دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده (در وسط) به همراه امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه، پیش از گرفتن عکس خانوادگی در جریان شام گالا، در چارچوب اجلاس گروه هفت، در شهر اویان در شرق فرانسه، ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶ وارد میشود. اجلاس گروه هفت قرار است از ۱۵ تا ۱۷ ژوئن در شهر فرانسوی اویان-لهبن در نزدیکی مرز سوئیس برگزار شود. در این نشست، رهبران کشورهای عضو به همراه مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و وزیران برزیل، کانادا، امارات متحده عربی و ترکیه حضور خواهند داشت.
در حالی که رهبران G7 در حال بررسی این موضوعات بودند، تفاهمنامه اخیر ایران و آمریکا که بر بازگشایی تنگه هرمز، تمدید آتشبس و آغاز مذاکرات ۶۰ روزه برای برنامه هستهای تمرکز دارد، سایه سنگینی بر دستور کار اجلاس انداخته بود. با مسعود دلبری، کارشناس انرژی و روابط بینالملل، درباره ابعاد اقتصادی این تفاهمنامه برای ایران، نقش تنگه هرمز در بازار نفت، تأثیرات بر تحریمها و چشمانداز دیپلماتیک پس از G7 گفتوگو کردیم. آیا این توافق گامی به سوی ثبات پایدار است یا آتشبسی موقتی؟
ارزیابی اقتصادی تفاهمنامه ایران و آمریکا
مسعود دلبری در آغاز گفتوگو با زمانه با اشاره به تحولات توافق اخیر ایران و آمریکا در ماه ژوئن ۲۰۲۶، آن را گامی مهم اما نه راهحل قطعی و نهایی دانست. به گفته او، بازگشایی تنگه هرمز و معافیتهای نفتی میتواند صادرات نفت ایران را از حدود یک میلیون و چهارصد هزار بشکه در روز به بیش از دو میلیون بشکه افزایش دهد که این امر حدود ده تا پانزده میلیارد دلار درآمد مازاد سالانه برای کشور به همراه خواهد داشت.
واشنگتن و تهران روایتهای کاملاً متفاوتی از همین توافق برای مخاطبان خاص خود ارائه میکنند. تهران آن را لغو کامل تحریمها توصیف میکند، اما آمریکا آن را معافیتهای موقتی و مشروط میداند. این شکاف تفسیری خودش یک بمب ساعتی محسوب میشود.
دلبری در ادامه یادآوری کرد که دسترسی فوری به داراییهای منجمد حدود صد تا صد و بیست میلیارد دلاری در کوتاهمدت وجود ندارد و توافق تنها پنجره شصتروزهای برای مذاکرات نهایی درباره برنامه هستهای، تحریمهای باقیمانده و مسائل امنیتی ایجاد کرده است. دلبری با اشاره به تجربیات گذشته از سال ۲۰۲۵ تاکنون گفت:
پس آیا این آتشبس موقتی است یا تحول واقعی؟ تجربه من از سال ۲۰۲۵ تا امروز نشان میدهد که حتی توافقهای رسمیتر هم میتوانند یکشبه فروبپاشند. این تفاهمنامه فعلی ساختار ضعیفتری دارد؛ بدون تعهدات حقوقی روشن از سوی ایران و بدون ضمانت اجرایی محکم از سوی آمریکا. ارزیابی نهایی من این است که فرصت واقعی وجود دارد، اما احتمال تبدیل شدن آن به یک تحول پایدار در این شصت روز آینده تعیین خواهد شد، نه در کوتاهمدت و امروز و فردا.
تأثیر توافق بر انرژی جهانی و اقتصاد ایران
مسعود دلبری با اشاره به توافق اخیر ایران و آمریکا که به موضوع اصلی رسانههای جهان تبدیل شده، گفت این تفاهمنامه بر سر میز اجلاس جی۷ در اویان فرانسه نیز مورد بحث قرار گرفته است. به عقیده او، سؤال کلیدی این است که این توافق چه معنایی برای انرژی جهانی، زنجیره تأمین و بهویژه آینده اقتصادی ایران دارد.
دلبری با یادآوری اینکه تنگه هرمز از اوایل ماه مارس بسته شده بود و بیست درصد انرژی روزانه جهان از آن عبور میکرد، توضیح داد که این اختلال باعث شد قیمت نفت برنت از ۱۲۰ دلار فراتر رود و آژانس بینالمللی انرژی آن را یکی از بزرگترین اختلالهای عرضه در تاریخ بازار نفت بداند. او افزود حالا با تفاهمنامه اولیه، ترامپ اعلام کرده تنگه هرمز دوباره باز خواهد شد، اما زمان و شرایط دقیق آن هنوز روشن نیست و اجلاس G7 این موضوع را به دقت بررسی میکند:
دلبری با اشاره به خط قرمز ترامپ مبنی بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای، به ابهامات موجود اشاره کرد:
منتقدان میپرسند: چه کسی راستیآزمایی این موضوع را انجام میدهد؟ چه کسی مسئولیت نابودی ذخایر اورانیوم غنیشده و زیرساختهای آسیبدیده هستهای را بر عهده میگیرد؟ متن کامل توافق هم هنوز به طور دقیق مشخص نشده و تا مراسم امضا در ژنو این ابهامها همچنان باقی مانده است.
او در ارزیابی تأثیرات تنگه هرمز بر اقتصاد جهانی گفت که در کوتاهمدت بازگشایی تنگه هرمز قیمت نفت را کاهش میدهد، حملونقل دریایی را احیا میکند و فشار بر زنجیره تأمین جهانی را کم میکند که این برای مصرفکنندگان خبر خوبی است. اما در بلندمدت، ایران با اقتصادی آسیبدیده، تورم بالای ۴۸ درصد و فاصله طولانی از بازارهای جهانی درگیر است که حل این مشکلات یکشبه ممکن نیست. سرمایهگذاران خارجی نیز با احتیاط عمل خواهند کرد تا پایداری توافق را بسنجند.
دلبری در ادامه افزود در حوزه انرژی، بازگشت ایران به بازار جهانی عرضه نفت را افزایش میدهد که برای کشورهای اوپک و تولیدکنندگان خلیج فارس چالشبرانگیز خواهد بود و آنها را وادار به بازتعریف استراتژی میکند. او در پایان تأکید کرد:
اگر بخواهم جمعبندی کنم، اجلاس جی۷ نشان میدهد که جهان آماده پذیرش ایران در منظومه اقتصاد بینالمللی است، اما با شرطهایی که هنوز در حال مذاکره و رایزنی هستند. تنگه هرمز اگر باز بماند، زنجیره تأمین جهانی تنفس راحتی خواهد کشید، اما رابطه واقعی اقتصاد ایران با غرب به مرحله دوم مذاکرات، به تیم راستیآزمایی و به اراده سیاسی هر دو طرف بستگی دارد. شصت روز آینده سرنوشتسازترین روزهای توافق بین ایران و آمریکا خواهد بود. پس ما منتظر رویدادهای شصت روز آینده خواهیم ماند تا ببینیم آمریکا و ایران چه برنامهای برای نهایی شدن این توافق دارند.
*این مصاحبه توسط حسین نوشآذر انجام شده و متن را نیز او نوشته است.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید