جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵، بخش بزرگی از مردم ایران همچنان با خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده روزانه دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ خاموشی‌هایی که علاوه بر قطع برق، در بسیاری از مناطق به دلیل از کار افتادن پمپ‌ها و شبکه‌های توزیع، به قطع آب نیز منجر می‌شود.

گزارش‌های رسیده به ایندیپندنت فارسی و برنامه‌ رسمی شرکت‌های توزیع برق نشان می‌دهد که خاموشی‌ها دیگر یک اتفاق استثنایی نیستند، بلکه به بخشی از زندگی روزمره میلیون‌ها ایرانی در اوج گرمای تابستان بدل شده‌اند.

بر اساس جدول‌های منتشرشده برای تهران، مناطق ۲۲گانه پایتخت در قالب هشت گروه مشمول خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده‌اند. در تهران، قطعی برق معمولا بین دو تا چهار ساعت در روز است، اما گزارش‌های مردمی از استان‌های شمالی، غربی، شرقی و مرکزی ایران نشان می‌دهد که در بسیاری از شهرها، مدت خاموشی‌ها به چهار تا شش ساعت در شبانه‌روز نیز می‌رسد که در گرمای شدید تابستان، زندگی خانوارها، بیماران، کسب‌وکارها و صنایع را با مشکلات جدی روبه‌رو کرده است.

پیام‌های ارسالی به ایندیپندنت فارسی تصویری متفاوت از روایت‌های رسمی ارائه می‌دهد. یکی از مخاطبان نوشت: «حقوقمان که دیگر کفاف زندگی را نمی‌دهد و بعد این‌ها هر روز ساعت قطعی برق را هم عوض می‌کنند. یک روز از ۶ تا ۸ شب، روز بعد از ۱۱ صبح تا ۱۳:۳۰. حتی نمی‌توانیم برای زندگی‌مان برنامه‌ریزی کنیم.»

فرد دیگری از کرج نیز خبر داد که خاموشی‌ها که پیش‌تر یک روز در میان بودند، اکنون هر روز شده‌اند. او نوشت: «تلویزیون خانه بر اثر نوسان برق آسیب دید و برای تعمیرش ۱۰ میلیون تومان خواسته‌اند. با این وضعیت اقتصادی، چنین پولی را از کجا بیاورم؟»

برخی نیز از شیوه اطلاع‌رسانی شرکت برق انتقاد کرده‌اند و در تعدادی از پیام‌های دریافتی آمده است که شرکت توزیع برق از طریق اپلیکیشن «برق من» امکان دریافت پیامک اطلاع‌رسانی خاموشی را در قالب یک سرویس پولی ارائه می‌دهد.

هم‌زمان با ادامه خاموشی‌ها، نگرانی‌ها درباره وضعیت بیماران نیز افزایش یافته است. آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، اعلام کرد که اگرچه رئیس‌جمهوری دستور داده صنایع در مرداد و شهریور کمتر با قطعی برق مواجه شوند، قطع برق صنایع عملا اجتناب‌ناپذیر است. او تایید کرد که خاموشی‌ها حتی جان بیمارانی را که در خانه از تجهیزات حیاتی مانند دستگاه اکسیژن استفاده می‌کنند، با خطر روبه‌رو کرده است.

مدیرعامل «خانه ای‌بی» نیز هشدار داد که گرمای شدید تابستان برای بیماران پروانه‌ای بسیار خطرناک است. به گفته او، زخم‌ این بیماران در صورت نبود کولر و ناتوانی در خنک نگه داشتن محیط، در معرض آسیب جدی قرار می‌گیرد و ادامه خاموشی‌ها می‌تواند وضعیت آنان را وخیم‌تر کند.

خاموشی‌های گسترده تنها زندگی خانوارها را مختل نکرده، بلکه بخش تولید را نیز تحت فشار قرار داده است. خبرآنلاین گزارش داد که ادامه بحران انرژی و احتمال تشدید خاموشی‌ها در مرداد، چشم‌انداز تولید را با ابهام روبه‌رو کرده و هم‌زمان، نگرانی‌ها درباره تامین گاز صنایع در ماه‌های آینده نیز افزایش یافته است.

در همین حال، گفتگوهای منتشرشده در رسانه‌های داخلی نشان می‌دهد که مسئولان و فعالان کارگری به جای یافتن راهکاری برای رفع ریشه بحران، اکنون درباره نحوه جبران تعطیلی کارخانه‌ها بر اثر قطع برق مذاکره می‌کنند. در گفتگویی با ایسنا، پیشنهاد شده است که روزهای تعطیلی ناشی از خاموشی با کار کردن در روز جمعه یا افزایش ساعات کاری در سایر روزها جبران شود.

فتح‌الله بیات، فعال حوزه کار، با اشاره به آسیب‌های ناشی از خاموشی برای کارخانه‌ها گفت که برخی صنایع با کوره‌های حرارتی فعالیت می‌کنند و هر بار قطع برق، ساعت‌ها روند تولید را مختل می‌کند. او تاکید کرد که بسیاری از کارگران نیز به دلیل نبود امنیت شغلی، عملا امکان مخالفت با تغییر برنامه کاری را ندارند.

در حالی که رسانه‌های دولتی و برخی مقام‌های حکومتی در هفته‌های اخیر تلاش کرده‌اند خاموشی‌های گسترده را به جنگ اخیر و حملات آمریکا نسبت دهند، بررسی روند چند سال گذشته تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد. تاکنون هیچ گزارش رسمی مبنی بر هدف قرار گرفتن نیروگاه‌های برق ایران در حملات آمریکا منتشر نشده است و حتی مقام‌های مسئول نیز چنین ادعایی را مطرح نکرده‌اند.

از سوی دیگر، بحران کمبود برق در ایران پدیده‌ای تازه نیست. در سال‌های گذشته، پیش از وقوع هرگونه جنگ، وزارت نیرو بارها از کسری شدید تولید برق، ناترازی شبکه و اجبار به اعمال خاموشی‌های گسترده برای بخش خانگی و صنعتی سخن گفته بود و میزان کمبود برق در گزارش‌های مختلف سالیان اخیر از ۱۳ تا ۲۵ هزار مگاوات براورد شده است. در بسیاری از تابستان‌های سال‌های اخیر نیز میلیون‌ها تن و هزاران واحد تولیدی با برنامه‌های منظم قطع برق مواجه بودند؛ موضوعی که نشان می‌دهد ریشه بحران بسیار قدیمی‌تر از تحولات نظامی اخیر است.

بسیاری از کارشناسان دلیل اصلی تداوم این وضعیت را سال‌ها بی‌توجهی به توسعه و نوسازی زیرساخت‌های کشور می‌دانند. با وجود رشد جمعیت، افزایش مصرف و فرسودگی تجهیزات، روی شبکه تولید و انتقال برق ایران سرمایه‌گذاری متناسبی انجام نشده است و توسعه نیروگاه‌ها، شبکه انتقال، سامانه‌های ذخیره‌سازی و مدیریت مصرف، سال‌ها از نیاز واقعی کشور عقب مانده‌اند.

در کنار این فرسودگی، منتقدان جمهوری اسلامی ایران معتقدند بخش قابل‌توجهی از منابع مالی کشور طی دهه‌های گذشته به جای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حیاتی مانند برق، آب، محیط زیست، آموزش، بهداشت و حمل‌ونقل، صرف برنامه‌های نظامی، موشکی، هسته‌ای و حمایت از گروه‌های شبه‌نظامی منطقه شده است. به باور آنان، نتیجه این اولویت‌بندی امروز در قالب خاموشی‌های روزانه، قطع آب، کاهش تولید، آسیب به بیماران، فرسودگی صنایع و کاهش کیفیت زندگی میلیون‌ها ایرانی نمایان شده است.

اکنون در میانه یکی از گرم‌ترین تابستان‌های سال‌های اخیر، میلیون‌ها ایرانی هر روز ساعت‌ها بدون برق، آب و وسایل سرمایشی زندگی می‌کنند. بحرانی که نه با تغییر ساعت خاموشی‌ها و نه با نسبت دادن آن به جنگ اخیر، حل نمی‌شود. آنچه بیش از هر چیز خود را نشان می‌دهد، انباشت سال‌ها کمبود سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حیاتی کشوری است که بهای آن را مردم عادی هر روز در خانه، محل کار و زندگی روزمره خود می‌پردازند.