«گوشت و مرغ را که سال‌ها است فراموش کرده‌ایم. میوه و لبنیات هم از سفره‌مان حذف شده است. بیشتر حقوقمان را اجاره‌خانه می‌دهیم و برای بقیه ماه فقط باید حساب کنیم کدام چیز را نخریم.» این بخشی از روایت یکی از ساکنان تهران در گفتگو با ایندیپندنت فارسی درباره موج تازه افزایش قیمت‌ها در ایران است؛ موجی که هم‌زمان با جهش قیمت مواد غذایی، هزینه مسکن، دارو و دیگر نیازهای روزمره، فشار معیشتی بر خانوارهای ایرانی را افزایش داده است.

یک فرد ساکن اصفهان نیز در پیامی برای ایندیپندنت فارسی، می‌گوید درآمد خانواده‌اش دیگر حتی پاسخگوی نیازهای اولیه نیست: «قبلا وقتی گوشت گران می‌شد، مرغ می‌خریدیم. وقتی میوه گران می‌شد، کمتر می‌خریدیم، اما الان همه‌چیز با هم گران شده. از نان و شیر و ماست گرفته تا دارو و اجاره‌خانه. دیگر چیزی نداریم. تمام مردم فقیر شده‌اند و این فقر را در وضعیت لباس پوشیدن مردم هم می‌توان دید. عملا گرسنه‌ایم و دیگر توان ادامه دادن نداریم.»

پیام‌های رسیده از شهرهای مختلف ایران، از تهران و اصفهان تا شیراز، مشهد و اهواز، از تشدید بحران معیشت و کوچک‌تر شدن مداوم سفره خانوارها حکایت دارند؛ بحرانی که تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران نیز ابعاد آن را تایید می‌کند.

بر اساس این گزارش، تورم نقطه‌به‌نقطه کل کشور در تیرماه ۱۴۰۵ به ۸۷.۹ درصد رسید. به این معنا که خانوارهای ایرانی برای خرید همان مجموعه کالاها و خدماتی که در تیر ۱۴۰۳ تهیه می‌کردند، اکنون به‌طور متوسط نزدیک به ۸۸ درصد پول بیشتر نیاز دارند.

فشار تورمی در بازار مواد غذایی بسیار سنگین‌تر از متوسط کل اقتصاد است. تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها در تیرماه به ۱۲۸.۱ درصد رسید. یعنی هزینه خرید مواد غذایی به‌طور متوسط بیش از دو برابر مدت مشابه در سال گذشته شده است.

در میان گروه‌های غذایی، روغن و چربی‌ها رکورددار افزایش قیمت‌اند و طی یک سال ۲۶۱.۵ درصد گران شده‌اند. قیمت لبنیات، شیر و تخم‌مرغ نیز ۱۴۷.۱ درصد افزایش یافته است و گوشت قرمز و سفید ۱۴۵.۲ درصد گران‌تر شده‌اند. نان و غلات نیز با افزایش ۱۱۶.۷ درصدی و میوه و خشکبار با افزایش ۱۱۵.۴ درصدی قیمت مواجه شده‌اند.

به این ترتیب، بر اساس آمار رسمی دولت جمهوری اسلامی ایران، بهای بسیاری از مهم‌ترین اقلام سفره مردم طی تنها یک سال بیش از دو برابر شده‌ و قیمت برخی کالاها مانند روغن اکنون بیش از سه برابر تیرماه ۱۴۰۳ است.

قیمت‌های نجومی گوشت، لبنیات و حبوبات

بررسی قیمت کالاهای اساسی در روز دوشنبه ۱۹ مرداد نشان می‌دهد این درصدهای تورمی در بازار روزمره چگونه خود را نشان می‌دهند.

بر اساس قیمت‌هایی که رسانه‌های داخل ایران در روز دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ منتشر کرده‌اند، هر کیلوگرم ماهیچه گوسفندی اکنون دست‌کم دو میلیون و ۱۵۰ هزار تومان قیمت دارد که معادل نزدیک به یک‌دهم کل دریافتی ماهانه یک کارگر حداقل‌بگیر در ایران است. قیمت هر کیلوگرم ماهیچه گوساله نیز به دو میلیون و ۱۲۰ هزار تومان رسیده است و حتی قلوه‌گاه گوسفندی، که از بخش‌های ارزان‌تر گوشت محسوب می‌شود، کیلویی حدود یک میلیون تومان فروخته می‌شود. در نتیجه، یک کارگر با دریافتی ماهانه حدود ۲۲ میلیون تومان برای خرید تنها ۱۰ کیلو ماهیچه گوسفندی باید تمام درآمد یک ماهش را‌ــ بدون در نظر گرفتن اجاره خانه، قبوض، حمل‌ونقل، دارو، پوشاک و سایر مواد غذایی‌ــ‌ هزینه کند.

شرایط در بازار لبنیات نیز مشابه است. بررسی‌های ایندیپندنت فارسی نشان می‌دهد قیمت یک بسته ۳۵۰ گرمی پنیر خامه‌ای به ۲۰۰ هزار تومان رسیده است و پنیر سفید ۴۰۰ گرمی ۲۲۵ هزار تومان فروخته می‌شود. قیمت یک بسته ۸۰۰ گرمی پنیر پگاه نیز ۷۴۵ هزار تومان شده است. یک دبه ماست سون کاله ۴۶۰ هزار تومان، یک بسته ۱۰۰ گرمی کره پاک ۹۳ هزار تومان و یک بسته ۱۰۰ عددی کره‌های ۱۵ گرمی نیز حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان قیمت دارد. بهای یک بستنی خانواده ۶۵۰ گرمی نیز به ۵۷۰ هزار تومان رسیده است.

قیمت شیر نیز طی ماه‌های اخیر بارها افزایش یافته است. در روز ۱۹ مرداد، قیمت شیر کم‌چرب ۹۵۵ میلی‌لیتری ارزان‌ترین مارک حدود ۱۵۰ هزار تومان و شیر پرچرب حدود ۱۶۰ هزار تومان بود. حتی یک شیرکاکائوی کوچک ۲۰۰ سی‌سی نیز حدود ۶۰ هزار تومان قیمت دارد.

افزایش قیمت‌ها اکنون به مواد غذایی‌ که در گذشته جایگزین ارزان‌تر گوشت محسوب می‌شدند هم رسیده و قیمت هر کیلوگرم لوبیا قرمز فله‌ای به ۳۶۰ هزار تومان، لپه به ۲۹۸ هزار تومان، نخود به ۳۸۹ هزار تومان و عدس به ۳۷۵ هزار تومان شده است. لوبیا چیتی نیز با قیمت کیلویی حدود ۵۸۰ هزار تومان فروخته می‌شود.

دو عدد پفک، ۲۰۰ هزار تومان

افزایش قیمت‌ها تنها به کالاهای اساسی محدود نیست. یکی از مخاطبان با ارسال تصویری برای ایندیپندنت فارسی، نوشت دو بسته پفک را به قیمت ۲۰۰ هزار تومان خریده است. او با نشان دادن این دو بسته مقابل دوربین، از سرعت افزایش قیمت کالاهای ساده و روزمره انتقاد می‌کند.

یک مادر ساکن مشهد نیز در پیامی گفت که افزایش قیمت مواد غذایی باعث شده است خرید هفتگی خانواده‌ را به‌شدت کاهش دهد: «قبلا برای بچه‌ها میوه، شیر، ماست و خوراکی می‌خریدیم. الان قبل از اینکه چیزی را داخل سبد بگذارم، قیمتش را حساب می‌کنم. خیلی وقت‌ها بچه چیزی می‌خواهد و مجبورم بگویم نمی‌شود. گوشت هم شاید ماهی یک بار بخریم.»

یک بازنشسته ساکن شیراز از هزینه دارو به‌عنوان یکی دیگر از فشارهای سنگین زندگی یاد می‌کند. او می‌گوید: «حقوق که واریز می‌شود، اول باید پول دارو و قبض‌ها را کنار بگذاریم. بعد می‌بینیم برای خوراک چقدر مانده. قبلا حقوق بازنشستگی کم بود، ولی به هر شکلی ماه را تمام می‌کردیم. الان هنوز به نیمه ماه نرسیده، پول تمام شده است.»

یک کارگر ساکن اهواز نیز می‌گوید افزایش اجاره‌بها خانواده‌اش را در آستانه ترک خانه فعلی قرار داده: «صاحبخانه برای تمدید ۷۰۰ میلیون تومان می‌خواهد که از توان ما خارج است. حقوق من حتی برای اجاره و خوردوخوراک کافی نیست. برای پیدا کردن خانه ارزان‌تری هم باید به منطقه‌ای دورتر برویم که آن وقت، هزینه رفت‌وآمد بیشتر می‌شود.»

پیام دیگری از کرج تصویری مشابه ارائه می‌دهد: «قبلا می‌گفتیم تفریح و لباس نو را حذف می‌کنیم تا زندگی بگذرد. بعد گوشت کمتر شد، بعد میوه کمتر شد. الان به نان و پنیر و شیر رسیده‌ایم. هر ماه یک چیز دیگر را از سفره حذف می‌کنیم.»

حقوق ۲۲ میلیونی در برابر سبد معیشت ۷۳ میلیونی

هم‌زمان با جهش قیمت‌ها، افزایش دستمزدها با هزینه واقعی زندگی فاصله زیادی دارد. حداقل دستمزد سال ۱۴۰۵ با احتساب مزایا، حدود ۲۲ میلیون تومان است، در حالی که براوردهای مستقل هزینه سبد معیشت حداقلی خانوارهای کارگری را در شهرهای بزرگ بیش از ۷۳ میلیون تومان اعلام می‌کنند.

به این ترتیب، در صورت اشتغال به کار دو عضو از خانواده‌ای چهارنفره نیز هر ماه شکافی حدود ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومانی میان درآمدها و هزینه‌های حداقلی زندگی وجود دارد. چنین فاصله‌ای در عمل، از طریق شغل دوم، اضافه‌کاری، قرض، مصرف پس‌انداز، فروش دارایی‌ها یا حذف بخش‌هایی از سبد مصرف خانوار جبران می‌شود؛ راه‌هایی که بسیاری می‌گویند دیگر ظرفیت ادامه دادن آن‌‌ها را هم ندارند.

افزایش اجاره‌بها هم بخش بزرگی از درآمد خانوارهای مستاجر را می‌بلعد. در تهران و دیگر کلان‌شهرها، بسیاری از مستاجران طی سال‌های اخیر ناچار شده‌اند به واحدهای کوچک‌تر یا محله‌های ارزان‌تر و مناطق حاشیه‌ای شهرها نقل مکان کنند. در چنین شرایطی، افزایش هم‌زمان هزینه مسکن، مواد غذایی، دارو و حمل‌ونقل فشار مضاعفی بر خانوارهای حقوق‌بگیر وارد می‌کند.

آلبرت بغزیان، استاد اقتصاد دانشگاه تهران، در گفتگو با ایلنا، با اشاره به ادامه افزایش هزینه‌های روزمره مردم درباره پیامدهای افزایش احتمالی قیمت بنزین هشدار داد. به گفته او، افزایش قیمت سوخت می‌تواند با بالا بردن هزینه حمل‌ونقل و ایجاد انتظارات تورمی، موج تازه‌ای از گرانی کالاها و خدمات ایجاد کند و فشار بیشتری بر معیشت خانوارها و بازار کار وارد کند.