ایران وایر – رقیه رضایی
چهارشنبهسوری یا به قول مقامات جمهوری اسلامی، «سهشنبه آخر سال» از راه رسیده است، زیر آتش و بمب و بر روی زمینی که همین دو ماه و نیم قبل، هزاران هزار معترض در آن به گلوله بسته شدند.
«احمدرضا رادان»، فرمانده بدنام فراجا از حامیان حکومت خواسته که خیابان را خالی نکنند و بر اهمیت چهارشنبهسوری تاکید کرده است. طرفداران حکومتی که در ۴۷سال اخیر دشمنی آشکاری با مناسبتها و مناسک ملی ایرانیان داشته، حالا میگویند که مردم چهارشنبهسوری امسال را باید به سبک آنها برگزار کنند، عکسهای «بنیامین نتانیاهو» و «دونالد ترامپ» را آتش بزنند، آن هم در حالیکه اسراییل فعالانه ایستهای بازرسی و محلهای تجمع نیروهای حکومتی را با پهپاد هدف میگیرد.
شاهزاده «رضا پهلوی»، روز یکشنبه، ۲۴اسفندماه از مردم خواسته تا این مراسم را برگزار کنند. او گفته که باید چهارشنبهسوری را با «شوری ملی» برگزار کنیم. شاهزاده رضا پهلوی، جمهوری اسلامی را رژیمی «ناایرانی» خوانده و گفته است: «آتش ما، نماد نور و پاکی ایران، بر تاریکی و پلیدی این رژیم ناایرانی پیروز خواهد شد». او همچنین از رییسجمهور آمریکا و نخست وزیر اسراییل خواسته تا «تحولات این روز را با دقت زیر نظر بگیرند و اجازه ندهند جمهوری اسلامی در این آیین ملی با مردم شجاع ایران با خشونت برخورد کنند.»
شهروندانی که حکومت، اینترنت را هفده روز است که بر آنها بسته و با سختی بسیار توانستهاند صدای خودشان را به گوش ما برسانند، چه میگویند؟ در شرایط جنگی، مسوولیت آسیب به مردم در صدور فراخوان با چه کسی است؟
حتی نمیتوانیم برویم بیرون نان بخریم، چهارشنبهسوری برگزار کنیم؟!
«سیما»، زن جوانی است که حوالی خیابان پیروزی تهران زندگی میکند. به سختی در شرایط قطعی اینترنت راه تماسی با او یافتهایم. میگوید: «از صبح دوشنبه ۲۵ اسفند، آنقدر اطراف ما صدای انفجار میآید که حتی برای خرید نان و مایحتاج روزمره هم میترسیم بیرون برویم. بعد از هر دو طرف فراخوان حضور در خیابان دادهاند.»
او ادامه میدهد: «تکلیف این حکومت جانی که مشخص است اما من از آنهایی که آنطرف در سایه آرامش نشستهاند و میگویند میتوان چهارشنبهسوری را به شروع اعتراض تبدیل کرد، گله دارم.
درست است ما جنگ میخواستیم که از دست این حکومت خلاص شویم، اما ما هم آدمیم از بمب وموشک و پهپاد میترسیم.»
صدای دیگری که با زحمت به بیرون درز کرده، مربوط به شهروندیست که ساکن یکی از مناطق حاشیهای تهران است. جوانی که یکی از دوستانش در تجمعهای ۱۸دیماه بهدست سرکوبگران جمهوری اسلامی کشته شده است.
میگوید: «ما قرار بود به یاد این دوستمان در فراخوانهای شاهزاده شرکت کنیم و جای او را روز پیروزی خالی کنیم، اما مادر این عزیز قسممان داده که نرویم. میگوید الان دو تا خطر وجود دارد هم جنایتکاران جمهوری اسلامی هستند هم موشکها و پهپادهایی که ممکن است شما را از بسیجیها تشخیص ندهد. این مادر حتی پسر دیگرش و ما را قسم داده که چهارشنبهسوری بیرون نرویم.»
درباره فراخوانهای چهارشنبهسوری چه میدانیم؟
در پیامی که از سوی شاهزاده رضا پهلوی منتشر شده، حرفی از به خیابان رفتن زده نشده و آمده که «با برگزاری باشکوه چهارشنبهسوری به پیشواز نوروز و بهار آزادی ایران میرویم و نشان میدهیم که روز رهایی ایران نزدیک است.»
او خود همچنین در مصاحبهای با «مراد ویسی»، مجری تلویزیون ایران اینترنشنال نیز درباره چهارشنبهسوری آن را پیامی برای حکومت دانسته که همیشه سعی کرده هویت ملی مردم ایران را به نفع امت خود فدا کند: «این فرصتی است که نشان دهیم چی هستیم کی هستیم در مقابل این نظام غیرایرانی که اصلا ایران برایشان هرگز مطرح نبوده است. نه فقط به خودی، بلکه در سطح جهانی.»
روی دیگر قضیه، فراخوان احمدرضا رادان است که بعد از تهدیدهای مکرر معترضان چنانچه به خیابان بیایند، دوشنبه شب در جمع هواداران حکومت گفت: «احساس خستگی اصلا به خودتان راه ندهید. میدان را مردم اصلا خالی نکنید. مخصوصا فرداشب. فرداشب، شب تعیینکننده برای ماهاست. همه خیابانها، همه میدانها.»
فراخوان رادان برای حضور هواداران نظام در حالی صادر شده که آتش حملات اسراییل و آمریکا به مراکز نظامی، مقرهای پلیس و نیروهای سرکوب، ایستهای بازرسی و پایگاههای بسیج ادامه دارد و مشخصا مثلا در راهپیمایی روز قدس و مراسم تشییع جنازه برخی مقامات کشته شده در جنگ نیز این حملات متوقف نشد.
در پی این دعوتها، در شبکههای اجتماعی، هواداران شاهزاده رضا پهلوی میگویند که درخواست برگزاری چهارشنبهسوری، اساسا یک فراخوان اعتراض و حضور در خیابان نیست، بلکه با هدف برگزاری باشکوه چهارشنبهسوری صادر شده است. عدهای دیگر نیز به لزوم برگزاری مراسم در کوچهها و درب منازل تاکید کردهاند و برخی دیگر بالا بودن هزینه سرکوب مردم در حالیکه فقط قرار است چهارشنبهسوری برگزار کنند را دال بر کمخطر بودن این اقدام دانستهاند. این در حالیست که در چند هفته اخیر، غیرنظامیان بسیاری که یا رهگذر بودند یا در نزدیکی محل مورد نظر ارتش اسراییل و امریکا، کار، تحصیل یا زندگی میکردند، نیز آسیب دیده، کشته شده و اموالشان نابود شده است. البته اینترنت در ایران بیش از ۴۰۰ ساعت است که قطع است و صدای قاطبه شهروندان ایرانی، ولو بیانگر آسیبدیدگیشان از جنگ باشد، به بیرون راهی پیدا نمیکند.
سوی دیگر قضیه اما، نیروهای سرکوب و وابستگان حکومت هستند که حتی شادی چند دقیقهای مردم ایران از کشته شدن «علی خامنهای» را در میانه یک جنگ برنتابیده و بر مردم آتش گشودند. حالا با تهدیدهای مکرر از سوی مقامات مختلف، از جمله فرماندهان سپاه در صداوسیما یا اطلاعیه مستقیم خود سپاه پاسداران، «غلامحسین محسنی اژهای»، رییس قوه قضاییه و دادستانیهای شهرهای مختلف مبنی بر تعقیب قضایی کسانیکه مراسم بگیرند و اطلاق عناوین سنگین امنیتی چون «خائن» به مردم تا تهدید «دست به ماشه» بودن از سوی احمدرضا رادان، هزینه برگزاری چهارشنبهسوری برای شهروندان ایرانی را بیش از پیش خواهد بود.
اینها همه در حالیست که در نوزدهروزی که از شروع جنگ میگذارد، رییس جمهور ایالات متحده و نخستوزیر اسراییل که گفته میشود برای کمک و حمایت از مردم ایران وارد جنگ با جمهوری اسلامی شدهاند، از مردم خواستهاند که در خانهها بمانند تا روز موعود، روزی که توان سرکوب جمهوری اسلامی از بین رفته یا تضعیف شده باشد و مردم بتوانند سرنوشت خود را بهدست بگیرند. شاهزاده رضا پهلوی نیز پیش از این خود بر همین موضوع تاکید کرده بود.
آیا در جنگ میتوان فراخوان داد؟
«حسین رئیسی»، حقوقدان و استاد دانشگاه «کارلتون» در کانادا میگوید که «دعوت به بیرون آمدن از منزل در شرایط اضطراری، بدون محاسبه میزان ریسک و بدون محاسبه دقیق، از نظر حقوقی و اجتماعی برای کسی که فراخوان میدهد، ایجاد مسوولیت میکند.»
به گفته او، در شرایطی که جمهوری اسلامی از یک سو، در شرایط جنگی است و در جنگ قوانین هم فرق میکند و از سوی دیگر در فراخوانهای گذشته کشتاری بیسابقه بهراه انداخته، میگوید: « شرایط جنگی باعث تشدید ریسک میشود. جمهوری اسلامی نباید از نظر حقوقی به سمت مردم شلیک کند. برای هر منظوری که مردم بیرون بیایند، مسوولیت اولیه متوجه شلیککننده است. اما در دنیای حقوق، وقتی یک حادثهای اتفاق میافتد و افراد آسیب میبینند، سبب دور و نزدیک را محاسبه میکنیم. کسی که دست به اسلحه میبرد و مردم را میکشد، میشود مباشر یا مسوول اصلی. عوامل و شرایط و دستور دهندهها و دعوتکنندگانی که پیرامون آن موضوع را میگیرند و آگاهانه محاسبه نکردند یا آگاهانه دستور به شلیک دادند، آنها هم به تناسب دخالت و تاثیر دعوتشان در قرار دادن انسانها در معرض خطر، مسوولیتشان مورد محاسبه قرار میگیرد.»
آقای رئیسی با تاکید بر اینکه بنابراین، حفظ جان شهروندان بر همه چیز ارجعیت دارد، میگوید: «احتمال بمباران و ترکش وجود دارد، هر احتمالی در وضعیت جنگی وجود دارد، حفظ جان شهروند از هر چیزی مهمتر است. با احترام به چهارشنبهسوری و عید نوروز که حتما باید پاس داشته شود، اگر بهطور مقطعی جان انسانها در خطر باشد، طبیعی است که حفظ جان از برگزاری مراسم واجبتر است. پاسداشت چهارشنبهسوری ممکن است جلوی منازل باشد، در شهرهای کوچکی که کمتر مورد هدف قرار میگیرند، خیلی هم خوب است که مردم برگزار کنند. مردم باید خودشان میزان ریسک را محاسبه کنند. به تهدیدات رادان و غیره توجه نکنند. اما در شهرهای بزرگی مثل تهران و شیراز و تبریز و اهواز و اصفهان که مدام در معرض خطر هستند، طبیعی است که ریسک بالا میرود. محاسبه ریسک اینجا مهم است.»
او توضیح میدهد که مردم میتوانند اگر امکانش را دارند درون منزل آتش روشن کنند، اما تاکید میکند که مناسبتهای باستانی مانند چهارشنبهسوری را نباید با مقاصد سیاسی که جان شهروندان را بهخطر میاندازد، گره زد: «از نظر حقوقی نباید، اعیاد باستانی و گرامیداشت مناسبات باستانیمان را با امور سیاسی گره بزنیم. هزاران سال است که ایرانیان چهارشنبهسوری را پاس داشته اند. پیش و پس از اسلام، هر حکومتی آمده و رفته ایرانیان آن را پاس داشتهاند ولی پاسداشت این عیدهای باستانی به دنیای سیاست گره نخورده است. گره زدن مناسبات اجتماعی با مقاصد سیاسی میتواند برای شهروندان خطر ایجاد کند.
به گفته این حقوقدان و استاد دانشگاه، «سردار رادن باید به عنوان یک ایرانی که اگرچه در ایرانی بودنش به نظر من شک است، در شرایط جنگی برای اینکه مردم روحیه داشته باشند، شرایط را به نحوی فراهم کند که امکان برگزاری مراسم برای مردم باشد.»
او با اشاره به درخواست شاهزاده رضا پهلوی مبنی بر توجه اسراییل و ایالات متحده برای مراقبت از جان مردم ایران نیز، میگوید: «از آنها بخواهید برای ساعات مشخصی هیچ حملهای انجام ندهند. اگر از مردم میخواهید که چهارشنبهسوری را به خوبی برگزار کنند، باید تضمین بگیرید که برای چند ساعت حملات را متوقف کنند و آن موقع از مردم بخواهید که مراسم بگیرند. اما باز هم با خطر جمهوری اسلامی مواجه هستیم.»
به گفته این حقوقدان ایرانی، چنانچه «جنگ را مداخله بشردوستانه میخوانیم، نباید جان شهروندان و غیرنظامیان را به خطر بیاندازد، کما اینکه تا امروز به خطر انداخته، همچنان که در مدرسه شجره طیبه در میناب، ۱۱۰ کودک بین ۷ تا ۱۲ سال کشته شدهاند که همچنان سوگوارشان هستیم.»
آقای رئیسی در ادامه نیز میگوید: « به این ترتیب شهروندان غیرنظامی که در کنار تاسیسات نظامی که در کلانشهرها همهجا پراکنده است و حمله به آنها میتواند به مردم آسیب وارد کند، میتوانند زیر توقف حملات برای ساعاتی، با آزادی در معابر عمومی آتش روشن کنند.»
جان انسانها عرصه قمار سیاسی نیست
حسین رئیسی با گفتن اینکه طبیعی است که حکومت میخواهد با جامعه وارد تقابل شود، میگوید: «با تجربه دیماه بهخصوص میخواهد به هیچ عنوان هیچ تحرک اجتماعی دستهجمعی در جامعه شکل نگیرد. مشخصا میخواهد به اپوزیسیون خارج پیام بدهد که شما توانایی بسیج مردم را ندارید به همین خاطر سرکوب میکند. این تقابل به روشنی وجود دارد.»
به گفته این حقوقدان، «در واقع، جان انسانها عرصه قمار سیاسی نیست، چه برای حکومت که میخواهد جلوگیری کند که مردم بیرون بیایند، چه برای آنهایی که میخواهند مردم را دعوت کنند به حضور در خیابان: «جان یک انسان غیرنظامی هم گرفته شود زیاد است و نباید در مقابل جان انسانها هیچگونه مناسبت سیاسی درگیر کنیم. در واقع، ابزارسازی از چهارشنبهسوری برای حکومت، در شرایط جنگی و در شرایطی که جمهوری اسلامی دستش به اسلحه است و میدانیم در وضعیت اضطراری، برخی از قوانین تعطیل و تعلیق میشوند و با حقوق جنگ نمیشود با شوخی برخورد کرد و با ابزار سیاسی وارد شد.»
او ادامه میدهد: «ابزارسازی از چهارشنبهسوری در وضعیت جنگی که دست حکومت روی ماشه است و نیروهایش را فرا میخواند و هیچ ترحمی وجود ندارد، ریسک آسیب به شهروندان را بالا میبرد. از این رو، برگزاری سالم مناسبتهای کهن ارزشمند است ولی اگر بخواهد به ریختن خون شهروندان منجر شود، از نظر حقوقی باعث ایجاد مسوولیت برای کسی میشود که از این مناسبت ابزارسازی میکند.»
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید