در پی تشدید بیسابقه درگیریها و آنچه «جنگ کنونی» در منطقه و ایران خوانده میشود، سازمان ملل متحد در بیانیهای رسمی و هشدارآمیز اعلام کرد که تداوم این وضعیت منجر به نقض آشکار مفاد منشور ملل متحد شده است. طبق گزارش منتشر شده در رادیو فرانسه (RFI)، مقامات ارشد این سازمان تأکید کردهاند که استفاده از زور و حملات نظامی گسترده، نهتنها حاکمیت ملی و تمامیت ارضی را به خطر انداخته، بلکه صلح و امنیت بینالمللی را که سنگبنای منشور سازمان ملل است، به شدت متزلزل کرده است. این موضعگیری تند بینالمللی نشاندهنده عمق نگرانی جهانی از تبدیل شدن تنشهای داخلی و منطقهای به یک تقابل تمامعیار نظامی است که هیچیک از طرفین در آن به الزامات حقوق بینالملل پایبند نیستند.
بر اساس تحلیلهای ارائه شده توسط کارشناسان حقوق بینالملل در بیبیسی فارسی، نقض بند ۴ ماده ۲ منشور ملل متحد که بر خودداری از تهدید یا توسل به زور تاکید دارد، محور اصلی نگرانیهای دبیرکل سازمان ملل است. گزارشهای میدانی و تصاویر ماهوارهای بازتابیافته در ایران اینترنشنال حاکی از هدف قرار گرفتن زیرساختهای غیرنظامی و مناطق پرجمعیت است که مصداق بارز نقض پروتکلهای الحاقی کنوانسیون ژنو نیز محسوب میشود. در این میان، سازمان ملل هشدار داده است که تداوم بمبارانها و عملیاتهای نظامی، مسیر ارسال کمکهای بشردوستانه را مسدود کرده و جان میلیونها غیرنظامی را که در میان شعلههای این جنگ گرفتار شدهاند، با تهدیدی جدی روبرو ساخته است.
در سطح دیپلماتیک، شورای امنیت سازمان ملل تحت فشار قرار گرفته است تا با صدور قطعنامهای الزامآور، خواستار توقف فوری مخاصمات شود. طبق گزارشهای صدای آمریکا (VOA)، فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر، با اشاره به ابعاد انسانی این جنگ، اعلام کرد که فراتر از نقض منشور، شواهد نگرانکنندهای از وقوع جنایات جنگی به دست آمده است. وی تأکید کرد که درز اسناد محرمانه نظامی و گزارشهای مربوط به «کانتینرهای مرگ» و کشتارهای دستهجمعی که پیشتر در خیزشهای مردمی مطرح شده بود، اکنون در ابعادی گستردهتر و تحت پوشش درگیریهای نظامی در حال تکرار است. سازمان ملل معتقد است که فقدان پاسخگویی بینالمللی در ماههای گذشته، راه را برای این نقض فاحش منشور هموار کرده است.
علاوه بر این، تأثیرات زیستمحیطی و اقتصادی این درگیریها مرزهای ایران را درنوردیده و به یک تهدید فراملی تبدیل شده است. بر اساس تحلیلهای منتشر شده در رادیو فردا، سازمان ملل هشدار داده است که آسیب به تأسیسات انرژی و زیرساختهای آبی در پی حملات موشکی، میتواند منجر به یک فاجعه انسانی و زیستمحیطی در کل منطقه شود. مای ساتو، گزارشگر ویژه، نیز با ابراز نگرانی از وضعیت پناهجویان و آوارگان جنگی، تأکید کرد که منشور سازمان ملل برای جلوگیری از همین ویرانیها تدوین شده بود، اما اکنون به نظر میرسد قدرتهای درگیر، منافع سیاسی خود را بر اصول بنیادین انسانی ترجیح دادهاند. این وضعیت، جامعه جهانی را با یکی از بزرگترین چالشهای حقوقی و اخلاقی در دهه سوم قرن بیست و یکم روبرو کرده است.
در نهایت میتوان چنین نتیجه گرفت که بیانیه سازمان ملل متحد درباره نقض منشور در «جنگ کنونی ایران»، زنگ خطری برای پایان نظم حقوقی بینالمللی در منطقه است. حقیقتِ تلخِ این روزها، ویرانیهایی است که تحت نام امنیت یا دفاع صورت میگیرد، اما در واقعیت تنها به رنج بیشتر شهروندان منجر شده است. سازمان ملل با یادآوری اصول منشور، سعی دارد طرفین را به میز مذاکره بازگرداند، اما شکاف عمیق میان واقعیتهای میدانی و آرمانهای صلحطلبانه بینالمللی، دستیابی به یک آتشبس پایدار را دشوار کرده است. تاریخ بهار ۱۴۰۵ را به عنوان زمانی ثبت خواهد کرد که دادخواهی برای صلح، در میان هیاهوی جنگ و نقض سیستماتیک قوانین جهانی به گوش رسید؛ حقیقتی که ضرورت بازنگری در مکانیسمهای اجرایی سازمان ملل برای حفاظت از جان انسانها را بیش از هر زمان دیگری عیان میسازد.
منابع مورد استفاده برای تدوین این گزارش: این نوشتار بر پایه گزارش تحلیلی رادیو فرانسه (RFI) و با استناد به آمارهای سیبیاس (CBS)، تحلیلهای حقوقی عفو بینالملل و بیانیههای رسمی دبیرخانه سازمان ملل متحد تنظیم شده است.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید