با گذشت یک ماه از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، زندگی روزمره مردم اسرائیل نیز بیش از هر زمان دیگری به صدای آژیرها و شتافتن به پناهگاهها گره خورده است.
به گفته گزارشگر کانال اول تلویزیون آلمان در تلآویو، آژیرهای هشدار بارها و بارها مردم را از حملات موشکی از سوی ایران، لبنان و اخیراً یمن آگاه میکنند؛ جبههای تازه که با ورود حوثیهای مورد حمایت ایران، بر فشار روانی جامعه افزوده است.
بر اساس این گزارش، برای نخستین بار از آغاز جنگ در یک ماه گذشته، حوثیها نیز رگباری از موشکها را به سوی جنوب اسرائیل شلیک کردهاند؛ حملهای که رهگیری شده، اما اثر روانی آن باقی مانده است.
میان خستگی و سرخوردگی
ایناو، زن جوانی از تلآویو، یکی از هزاران ساکن ساختمانهای قدیمی تلآویو است که پناهگاه شخصی ندارند. او میگوید تکهای از یک موشک به خیابان محل سکونتش اصابت کرده و خودش تنها به واسطه پناه بردن به پناهگاه همسایهها از خطر در امان مانده است. او گفته است که از کمبود خواب “کاملاً فرسوده” شده و هر بار که تلفن همراهش هشدار میدهد، باید از خیابان عبور کند و به پناهگاه برود. فشار روانی این وضعیت برای کودکان نیز سنگین است.
این روایتها با دادههای رسمی نیز همخوان است. بر اساس گزارشهای داخلی اسرائیل، از زمان آغاز جنگ، میلیونها نفر بارها به پناهگاهها رفتهاند و نظام هشدار موشکی بهطور مداوم فعال بوده است؛ وضعیتی که مستقیما با افزایش اضطراب، اختلال خواب و فرسودگی روانی در جامعه مرتبط دانسته میشود.
فرسودگی روانی تنها به ترس از موشکها محدود نمیشود؛ نشانههایی از بیاعتمادی و سرخوردگی نیز در حال گسترش است. ایناو به گزارشگر آلمانی میگوید: «دولت به ما اهمیتی نمیدهد… جان ما برایشان مهم نیست.» او همچنین اشاره میکند که یکی از دوستان نزدیکش اسرائیل را ترک کرده و «بسیاری از دوستانم درباره رفتن فکر میکنند.»
در همین گزارش، گردا اونگار، زن ۹۶ سالهای که سالها پیش از آلمان به اسرائیل مهاجرت کرده، میگوید دیگر حتی هشدارهای موشکی را دنبال نمیکند: «در تخت میمانم و پتو را روی سرم میکشم… دیگر نمیتوانم این را تحمل کنم.» این واکنشها نشانگر نوعی “خستگی جنگی” است که در مطالعات اجتماعی به عنوان مرحلهای شناخته میشود که در آن جامعه، حتی در شرایط تهدید، به تدریج از پیگیری اخبار و واکنش فعال دست میکشد.
در سطح کلان، همزمان با تشدید عملیات نظامی، از جمله پیشروی ارتش اسرائیل در جنوب لبنان و طرح ایجاد منطقه حائل تا رود لیتانی، هیچ نشانهای از کاهش تنش دیده نمیشود. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، دیروز یکشنبه اعلام کرد: «در لبنان به نیروهای خود دستور دادهام منطقه حائل را بیشتر گسترش دهند تا تروریستها نتوانند از مرز عبور کنند و موشکهای ضدتانک به سوی ما شلیک نکنند.»
او با اشاره به موفقیتهای اسرائیل و تضعیف شدن حکومت در تهران، گفت: «ایران دیگر آن ایران سابق نیست، حزبالله دیگر آن حزبالله سابق نیست و حماس هم دیگر آن حماس سابق نیست.» اما این لحن پیروزمندانه، به گفته بسیاری از شهروندان اسرائیلی، با تجربه روزمره آنها فاصله دارد.
اقتصادی زنده، اما زیر فشار
با وجود فشار شدید روانی بر جامعه، تصویر اقتصاد اسرائیل گرچه پیچیدهتر است، اما چندان تیره نیست. وزارت دارایی اسرائیل پیشبینی رشد اقتصادی سال جاری میلادی (۲۰۲۶) را به ۳.۳ تا ۳.۸ درصد کاهش داده است؛ رقمی پایینتر از پیشبینیهای قبلی، اما همچنان مثبت. این در حالی است که در اوایل ماه مارس، در اسرائیل رشد ۴.۸ درصدی پیشبینی شده بود و پیش از آن حتی رقم ۵.۲ درصد مطرح بود.
ادامه جنگ، افزایش هزینههای دفاعی و فضای عدم اطمینان از عوامل اصلی این بهروزرسانی هستند. وزارت دارایی اسرائیل اعلام کرده است که پیشبینیها اکنون بر اساس سناریوهای مختلف، از پایان زودهنگام جنگ تا تداوم آن تا تابستان، تنظیم شدهاند. انتظار میرود برای سهماهه نخست سال اقتصاد اسرائیل اندکی کوچک شود، اما در صورت پایان درگیریها تا بهار، رشد نزدیک به ۳.۸ درصدی قابل دستیابی خواهد بود.
در همین راستا، پارلمان اسرائیل، کنست، امروز دوشنبه ۳۰ مارس (۱۰ فروردین) بودجه دفاعی سنگینی به ارزش ۶۹۹ میلیارد شِکِل (حدود ۲۲۱ میلیارد دلار) تصویب کرد؛ رقمی که نشانگر اولویت یافتن امنیت در ساختار اقتصادی کشور است. با این حال، پیشبینیها برای اقتصاد سال ۲۰۲۷ اسرائیل همچنان خوشبینانهاند و رشدی ۵.۳ تا ۶.۱ درصدی انتظار میرود؛ نشانهای از اینکه اقتصاد اسرائیل، بهویژه در بخشهای فناوری و خدمات، ظرفیت بازگشت و انطباق با شرایط جنگی را حفظ کرده است.
شکاف شاخصها با تجربه زیسته مردم
همزمانی رشد اقتصادی و فرسودگی اجتماعی، شکافی معنادار ایجاد کرده است. در حالی که شاخصهای کلان هنوز از تابآوری اقتصاد حکایت دارند، تجربه روزمره شهروندان از اضطراب، خستگی و یأس خبر میدهند. گرچه بر اساس دادههای رسمی، اقتصاد اسرائیل، برخلاف اقتصادهایی مانند اقتصاد ایران که درگیر بحرانهای ساختاری هستند، هنوز کار میکند، اما شهروندان از لحاظ روانی زیر بار جنگ و پیامدهای آن فرسوده میشوند.
برخی کارشناسان امنیتی نیز معتقدند ورود بازیگران جدیدی مانند حوثیها، که به گفته آنان بیشتر نقشی نمادین دارند، حتی اگر از نظر نظامی تعیینکننده نباشد، میتواند فشار روانی بر مردم را افزایش دهد.
اسرائیل از زمان حمله تروریستی ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس و سپس گسترش درگیریها به لبنان و در نهایت تنش مستقیم نظامی با ایران، وارد دورهای از جنگها در چند جبهه شده است؛ وضعیتی که همزمان ساختار امنیتی، اقتصادی و روانی جامعه را تحت تأثیر قرار داده و چشمانداز پایان آن همچنان نامشخص است.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید