر تعطیلیهای مربوط به کمبود انرژی، تعطیلیهای ناشی از آلودگی هوا یا تعطیلیهای امنیتی، مستقیما به کاهش درآمد روزانه این بخش منجر میشود.
بر اساس دادههای مرکز آمار در سال ۱۴۰۳، سهم خدمات از اقتصاد کشور حدود ۳۹درصد بوده است. از مغازهها تا رستورانها و حملونقل شهری با تعطیلیهای ناگهانی ناشی از آلودگی آبوهوا و قطعی برق و گاز و آب با کاهش مشتری روبهرو شده و عملا از کسب درآمد باز میمانند.
با در نظر گرفتن ۳۵ تا ۴۵روز کل تعطیلات تحمیلی در ۱۰ماه گذشته اعم از آلودگی و تنش نظامی و قطعی برق و کمبود گاز و آب میتوان برآورد کرد که بخش خدمات از این تعطیلات، حداقل ۱۷میلیارد و ۳۵۲ میلیون و ۳۲۸هزار و ۷۶۷ دلار و حداکثر ۲۲میلیارد و ۳۱۰میلیون و ۱۳۶هزار و ۹۸۶ دلار متحمل خسارت شده است.
خسارتی که مانند بخش صنعت به درآمدهای نفتی و غیرنفتی دولت و شرکتهای خصولتی وارد نیامده و بخش بزرگی از این خسارتهای نجومی را صاحبان کسبوکارهای خُرد و کوچک و خردهفروشان متحمل شدهاند.
ضمنا باید توجه داشت که با وجود سهم کمتر بخش خدمات نسبت به صنعت، بیشترین اشتغال در کشور متعلق به بخش خدمات است.
برآورد میزان خسارت کشاورزی
سهم کشاورزی از تولید ناخالص داخلی (GDP) ایران در سالهای اخیر متغیر بوده و بر اساس آمار رسمی مرکز آمار در سال ۱۴۰۲ حدود ۸/۳ درصد گزارش شده است. تعطیلیهای مربوط به قطعی برق و آب را میتوان بر تولید کشاورزان موثر دانست و تعطیلیهای حاصل از آلودگی هوا یا شیوع بیماری هم از جهت اختلال در روند حملونقل و خریدوفروش محصولات و موارد مورد نیاز کشاورزی به این صنعت آسیب میرساند. به همین علت برآورد خسارت وارده به این بخش بسیار مشکل است اما با توجه به تعطیلات ۴۵روزه در ده ماه اخیر و سهم ۸درصدی کشاورزی از تولید ناخالص داخلی کشور میتوان با تلرانس بالا برآورد کرد که به این بخش هم حدود ۴میلیارد دلار زیان وارد آمده است.
بهطور کلی، برآوردهای تقریبی با در نظر گرفتن درصدی از خطای محاسباتی، نشان میدهند که مجموع این اختلالها در ۱۰ماه اخیر، حدود ۷درصد از تولید ناخالص داخلی کشور را از چرخه اقتصاد خارج کرده است.
این وضعیت در شرایطی که رشد تولید در ایران نزدیک به صفر تخمین زده میشود، با حجم نقدینگی بالا، کاهش تولید ناخالص داخلی میتواند تورم سنگینتری به سفره و معیشت مردم تحمیل کند. روندی که راه سقوط ارزش پول ملی را هموارتر و پرشیبتر خواهد کرد.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید