ترامپ سال‌هاست تمرکز ویژه‌ای بر چین دارد. او که دست‌کم از اوایل دهه ۲۰۱۰ استدلال می‌کرد پکن از طریق تجارت «در حال سوءاستفاده» از ایالات متحده است، در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود جنگ تجاری گسترده‌ای را آغاز کرد، بر صدها میلیارد دلار از واردات چین تعرفه وضع کرد و نهادهای دولتی آمریکا را به سمت برخورد با پکن به‌عنوان یک «رقیب راهبردی» سوق داد.

این دوره با تشدید مکرر تعرفه‌ها و شکل‌گیری چارچوبی وسیع‌تر از «رقابت» در حوزه‌های نظامی، فناوری و اقتصادی همراه بود.

در دوره دوم ریاست‌جمهوری او، روابط دو کشور میان تقابل و همکاری تاکتیکی در نوسان بوده است. ترامپ دوباره فشار تعرفه‌ای را آغاز کرد و در مقطعی برخی تعرفه‌ها را تا ۱۴۰ درصد افزایش داد. اقدامی که با واکنش تلافی‌جویانه چین روبه‌رو شد.

هنگامی که این سیاست نتوانست امتیازهای عمده‌ای از پکن بگیرد، ترامپ لحن خود را تغییر داد و بر شراکت «جی۲» (Group of Two) تاکید کرد، شخصا به تمجید از شی پرداخت و در نشست اکتبر ۲۰۲۵ در بوسان با یک آتش‌بس یک‌ساله در جنگ تجاری موافقت کرد.

در این مرحله، او نگرانی‌های مربوط به حقوق بشر در سین‌کیانگ، هنگ‌کنگ و تبت را کم‌اهمیت جلوه داد و در عین حال، با وجود تایید فروش تسلیحات به تایوان، لحن خود را درباره این جزیره نیز تعدیل کرد تا از تحریک بیش از حد پکن جلوگیری کند.

سفر روسای‌جمهوری آمریکا به چین

سفر روسای‌جمهوری آمریکا به چین از دهه ۱۹۷۰ به یکی از ابزارهای مهم دیپلماتیک تبدیل شده است.

سفر ریچارد نیکسون در سال ۱۹۷۲ نمونه کلاسیک این روند به شمار می‌رود. رویدادی که به احیای روابط دو کشور پس از دهه‌ها خصومت دوران جنگ سرد کمک کرد و به صدور «بیانیه شانگهای» انجامید.

جرالد فورد در سال ۱۹۷۵ به چین رفت و تعهدات آمریکا در چارچوب آن توافق را تایید کرد.

پس از برقراری کامل روابط دیپلماتیک در سال ۱۹۷۹، روسای‌جمهوری بعدی آمریکا از سفر به چین برای مدیریت همکاری‌ها و بحران‌ها استفاده کردند.

رونالد ریگان در سال ۱۹۸۴ راهی چین شد و ضمن امضای بیانیه‌ای دیگر، بر توسعه روابطی «سازنده» تاکید کرد؛ هر‌چند همچنان از کمونیسم انتقاد می‌کرد.

جورج اچ دبلیو بوش در سال ۱۹۸۹ به چین سفر کرد و بر سیاست «چین واحد» تاکید داشت.

بیل کلینتون در سفر سال ۱۹۹۸ خود، در سخنرانی‌هایی در شهرهای مختلف چین از جمله پکن، بر تعامل، تجارت و حقوق بشر تمرکز کرد.

جورج بوش پسر و باراک اوباما چندین بار به چین سفر کردند. سفرهایی که اغلب با موضوعات اقتصادی، گفت‌وگوهای امنیتی و رویدادهای مهمی مانند المپیک ۲۰۰۸ پکن و نشست آپک ۲۰۱۴ پیوند داشت.

خود ترامپ نیز در سال ۲۰۱۷ به چین رفت. زمانی که روابط دو کشور هنوز نسبتا دوستانه بود و تمرکز اصلی بر مذاکرات تجاری و تشریفات گسترده میزبانی از سوی شی جین‌پینگ قرار داشت.

چرا ترامپ به چین سفر می‌کند؟

سفر کنونی ترامپ نخستین سفر یک رییس‌جمهوری آمریکا به چین در نزدیک به یک دهه گذشته است و اندکی پس از آتش‌بس تعرفه‌ای سال ۲۰۲۵ انجام می‌شود.

در حوزه اقتصاد و تجارت، ترامپ به‌دنبال افزایش خرید کالاهای آمریکایی از سوی چین، از جمله سویا و احتمالا محصولات با ارزش افزوده بالا مانند موتور هواپیما، و همچنین دسترسی شفاف‌تر شرکت‌های آمریکایی، به‌ویژه در بخش مالی و خدمات مرتبط با فناوری، به بازار چین است.

در حوزه فناوری و تحریم‌ها، دو طرف بر سر کنترل نیمه‌رساناها، تراشه‌های هوش مصنوعی و محدودیت‌های صادراتی درگیر چالش هستند.

واشینگتن اخیرا اجازه فروش برخی تراشه‌های هوش مصنوعی انویدیا به چین را صادر کرده، در حالی که پکن تهدید کرده در واکنش به قوانین آمریکا که چین را تهدیدی امنیتی معرفی می‌کنند، اقدامات متقابل انجام خواهد داد.

دو موضوع بزرگ ژئوپلیتیکی نیز در پس‌زمینه این سفر قرار دارند. نخست، «جنگ ایران» که بازارهای انرژی و سیاست جهانی را بی‌ثبات کرده و روابط اقتصادی پکن با تهران به چین اهرم نفوذ و منافعی داده که با منافع واشینگتن متفاوت است.

دوم، مساله تایوان که همچنان یکی از نگرانی‌های اصلی پکن به شمار می‌رود. مقام‌های چینی خواهان موضع‌گیری صریح‌تر آمریکا علیه استقلال تایوان و پیش‌بینی‌پذیری بیشتر در زمینه فروش تسلیحات آمریکا هستند. در سوی دیگر، ترامپ پیش‌تر ارسال یک بسته بزرگ تسلیحاتی به تایوان را به تعویق انداخته است.

تمایل ترامپ به تمجید از رییس‌جمهوری چین و پرهیز از انتقاد علنی شدید درباره حقوق بشر، هرچند با هدف آرام نگه داشتن فضای این سفر انجام می‌شود، اما همزمان اهرم فشار آمریکا در حوزه ارزش‌های حقوق بشری را نیز کاهش می‌دهد.

پیامدهای احتمالی این سفر

در کوتاه‌مدت، این سفر احتمالا به «دستاوردهای» قابل مشاهده اما تغییرات ساختاری محدود منجر خواهد شد.

تحلیلگران انتظار دارند توافق‌هایی درباره خریدهای جدید چین، برای مثال در حوزه محصولات کشاورزی یا برخی کالاهای صنعتی خاص، اعلام شود و پیشرفت‌هایی نمادین در زمینه دسترسی به بازار و بیانیه‌های مشترک درباره همکاری منتشر شود.

چنین توافق‌هایی می‌توانند بازارها را آرام و توقف یک‌ساله تشدید تعرفه‌ها را تقویت کنند. اقدامی که بی‌ثباتی اقتصادی فوری میان دو کشور را کاهش خواهد داد.

در بلندمدت، تاثیر این سفر به آنچه پشت درهای بسته توافق می‌شود، بستگی دارد. اگر ترامپ در ازای دستاوردهای اقتصادی کوتاه‌مدت، در موضوعاتی مانند نحوه بیان سیاست آمریکا درباره تایوان، زمان‌بندی فروش تسلیحات یا محدودیت‌های فناوری پیشرفته امتیاز بدهد، پکن ممکن است موقعیت راهبردی خود را تقویت کند، در حالی که واشینگتن تنها به کاهش موقت فشارهای تجاری دست خواهد یافت.

از سوی دیگر، اگر دو طرف به نوعی «رقابت مدیریت‌شده» پایبند بمانند، یعنی رقابت در فناوری و نفوذ منطقه‌ای را بپذیرند اما از تشدید کنترل‌نشده تنش جلوگیری کنند، این سفر می‌تواند به تثبیت روابط دو کشور و کاهش خطر بحران در شرق آسیا، دست‌کم در کوتاه‌مدت، کمک کند.

در هر صورت، سفر ترامپ به چین ادامه همان الگویی است که روسای‌جمهوری پیشین آمریکا نیز دنبال کرده‌اند: استفاده از سفرهای پرهزینه و نمادین برای ایجاد توازن میان رقابت و همکاری در رابطه‌ای که بسیاری آن را مهم‌ترین رابطه دوجانبه جهان می‌دانند.