«سعید کمالی دهقان»، خبرنگار سابق روزنامه بریتانیایی «گاردین» در حالی در صفحه اینستاگرامش از مشاهداتش در ایران مینویسد که بسیاری از فعالان مدنی و سیاسی از حضور او در ایران ابراز نگرانی کردهاند.
برخی از کنشگران و فعالان سیاسی میگویند با توجه به اینکه کمالی دهقان سالها در کسوت خبرنگار یک روزنامه بریتانیایی کار میکرده و با فعالان سیاسی و مدنی داخل و خارج از کشور در ارتباط بوده، حضور او در ایران میتواند برای این فعالان به لحاظ امنیتی خطرناک باشد. او در سالهای ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۳ با «ایرانوایر» نیز همکاری میکرد. تلاشهای ایرانوایر برای گفتوگو با سعید کمالی دهقان بینتیجه ماند و او به تماسهای ایرانوایر پاسخ نداد.
سعید کمالی دهقان، چهارماردیبهشت۱۴۰۵ در حالی یک رشته استوری به زبان انگلیسی با عنوان «برخی مشاهدات از سفر فعلیام به ایران تاکنون» به اشتراک گذاشت که کاربران عادی در ایران همچنان از اینترنت بینالمللی و دسترسی به فضای اینستاگرام محروم هستند. او در حالی، در استوریهایش تلاش میکند از زندگی عادی مردم در دوران آتشبس به زبان انگلیسی بنویسد که حضورش در ایران با اما و اگرهای فراوانی از سوی فعالان سیاسی و مدنی روبهروست و واهمه همکاری او با نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی و به خطر افتادن امنیت دوستان و همکارانش در داخل و خارج از کشور، فعالان بسیاری را نگران کرده است.
آنها میگویند بخش عمدهای از فعالان سیاسی و مدنی به واسطه اعتبار روزنامه «گاردین» به سعید کمالی دهقان به عنوان یک روزنامهنگار حرفهای اعتماد داشتهاند و ممکن است اطلاعات حساسی در اختیار او قرار داده باشند.
کمالی دهقان، اولاردیبهشت در یک استوری از حضورش در ایران خبر داد و به زبان انگلیسی نوشت که از میزان نارضایتی مردم در ایران آگاه است و در سفری که به مشهد داشته متوجه شده گستره نارضایتی در شهرهای مختلف ایران متفاوت است با این حال جنگ را جنگی علیه مردم ایران میداند.
سابقه نهادهای امنیتی در جمهوری اسلامی نشان میدهد که فعالان رسانهای و مدنی پس از بازگشت به ایران از سوی آنها تحت فشارهای مداوم برای همکاری و دادن اطلاعات درباره دیگر مخالفان جمهوری اسلامی قرار میگیرند.
هنوز مشخص نیست کمالی دهقان در ایران تحت چه شرایطی قرار دارد اما او در استوریهای اخیرش به زبان انگلیسی تلاش میکند به روایت رسمی جمهوری اسلامی از روزهای جنگ و آتشبس، بُعد ژورنالیستی دهد.
کمالی دهقان در رشته استوری روز چهارم اردیبهشت خود نوشته که از زمان ورودش ۱۱آوریل (۲۲فروردین) آتشبس برقرار بوده و زندگی به خیابانها بازگشته است. او با اینکه گزارش خودش را در اینستاگرام به اشتراک گذاشته، نوشته که اینترنت بینالمللی قطع است اما اینترنت داخلی بخش زیادی از نیازهای مالی را تامین میکند و خدمات جایگزینی مانند «بله» (نسخه ایرانی واتساپ) در میان مردم محبوب شده است.
او نوشته در این مدت از شرق تا غرب ایران سفر کرده و هیچجا احساس ناامنی نکرده است. او گفته با وجود کشتهشدن مقامات عالیرتبه سیاسی همچنان کنترل اوضاع تا حدی زیادی در دست نظام سیاسی است و کشور شبیه کشوری در حال فروپاشی نیست.
کمالی دهقان در این مجموعه استوری از آزادی بیان مردم در داخل کشور هم حرف زده و گفته کاملا مشخص است که جامعه دوقطبی شده و گروهی از حکومت حمایت میکند و گروه دیگری از مخالفان حکومت در خارج از کشور پشتیبانی میکنند. او نوشته: «برایم جالب بود که ایرانیان بهراحتی درباره این که از کدام گروه حمایت میکنند، صحبت میکنند- هم در جمعهای خانوادگی و هم در فضای عمومی بدون ترس از پیامدها. وابستگی و حمایت سیاسی فقط در محیطهای کاری و رسمی بیان نمیشود. من این را نوعی آزادی بیان میدانم که زمانی که در ایران زندگی میکردم، وجود نداشت، اما بسیاری از ایرانیان با این برداشت من موافق نیستند.»
سعید کمالی دهقان سال۱۳۸۸ در ساخت مستند « برای ندا» برای شبکه «اچ بی او» همکاری کرد. او در ایران به خانه «ندا آقا سلطان»، از کشتهشدگان اعتراضات «جنبش سبز» رفت و از محل زندگی او در گفتوگو با خانوادهاش برای این مستند فیلمبرداری کرد.
هر چند او در اسفند ۱۴۰۰ساخت این مستند را زیر سوال برد و در گفتوگو با روزنامه حکومتی «تهران تایمز» از رفتن به خانه ندا ابراز پشیمانی کرد و گفت متاسف است که تحت تاثیر سناریوهای غرب قرار گرفته است.
سعید کمالی دهقان، در سال ۲۰۱۰ (۱۳۸۹)، بهخاطر تهیه سلسله گزارشهایی درباره جنبش سبز در ایران جایزه بهترین خبرنگار بریتانیایی را گرفت.
او تا سال ۱۳۹۷ گزارشهای زیادی درباره ایران در روزنامه گاردین کار کرد اما در زمستان ۱۳۹۶ در دو گزارش مدعی شد که هزینه مالی شبکه «ایران اینترنشنال» را «محمد بن سلمان»، ولیعهد عربستان سعودی تامین میکند. او پس از قتل« جمال خاشقچی»، خبرنگار منتقد عربستانی در توییتهایی ادعا کرد منبع او خاشقچی بوده و این روزنامهنگار عربستانی، بهخاطر اطلاعاتی که درباره منابع مالی تلویزیون ایران اینترنشنال به او داده، به قتل رسیده است.
این ادعاها که بدون مدرک ارایه شده بود، با ابراز تردید از سوی «محمدجواد ظریف»، وزیر خارجه وقت ایران و شکایت تلویزیون ایران اینترنشنال از او روبهرو شد. روزنامه گاردین هم او را از نوشتن مقالات درباره ایران منع کرد.
اسفند ۱۳۹۸ کمالی دهقان در کانال تلگرامی خود از بستریشدن خود در بیمارستان روانی «نایتینگل» انگلستان خبر داد و نوشت: «در بیمارستان روانی نایتینگل بستری هستم. در دو سال گذشته که دوستان بهظاهر نزدیکم ترکم کردند و در شرایطی که بیشترین احتیاج رو بهشان داشتم بهم پشت کردند دو تا دوست خوب جدید پیدا کردم: قرآن و حافظ.»
این در حالی است که دوستان نزدیک او به ایرانوایر میگویند او به طور دایم و مستقیم حتی در روزهای اوج بیماریاش با «حمید بعیدینژاد»، سفیر وقت ایران در بریتانیا در ارتباط بوده و بهطور مرتب پیامکهایی از او دریافت میکرده است.
یکی از آنها میگوید: «سعید پیش از این نیز بهطور مرتب به سفارت ایران در لندن رفتوآمد داشت. با افرادی مثل “حسامالدین آشنا”، جواد ظریف، در تماس مداوم بود و ما میگفتیم این ارتباطها بهخاطر شغل روزنامهنگاری او نرمال است.»
حسامالدین آشنا پس از انتشار گزارشهای سعید کمالی دهقان درباره «ایراناینترنشنال» بارها توییتهایی در حمایت از او نوشت.
یکی دیگر از دوستانش میگوید که او با دختر و داماد حسن روحانی که در لندن اقامت داشتند نیز رفتو آمد مداوم داشته است: «چند بار از او شنیدم که خانه آنها شام دعوت دارد.»
دوستان او با اشاره به پیشینه مذهبی خانوادگی سعید کمالی دهقان میگویند که در روزهایی که بیماری سعید شدت گرفته بود، مدام در خانهاش قرآن باز بوده و او مشغول خواندن قرآن میشده در نوشتههایی که کمالی دهقان در آن دوران به اشتراک میگذاشت نیز آیاتی از قرآن را یادآوری میکرد.
یکی از دوستان سابق این خبرنگار میگوید: «سعید از خانواده مذهبی میآمد و با این که گرایش جنسی متفاوتی داشت، اما اعتقاد مذهبی داشت. این اعتقاد زمانی رو نبود و سعید تلاش میکرد از خودش یک تصویر حرفهای بسازد، اما در دورانی که مشکل روحی پیدا کرد بهصورت روشن اعتقاداتش را رو کرد.»
بر اساس گفته دوستان نزدیک کمالی دهقان، او یکبار سال ۱۳۹۸ نیز قصد بازگشت به ایران را داشته که در فرودگاه استانبول دوستان و همکاران او در گاردین او را از رفتن بازداشتهاند.
با این حال، او سال گذشته نیز به ایران سفر کرده بود. او همانزمان پس از سفر به ایران در یک استوری نوشت که مصاحبهاش با «سکینه محمدی آشتیانی» که در ۱۶مرداد۱۳۸۹ در روزنامه گاردین منتشر شده بود، ساختگی بوده و او هرگز با سکینه محمدی آشتیانی گفتوگو نکرده است. سکینه محمدی آشتیانی، زنی ۴۳ساله بود که به اتهام «زنای محصنه» و «قتل» همسرش در دادگاههای ایران به اعدام محکوم شده بود. کمالی دهقان گزارشهای متعددی درباره پرونده او منتشر کرد.
۱۶مرداد۱۳۸۹، روزنامه گاردین گفتوگویی از سعید کمالی دهقان با سکینه محمدی آشتیانی منتشر کرد که در آن گفته شده بود تحت شکنجه و فشار وادار به اعتراف اجباری شده است.
با این حال، هنوز مشخص نیست سعید کمالی دهقان در دو سفر خود به ایران درباره منابع اطلاعاتیاش از ایران و همینطور افرادی که در لندن با آنها دوست و همکار بوده، چه اطلاعاتی در اختیار نهادهای امنیتی گذاشته است.
اما رویه نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی تعقیب و تحت فشار قرار دادن خبرنگاران و فعالان خارج از کشور برای همکاری با آنهاست. آنها غیر از فعالیتهای خودشان درباره فعالیت دوستان و نزدیکانشان در خارج از کشور نیز مورد پرسش قرار میگیرند.
«کیانوش سنجری»، روزنامهنگار ایرانی-آمریکایی یکی از افرادی بود که پس از بازگشت بارها از سوی نهادهای امنیتی برای جاسوسی تحت فشار قرار گرفت. او بارها درباره این موضوع افشاگری کرد، تحت تعقیب و بازداشت قرار گرفت و در آبان ۱۴۰۳ بهدلیل مشکلات روحی و آنچه بر او گذشته بود، به مرگ خودخواسته تن داد.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید