خروج پول از کشور پیش از فروپاشی و سقوط دیکتاتورها، الگویی است که پیش از این بارها در مواقع بحران دیده شده است. بهعنوان مثال، پیش از انقلاب مصر در سال۲۰۱۱، که تورم شدید، فساد مالی و سرکوب گسترده از دلایل اصلی آن بود، اعضای خانواده و نزدیکان «حُسنی مبارک»، بخش بزرگی از داراییهای خود را به خارج از مصر منتقل کرده و به صورت خرید املاک در اروپا سرمایهگذاری کردند.
در سالهای پیش از حمله آمریکا، خانواده «صدام حسین» و برخی نزدیکان او، میلیاردها دلار، دارایی خود را در بانکهای خارجی و املاک لندن و دبی مخفی کردند. این داراییها حتی پس از سقوط صدام قابل توقیف بودند، اما باعث شد بخشی از سرمایهها نجات یابد.
در آخرین نمونه هم خروج میلیاردها دلار از سوریه توسط خانواده «بشار اسد» بهدلیل ترس از سرنگونی بود. پولهایی که بهشکل املاک و سرمایهگذاری غیرنقدی و بخشی از آن بهصورت رمزارز و ارزهای دیجیتال به خارج سوریه، منتقل شدند.
خروج سنگین سرمایه از ایران همزمان با اعتراضات
«اسکات بسنت»، وزیر خزانهداری ایالات متحده، روز چهارشنبه ۲۴دی۱۴۰۴ در گفتوگو با شبکه تلویزیونی «نیوزمکس» گفت که مقامات جمهوری اسلامی در حال خارج کردن سرمایه از ایران هستند. او مشخصا گفت که موشها در حال ترک کشتی هستند . به گفته اسکات بسنت، این انتقال سرمایه از مسیرهای مختلف مالی، از جمله شبکه بانکی بینالمللی و داراییهای دیجیتال مانند رمزارزها انجام میشود.
این مقام آمریکایی بدون اشاره به نام افراد مشخص، تاکید کرده است که نهادهای تحت تحریم ایران برای دور زدن محدودیتهای مالی، از ساختارهای غیررسمی و فناوریهای نوین مالی استفاده میکنند.
علاوه بر ادعای وزیر خزانهداری ایالات متحده، کانال ۱۴ اسراییل هم در ۲۵دی۱۴۰۴ به نقل از منابع خود در سپاه پاسداران، فاش کرد که ظرف ۴۸ساعت حدود یکمیلیارد و ۵۰۰میلیون دلار از ایران خارج شده است.
این رسانه در گزارش خود از «مجتبی خامنهای»، فرزند «علی خامنهای»، رهبر جمهوری اسلامی هم نام برده و مدعی شده که او هم در همین مدت، ۳۲۸میلیون دلار را به دبی منتقل کرده است.
شبکه ۱۴ اسراییل همچنین گزارش داد که پنج بانک بزرگ در ایران طی روزهای اخیر در آستانه فروپاشی کامل قرار گرفتهاند. در میان این بانکها، بانک سپه نیز قرار دارد؛ موسسهای مالی که بهطور مستقیم با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتبط دانسته میشود.
پیش از گزارشهای بینالمللی هم، خود رسانههای داخلی جمهوری اسلامی و تعدادی از نمایندگان مجلس و شماری از اعضای اتاق بازرگانی ایران به عدم بازگشت حدود ۸میلیارد دلار پول نفت ایران توسط تراستیها خبر داد.
حتی برخی از رسانهها و اعضای اتاق بازرگانی ایران، دریافت سیگنال بیثباتی و فروپاشی احتمالی جمهوری اسلامی را علت خودداری از بازپرداخت پول نفت ایران میدانستند. افرادی از لایههای پرنفوذ امنیتی جمهوری اسلامی که ترجیح دادند پول نفت ایران را در حسابهای خود در خارج از کشور نگاه دارند و در مقابل حوادث و تغییرات احتمالی پیشرو خود را بیمه کنند.
آیا توقیف پولهای خارجشده ممکن است؟
وزیر خزانهداری آمریکا اعلام کرد که ایالات متحده از ابزارهای اطلاعاتی و نظارتی برای ردیابی جریانهای مالی مربوط به سپاه پاسداران و جمهوری اسلامی، بهره میبرد و در صورت اثبات ارتباط داراییها با افراد یا نهادهای تحریمشده، امکان مسدودسازی و مصادره آنها وجود دارد.
او گفت «کاری که ما در وزارت خزانهداری انجام میدهیم، دنبال کردن پول است؛ چه از طریق نظام بانکی و چه از طریق داراییهای دیجیتال. ما این داراییها را ردیابی میکنیم و آنها دیگر قادر به نگهداشتنشان نخواهند بود.»
اما با وجود غیرشفاف بودن معاملات و تراکنشهای رمزارزی در مقایسه با تراکنشهای بانکی، توقیف این پولها چگونه ممکن است؟
برخلاف تصور رایج، تراکنشهای رمزارزی بهطور کامل ناشناس نیستند. اطلاعات مربوط به جابهجایی داراییها روی بلاکچین ثبت میشود و در واقع بلاکچین مانند دفتر حسابداری عمومی عمل کرده و همه تراکنشهای رمزارزی را ثبت میکند و شرکتهای تخصصی تحلیل داده میتوانند مسیر انتقال پول را ردیابی کنند. با این حال، توقیف این داراییها تنها زمانی ممکن است که رمزارزها وارد صرافیهای متمرکز یا نظامهای مالی تحت نظارت دولتها شوند و به گفته کارشناسان این حوزه، بخش قابل توجهی از سرمایههای منتقلشده از ایران همچنان خارج از دسترس نظامهای قضایی غرب باقی میماند.
وزارت خزانهداری آمریکا در سالهای اخیر چندینبار از مسدودسازی داراییهای دیجیتال مرتبط با گروههای تحریمشده خبر داده است. این وزارتخانه برای ردیابی این پولها معمولا سه ابزار اصلی در اختیار دارد.
۱) شرکتهای تحلیل بلاکچین، قادرند ارتباط میان کیفپول ها و افراد و نهادها را پیدا کنند و مسیر حرکت پول را روی نقشه بررسی کرده و کشف کنند که پول از کدام منبع به کدام مقصد رفته است. در بررسی و تحلیل این مسیر، اگر یک کیف پول به سپاه یا دولت ایران یا واسطهها وصل شده باشد، عملا افشا میشود.
از معتبرترین شرکتهای تحلیل بلاکچین، Chainalysis است که با دولت آمریکا، افبیآی، یوروپل و تعداد پرشماری از نهاد امنیتی کار می کند و در زمینههای ردیابی تراکنشها، شناسایی کیفپولهای مشکوک و تحلیل شبکههای پولشویی، تروریسم و تحریمگریزی خدمات ارایه میدهد.
۲) اغلب سرمایههای رمزارزی در خارج از کشور برای تبدیل شدن به پول، سر از صرافیها درمیآورند. دقیقا در همین نقطه است که احراز هویت، کشف آیپی و اطلاعات بانکی ابزار شناخت مالک یا ذینفعان و توقیف سرمایهها بهدست وزارت خزانهداری آمریکا میافتند و میتواند از صرافی بخواهد که حساب را مسدود کند.
۳) گاهی سرمایه رمزارزی بدون ورود به صرافی، مستقیما خرج میشود. مثلا یا تبدیل به طلا شده یا برای خرید ملک هزینه میشود یا مستقیما به حساب بانکی واریز میشود.
بنابراین اگر ارتباط سرمایه به افراد یا نهادهای تحریمشده، محرز و اثبات شده و از سیستم مالی تحت نفوذ آمریکا رد شود با حکم دادگاه فدرال آمریکا قابل مصادره است.
اما در مواردی ممکن است که بعضی پولها اصلا وارد سیستم آمریکا نشوند و از مسیر کشورهایی که با سیستمهای مالی و قضایی بینالمللی همکاری نمیکنند عبور کنند و یا از مسیرهای بسیار پیچیدهای منتقل شوند که ردگیری را متوقف و ناموفق کنند.
به این ترتیب مشخص است که برخلاف باور عموم، مسیر سرمایههای جابهجا شده از طریق کریپتو قابل ردیابی و توقیف است، اما تضمینی نیست.
بهعبارتی دیگر، دولتها میتوانند، کیف پولهای مرتبط با گروههای تحریمشده را در لیست سیاه قرار دهند، تراکنشها را مسدود کنند و یا حکم مصادره بگیرند ولی اگر دارایی خارج از «خدمات تحت کنترل قانونی» باشد یا از بلاکچینهای ناشناس و غیرقابل ردیابی استفاده کنند، توقیف واقعی سختتر خواهد بود.
توقیف یا مسدودی کیف پولهای مرتبط با سپاه پاسداران
دادگاههای آمریکا در سپتامبر۲۰۲۵، حدود ۵۸۴٬۷۴۱ دلار تتر (USDT) را از یک کیف پول غیرمتمرکز سرشناس که گفته شده به یک فرد مرتبط با برنامه پهپادهای سپاه (IRGC) تعلق داشته، توقیف کردند و این رمزارز تحت حکم دادگاه ضبط شد.
این پرونده مربوط به «محمد عابدینی»، مدیر یک شرکت ایرانی بود که دادگاههای آمریکا او را متهم به حمایت مالی از گروههای تروریستی و خرید قطعات حساس برای پهپادهای سپاه کردند و بخشی از رمزارز او به گفته مقامات آمریکا مصادره شد.
در ۱۶سپتامبر۲۰۲۵ (۲۵شهریور۱۴۰۴) ، وزارت دفاع اسراییل، ۱۸۷ آدرس رمزارزی را که مدعی شد به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتبطند، توقیف یا مصادره کرد. به گفته مقامات اسراییلی، این آدرسها در مجموع حدود یکمیلیارد و ۵۰۰میلیون دلار تراکنش ورودی داشتهاند.
بر اساس گزارش شرکت تحلیل بلاکچین Elliptic،استفاده از تتر، این کیفپولها را در معرض یکی از ابزارهای مهم نظارتی شرکت تتر قرار میدهد: لیست سیاه (Blacklisting). از میان ۱۸۷ آدرس معرفیشده توسط اسراییل، تا تاریخ ۱۳سپتامبر، تعداد ۳۹ آدرس توسط تتر مسدود شدهاند و امکان انتقال حدود ۱.۵ میلیون دلار تتر از آنها از بین رفته است.
در دسامبر۲۰۲۴ نیز وزارت خزانهداری آمریکا کیفپولهایی را تحریم کرد که به شبکههای وابسته به سپاه مرتبط بودند و بیش از ۳۰۰میلیون دلار استیبلکوین را از طریق واسطهای مرتبط با حوثیهای یمن جابهجا کرده بودند.
همچنین در ژوئن۲۰۲۵، در میانه جنگ دوازدهروزه ایران و اسراییل، گروه هکری «گنجشک درنده»، حدود ۹۰میلیون دلار از صرافی رمزارزی ایرانی «نوبیتکس» سرقت کرد؛ صرافیای که Elliptic و سایر نهادهای تحلیلی بلاکچین، آن را به فعالیتهای تروریستی مرتبط با سپاه، از جمله عملیاتهای باجافزاری، مرتبط دانستهاند. هکرها این داراییها را در کیفپولهایی با شعارهای ضد سپاه، اصطلاحا «سوزاندند» و حتی کد منبع نوبیتکس را هم منتشر کردند.
توضیح اینکه اصطلاح «سوزاندن» اینجا به این معنی است که هکرها رمزارزهای دزدیدهشده را به کیفپولهایی فرستادند که هیچکس به کلید خصوصی آنها دسترسی ندارد. در واقع پول هنوز روی بلاکچین وجود دارد اما دیگر قابل خرج کردن نیست و عملا نابود شده که نشان میدهد هدف هکرها نابودی عمدی پول و ضربه سیاسی و تبلیغاتی بوده و نه یک دزدی ساده.
حال بعد گذشت تنها هفتماه از این هک بزرگ، در حالی که برخورد خشن و خونین حکومت جمهوری اسلامی با معترضین، کشور را در میان آتش و خون فرو برده، موضوع خروج سرمایه توسط مقامات حکومتی با استفاده از رمزارزها بار دیگر به صدر اخبار بازگشته و سابقه طولانی خروج سرمایه از ایران و نقش نهادهای نظارتی در ردیابی و توقیف این داراییها، نشان میدهد که گفتههای وزیر خزانهداری ایالات متحده آمریکا، فراتر از یک ادعای مقطعی است و از جریانی رو به گسترش خبر میدهد.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید