معترضان در راهپیمایی و تجمعی در حمایت از حقوق زنان افغان در لندن، بریتانیا REUTERS – TOBY MELVILLE
همزمان با آغاز بهار، سال تحصیلی جدید هم در افغانستان شروع میشود؛ اما حالا ۱۶۴۵ روز است که درهای مدرسه به روی دختران بالای ۱۲ سال بسته است. در حالیکه اغلب رسانهها و نهادهای حقوق بشری دربارۀ نقض حقوق بنیادین زنان و آپارتاید جنسیتی در افغانستان سکوت کردهاند، کاربران در شبکههای اجتماعی با هشتگ «بگذارید دختران افغانستانی بیاموزند» از محرومیت تحصیلی میگویند
در وضعیت جنگ و بحرانی که افغانستان، ایران و منطقۀ خاورمیانه را فراگرفته، نقض حقوق بنیادین زنان افغانستان به دست طالبان هم در خاموشی فرورفته است. اغلب رسانهها و نهادهای حقوق بشری، در این باره سکوت کردهاند. یونیسف تنها نوروز را تبریک گفته و برای تمامی کودکان در افغانستان سلامت، امید و آیندهای روشن آرزو کرده است و موضوع محرومیت تحصیلی را مسکوت گذاشته است.
با اینحال، کاربران در شبکههای اجتماعی با هشتگ «بگذارید دختران افغانستانی بیاموزند» (LetAfghanGirlsLearn) از این محرومیت میگویند. ضیاءالدین یوسفزی، فعال حقوق زنان و دختران در زمینۀ آموزش در شبکۀ ایکس نوشته است: طالبان فقط آموزش را ممنوع نکرده است، بلکه هنجارهای جامعه را طوری بازنویسی کرده که زنان را کاملا حذف کند.
رسانۀ استرالیایی «کانورسیشن»، از معدود رسانههاییست که همزمان با آغاز سال نو، در گزارشی به بررسی آپارتاید جنسیتی در افغانستان پرداخته است. این گزارش که به قانون جزای جدید طالبان میپردازد، نشان میدهد که چگونه سیاستهای زنستیزانۀ این گروه، «آپارتاید جنسیتی» را قانونی میسازد. متن این قانون که از ۱۱۹ ماده تشکیل شده و در ۱۰ فصل و سه بخش تنظیم گردیده، نگرانیهای گستردهای را در سطح بینالمللی برانگیخته است.
گروه طالبان در مرداد ۱۴۰۰ برای دومین بار و پس از ۲۰ سال دوباره کنترل قدرت را در افغانستان بهدست گرفت و در ابتدا تلاش داشت چهرهای معتدلتر نسبت به دورۀ اول حکمرانیاش نشان دهد. در جریان رژیم اول طالبان از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۰، مدرسه و بازار از حضور زنان خالی شد. رهبر طالبان در آن زمان، ملاعمر، حضور زنان را در محضر عام خلاف شریعت و باورهای اسلامی میدانست.
اما در شهریور ۱۴۰۰، سخنگوی گروه طالبان، ذبیح الله مجاهد، به رسانهها وعده داد که «حضور زنان در عرصههای مختلف در جامعه مجاز خواهد بود. او گفت که زنان میتوانند بدون ترس و نگرانی، کارهایشان را در بخشهای معارف، تحصیلات و بقیۀ ادارات ادامه دهند، اما این مسائل باید در چوکات(چهارچوب) شریعت تنظیم شوند.»
بلافاصله، فعالان حقوق زنان این وعدهها را توخالی خواندند و برای اعتراض به خیابان آمدند و خواستار حفظ حقوق زنان، از جمله حق کار، تحصیل و مشارکت سیاسی در حکومت آینده شدند. زنان در اعتراضاتشان شعار میدادند: «خاک پاکم را گرفتی، درس و مشقم را نگیر»؛ «تحصیل، کار، آزادی؛ پیش به سوی آبادی»؛ «ما همه با هم هستیم، ظلم و ستم شکستیم»؛ «حقوق زنان با مردان برابر است».
اما نه فقط اعتراضات آنان سرکوب شد، بلکه در اعلامیۀ وزارت آموزش طالبان پس از باز شدن مدارس، نامی از دختران به میان نیامد. اعلامیه چنین بود: «به اطلاع تمام مکاتب ابتدایی، لیسه (دبیرستان) و مدارس رسمی طبقۀ ذکور رسانیده میشود تا روند آموزشی خویش را سر از تاریخ ۲۷ سنبله/شهریور آغاز کنند. بنابراین، تمامی استادان و شاگران طبقۀ ذکور باید به مکاتب خویش حاضر شوند.»
در حالیکه مدارس ابتدایی به روی دختران باز شد، وزارت معارف گروه طالبان اعلام کرد که تمام مکاتب دخترانه بالاتر از صنف ششم تا اطلاع ثانوی بسته میماند و رهبر طالبان، هبتالله آخندزاده، تصمیم نهایی را در این مورد خواهد گرفت.
امروز کاربران شبکههای اجتماعی با کنایه به این خبر اشاره میکنند و میگویند که پنج سال گذشت، اما «اطلاع ثانوی» هرگز نیامد.
در پنج سال گذشته، زنان به هر طریق ممکن به مبارزه برای حقوق بنیادینشان از جمله حق تحصیل ادامه دادهاند. آنان با برگزاری اعتراضات مدنی در خانه و خیابان و تحصن و راهپیمایی در دیگر کشورها از جامعۀ جهانی خواستهاند که آپارتاید جنسیتی را به رسمیت بشناسد و دربارۀ وضعیت زنان افغانستان سکوت نکند. آنان همچنین با برگزاری کلاسهای درس پنهانی یا کلاسهای آموزشی آنلاین یا ماهوارهای، تا حد ممکن آموزش را برای خود ممکن کنند.
اما محرومیت تحصیلی تنها یکی از موارد نقض حقوق بشر در مورد زنان افغانستان نیست. طالبان طی پنج سال گذشته گامبهگام زنان را از عرصههای اجتماعی کنار زده است. از نخستین روزهای قدرتگیری، این گروه به بازداشت فعالان زنان، اخراج خبرنگاران زن، و ممنوعیت کار آنان در سازمان ملل روی آورد. سپس دسترسی زنان به رستورانها، پارکها و باغهای عمومی را محدود کرد، آرایشگاهها را بست، پوشیدن برقع را اجباری ساخت، رفتوآمد بدون مرد «محرم» را ممنوع کرد، و حتی صدای زنان را در فضای عمومی، چه در سخن گفتن، چه در آواز خواندن و چه در سخنرانی، خاموش کرد. فهرست این ممنوعیتها چنان طولانی است که گویی هدفش حذف کامل زنان از تاریخ افغانستان است.
در حالی که طالبان با سیاستهای زنستیزانه هر روز عرصه را بر زنان تنگتر میکند، جامعه جهانی هنوز واکنشی مؤثر و پایدار نسبت به این وضعیت نشان نداده است. همزمان، زنان افغانستانی در داخل و خارج از مرزها تلاش میکنند صدای فروخفتهی خود را زنده نگاه دارند؛ از روایتگری و مستندسازی گرفته تا ایجاد شبکههای همبستگی در تبعید. با وجود همهی ممنوعیتها و حالا در سایۀ جنگ و بحران، مقاومت زنان در برابر حذف، یادآور این واقعیت است که جامعهای بدون مشارکت آنان، نه عادلانه است و نه پایدار.
از: ار اف ای
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید