سرشت علم(۴۸): چرخه‌ های زمین – چرخه‌ ی آب؛ ایران و خطر انقراض زیست محیطی

جمعه, ۲۰ام اردیبهشت, ۱۳۹۸
اندازه قلم متن

دکتر ریموند رخشانی

مقاله و فایل صوتی چهل و هشتم

با سلام، من ریموند رخشانی هستم و حوزه کارشناسی من مهندسی‌ سیستم‌ هاست، و تخصص من در بکارگیری اندیشه سیستمی‌ برای انتقال فن آوری و اجرا و پیاده سازی تولید فراورده‌ های نوین می‌‌ باشد.
در این سلسله از مقالات و فایل‌ های صوتی، کوشش می کنم که علم مدرن را (به زبان فارسی) از پایه به دوستانی که علاقمند هستند، در حد توان، ارائه کنم. از اساتید، پژوهشگران و اندیشمندان عزیز، خواهشمندم که لینک‌ ها را به دوستان و بویژه به جوانان دانش پژوه ما (که اغلب دسترسی نظام مند برای آشنایی با علم مدرن – به زبان فارسی – ندارند) ارسال فرمایند.

لینک همه مقالات و فایل‌های صوتی پیشین در پایان مقاله گذاشته شده است.

دوستانی هم که در شبکه‌ های اجتماعی حضور دارند، می توانند این مجموعه فایل‌ های صوتی و مقالات “سرشت علم” را از ابتدا از طریق لینک تلگرام زیر با دوستان دیگر شریک شوند. با احترام، ر. رخشانی

https://t.me/natureofscience

چرخه‌ های زمین – چرخه‌ ی آب[۱]

ایران و خطر انقراض زیست محیطی

 تَمام موادی را که ما به نحوی روزمَره استفاده می‌‌ کنیم از زمین گرفته می ‌‌شوند[۲]. همه­ ی عناصُر و ترکیباتِ شیمیایی‌ را می‌‌ توان با بکارگیریِ روش‌ هایِ علمی[۳]‌ و ابزار‌هایِ فنی از طریق چرخه ­ای زمین-شیمیایی[۴]‌ تعریف کرد[۵].

چرخه ­ی زمین-شیمیایی دربرگیرنده­ ی دو نوع اطلاعات است[۶].

  • نخست اطلاعاتی است که از طریقِ لیستی از همه­ ی منابعِ عناصُر و ذخایرِ ترکیبات است
  • و سپس لیستی اطلاعاتی است که از فرآیند‌هایی‌ است که آن مواد را از منبعی به منبعی دیگر منتقل می‌‌ کند.

نگاه به چرخه­ ی زمین-شیمیاییِ طلا نمونه ­ی خوبی‌ است.

  1. ذخایرِ اصلیِ‌ طلا اغلب در درونِ اقیانوس‌ ها (تقریبا ۵۰ کیلو در هر کیلومتر مکعب) در شاره­ ها یا سیالاتِ ئیدروترمال[۷] یا آبگرمایی[۸]، در سنگ و خاک یا در کالبدِ ترکیبیِ‌ فلزات[۹] و حتی در صندوق‌ های بانک‌ ها و موسسات مالی‌ هستند.
  2. اتم‌ های طلا را اغلب آب بحرکت در می ‌‌آورد، که سنگ‌ ها و خاک ‌ها را هم حل می ‌‌کند[۱۰].
  3. انسان‌ ها مقادیرِ زیادی طلا از ذخایرِ نامبرده استخراج کرده[۱۱] و در جواهرات بکار برده ­اند و یا در صندوق‌ ها جای داده­ اند.

شاید بیش از صد‌ها چرخه ­ی زمین-شیمیایی موردِ مطالعه بوده ­اند[۱۲] اما مهم‌ ترین چرخه‌ های پژوهشی[۱۳] سه چرخه­ ی زمینیِ‌ آب[۱۴]، جو یا آتمسفر[۱۵] و سنگ‌ ها[۱۶] بوده­ اند[۱۷]. این سه چرخه چهار شاخصه را سهیم هستند[۱۸]:

  1. تمام این چرخه ‌ها دربرگیرنده­ ی حرکتِ مواد مابینِ ذخایر[۱۹] هستند.
  2. همه­ ی آنها با انرژیِ برگرفته از زمین و یا از خورشید بحرکت می ‌‌افتند[۲۰].
  3. تمام آنها با فعالیت‌ های انسان‌ ها تحتِ­ تاثیر قرار گرفته­ اند[۲۱] و بالاخره
  4. تمام آنها بهم­ مرتبط­ اند[۲۲] .

آب[۲۳] به جز نقش مهمی‌ که در شکل گیری زندگی‌ انسان و جوامع داشته است و دارد[۲۴]، نقشی‌ یگانه در تاریخِ فرآیند‌های زمین ­شناختی[۲۵]‌ و زیست ­شناختی‌ محیط‌ های نزدیک به سطحِ زمین بازی می‌‌ کند[۲۶]. اما فرآیندهایِ ذخایر آب ‌ها در زمین[۲۷] سیستمی‌ تقریبا کاملا بسته را تشکیل می‌‌ دهد[۲۸]. آب‌ های قابلِ دسترس زمین شش (۶) منبع و ذخیره دارند[۲۹].

  • این منابع شاملِ اقیانوس ­ها، کلاهک‌ های یخی[۳۰] و کوه‌ های یخِ قطبی[۳۱] و شناور، دریاچه‌ ها و رود‌های آبِ تازه[۳۲]، آب ‌های زیرزمینی، آتمسفر و ارگانیزم‌ های زنده هستند.
  • البته موادِ معدنی که ملکولِ آب، یون هیدروژنH+  یا ملکول یونی‌ گروه  OHرا در ساختِ کریستالی خود دارند منبعی عظیم اما غیرقابل ­دسترس برای آب هستند که پتانسیلِ آنها هر روزه موردِ مطالعه­ ی دانشمندان است.
  • لایه ­ی زیرینه ­ی زمین یعنی‌ طاقچه ­ی زمین نیز ممکن است ذخایر آبِ بی­ نهایتی داشته باشد که البته با تکنولوژی امروزه هنوز قابلِ دسترسی نیستند[۳۳] اما آتشفشان‌ ها (بویژه از کفِ اقیانوس ­ها) نشان از وجودِ آب در آن لایه­ های زیرینه ­دارند[۳۴].

اقیانوس ‌ها بزرگترین ذخایرِ آبِ قابل ­دسترس هستند و نزدیک به %۹۸ آبِ روی زمین را تشکیل می ‌‌دهند[۳۵].

  • اقیانوس ‌ها قریب به دو سومِ سطح زمین را پوشانده ­اند و میانگینِ عمق آنها هم نزدیک به دو و نیم کیلومتر است[۳۶].
  • آب بهترین محللِ نمک‌ هایی‌ با پیوند‌های یونی‌ هستند[۳۷] و بهمین دلیل در طولِ میلیون‌ ها سال آب اقیانوس ‌ها نمکین شده ­است.

کلاهک‌ های یخی و صفحاتِ عظیم یخ چیزی نزدیک به ۲% آبِ قابل دسترس زمین را تشکیل می ‌‌دهند.

  • بیشتر این یخ‌ ها مناطقِ قطبی و بخش‌ هایی‌ از گرین ­لند[۳۸] را پوشانده ­اند[۳۹] و بقیه آنها بر روی بخش‌ های یخ­ زده­ ی اقیانوس ­ها و همچنین یخ‌ هایی در مناطق پرارتفاع کوهستانی ­اند[۴۰].
  • نسبتِ توزیع آب­ ها بین اقیانوس‌ ها و مناطق یخ­ زده می ‌‌تواند به نحوی شگفت ­انگیز تغییر کند و اثراتِ عجیبی‌ بر سیستمِ زیست ­محیطیِ‌ زمین داشته باشد.

آب‌ های تازه­ ی زمین در بیشترین و جدیدترین محاسبات چیزی نزدیک به ۰.۴ % آب‌ های قابل دسترس را تشکیل می ‌‌دهند.

  • از این مقدار چیزی بیشتر از ۹۰% در ذخایرِ زیرزمینی انبار شده­ است. اغلب این ذخایر بدلیل سنگ‌ هایِ متخلخل[۴۱]  که بین سنگ‌ های غیرقابل ­نفوذ[۴۲] نشسته ­اند بوجود آمده ­اند.
  • دریاچه­ ها، رود‌ها و جویبارها اگرچه منابعِ آبی بسیار حیاتی ­ای‌ برای بشر هستند اما تنها نزدیک به ۰.۰۴  درصد آب‌ های سطحِ زمین را تشکیل می ‌‌دهند.
  • آتمسفر نزدیک به ۰.۰۰۱ % آب‌ ها را تشکیل می ‌‌دهد که اغلب در ابرها هستند.

یکی‌ از دلایل دینامیسم و پویاییِ زمین در این واقعیت است که آب به نحوی مستمر از منبعی به منبعی دیگر جابجا می‌‌ شود[۴۳]. بخش ‌هایی‌ از این چرخه ­ی تغییر را ما روزانه تجربه می‌‌ کنیم. این چرخه ­ی آب ­شناسانه شاخصه‌ های پیچیده[۴۴] و بهم پیوسته­ ای از حرکتِ مواد دارد[۴۵].

  • حرکتِ اصلی‌ آب از طریقِ تبخیر آب از سطحِ اقیانوس‌ ها به آتمسفر صورت می‌‌ پذیرد.
  • آب‌ های اقیانوس‌ ها لایه­ لایه ­اند [۴۶] که در اعماقِ سردتر، نمکین ­تر و غلیظ­ ترند. اما تنها آب‌ های سطح اقیانوس‌ ها در فرآیندِ تبخیر شرکت می ‌‌کنند.
  • جریان‌ های سطحِ اقیانوس ‌ها هم آب‌ های گرم­ تر را از استوا بسوی قطب‌ ها به حرکت در می ‌‌آورند[۴۷]. آب‌ ها در مناطق سردسیرتر خنک شده از سطح به عمق می ‌‌روند و جریان‌ های آب سردی را بوجود می ‌‌آورند که به طرفِ استوا حرکت دارند. بدین ترتیب اقیانوس‌ ها نقشی‌ عمده در توزیعِ گرما[۴۸] بر روی کره ­ی زمین دارند[۴۹].

آب‌ های تازه اغلب از جوّ یا آتمسفر به سطح کره­ ی زمین از طریقِ باران یا برف منتقل می‌‌ شوند[۵۰].

  • میانگین مدتِ اقامت ملکول‌ های آب در جوّ یا آتمسفر اغلب بیش از چند روز نیست. بیشتر باران‌ ها بر اقیانوس ‌ها می ‌‌بارد.
  • اگرچه باران بسرعت بر دریاچه‌ ها و کوه‌ ها باریده و آنها را پر می‌‌ کند و رود‌ها را به جریان می‌‌ اندازد اما رسیدنِ آب به ذخایر زیرزمینی می‌‌تواند صد‌ها تا هزار‌ها سال طول بکشد.
  • سیستم رودبار‌ها و جریان‌ ها به نحوی مستمر آب‌ های تازه را به اقیانوس ‌ها و دریا‌ها منتقل می‌‌ کند.

صفحات و کلاهک‌ های یخی و کوه‌ هایِ یخ هم در چرخه ­ی آب شرکت دارند.

  • برف و بوران ذخایرِ یخ را افزایش، و آب ­شدگی و تصعید[۵۱] و شکستن قطعاتِ بزرگ یخ، ذخایر را کاهش می ‌‌دهند.
  • در ابعادِ زندگی‌ انسان برخی‌ از این فرآیند‌ها به نظر آهسته می‌‌ رسند اما تغییر در نسبتِ یخ‌ ها به اقیانوس­ ها بارها در تاریخِ زمین­ شناختی‌ (از قبیل عصرِ یخ) بوقوع پیوسته است[۵۲].

اعصارِ یخی بخشی از تاریخِ چرخه­ ی آب بر زمین بوده ­اند که گاهی‌ میلیون ‌ها سال طول کشیده ­اند. عصرِ یخ  به دوره­ ای زمین ­شناسانه اطلاق می ‌‌شود که درصدِ نسبتا بالایی‌ از آب‌ های سطحِ زمین یخ می‌‌ زنند.[۵۳]

  • کلاهک‌ های یخی و کوه‌ های عظیمِ یخِ[۵۴] زمین قدمتی حدودا ده میلیون سال دارند. برای مدت‌ های مدیدی پیش از آن زمین کلاهک‌ های یخی و کوه‌ های یخ نداشت. در طولِ دو میلیون سال گذشته بارها و برای مدتی‌ طولانی صفحاتِ عظیمِ یخ‌ های قطبی افزایش یافته ­اند و بخش ‌هایی‌ از آمریکا و اروپای شمالی را پوشانده ­اند و پس از مدتی‌ دوباره عقب ­نشینی[۵۵] کرده ­اند.
  • در اخیر‌ترین دوره‌ هایِ پیش ­رویِ[۵۶] یخ­ ها یعنی ‌حدودا ۲۰۰۰۰ سال پیش سطحِ دریا‌ها صد‌ها متر از امروز پایین ­تر بود. ساحلِ شرقی‌ آمریکا نزدیک به ۲۵۰ کیلومتر شرقی ­تر بود و گویی پلی‌ زمینی‌ در شمالِ غربی آمریکا ( در جایی‌ که امروز دریای برینگ خوانده می ­شود) آلاسکا را به سیبری متصل می‌‌ کرد[۵۷].
  • در دوره ­ی اوج این پیش ­روی‌ هایِ عصرِ یخ محاسبات نشان داده اند که در حدودِ ۵% آب‌ های زمین یخ نبسته بودند.

حرکتِ صفحاتِ شناورِ کره[۵۸]  نیز شکل­ گیریِ کلاهک‌ های یخی و کوه‌ های یخ را توضیح می ‌‌دهند.

  • کلاهک‌ های یخی و صفحاتِ ضخیمِ یخ تنها هنگامی شکل می ‌‌گیرند که قاره‌ ها نزدیک به یکی‌ از دو قطب باشند.
  • عصر کنونیِ صفحاتِ شناورِ کره ­ی زمین دوره ­ی نامعمولی‌  است[۵۹] که در آن صفحه ­ی حاملِ قاره­ ی قطبِ جنوب تنها دربرگیرنده­ ی خودِ قطبِ جنوب است در حالیکه بخش ‌های بزرگی‌ از صفحه­ ی حامل قاره­ ی آسیا-اروپا و قاره­ ی امریکای شمالی در درون صفحه­ ی حاملِ قطبِ شمال قرار دارند[۶۰].
  • دانشمندِ صربستانی میلوتین میلانکوویچ[۶۱] در پژوهش‌ های خود ثابت کرده ­است که بخشی از دلایل پیش ­روی و عقب ­نشینی یخ‌ ها بر کره ­ی زمین بخاطر دگرسانی‌ هایِ مداری[۶۲] زمین و خورشید است[۶۳] که میزان دریافتِ انرژیِ خورشیدی را (به نیمکره­ ی جنوبی و نیمکره­ ی شمالی) مقداری تغییر می ‌‌دهد[۶۴].

جانداران منجمله انسان برای بقا به آب نیازمندند[۶۵]. اگرچه برخی‌ ارگانیسم‌ های زنده در خود آبِ ذخیره دارند اما همه نیاز دارند تا منابع قابلِ اعتمادی از آب را راهجویی کنند[۶۶].

  • انسان بطور میانگین و معمولی‌ به ۲ لیتر آب در روز نیازمند است اما میانگین مصرفِ سرانه­ ی آب در کشور‌های صنعتیِ پیشرفته نزدیک به ۶۰۰۰ لیتر در روز است که اغلب در فرآیند‌های صنعتی موردِ استفاده است.
  • صد‌ها لیتر آب هم در آن کشور‌ها برای مصارفِ شخصی‌ (دوش­ گرفتن، آشپزی، شستشو و غیره) موردِ استفاده است.
  • آبرسانی‌ های بی ­رویه و آبیاری ‌های پراتلاف در فرآیند‌های کشاورزی[۶۷] هم مصرفِ سرانه­ ی آن کشور‌ها را افزایش داده است.
  • با ازدیادِ جمعیتِ کره­ ی زمین و تغییر و تحولاتِ زیست ­محیطی[۶۸]‌ مساله ­ی کمبودِ آب یکی‌ از مهمترین چالش‌ های کوتاه­ مدتِ بشری خواهد بود.[۶۹] آلودگی‌ های صنعتی آب این مشکل را مضاعف کرده است.
  • بدلیل خاصیتِ آب بعنوان یکی‌ از بهترین محلول ­ها، همه­ ی آب‌ ها ناخالصی و موادی زاید دارند. با فن ­آوری ‌های نوین امکانِ پالایشِ دریاچه‌ ها و رود‌ها فراهم شده است اما ضایعاتِ شیمیایی‌ و سوختِ اتلافیِ هسته­ ای و سوختِ هسته­ ای دفن ­شده، و باطری‌ های کهنه و فضولاتِ سمی و صنعتی ذخایر زیرزمینیِ آب را آلوده می‌‌ کنند و امکانِ پالایشِ آنها را برای مدت ‌هایی بسیار طولانی از بین می ‌‌برند[۷۰].

[۱]

Water cycles

[۲]

Rakhshani, Raymond. Origins of Modernity. Even Development in the Evolution of Science and Technology. South Carolina: CreateSpace, A Division of Amazon Publishing, 2011.

[۳]

Dawkins, Richard. Science in the Soul. Penguin Random House Publishers, 2017.

[۴]

geochemical cycle

[۵]

Berner, Elizabeth Kay, and Berner, Robert, A. Global Environment: Water, Air and Geochemical Cycles. Princeton University Press, 2012.

[۶]

Shikazono, Naotatsu. Environmental and Resource Geochemistry of Earth Systems: Mass Transfer Mechanism, Geochemical Cycle and the Influence of Human Activity. Springer, 2015.

[۷]

Garofalo, P. S. and Ridley, J. R. Gold-Transporting Hydrothermal Fluids in the Earth’s Crust (Geological Society Special Publication.) Geological Society, 2014.

[۸]

hydrothermal fluids

[۹]

Boyle, R. W. Gold: History and Genesis of Deposits. Springer, 2011.

[۱۰]

Garofalo, P. S. Gold- Transporting Hydrothermal Fluids in the Earth’s Crust. Geological Society, 2015.

[۱۱]

Roonwal, G. S. Mineral Exploration: Practical Application (Springer Geology.) Springer, 2017.

[۱۲]

Archer, David. The Global Carbon Cycle (Princeton Primer in Climate.) Princeton University Press, 2010.

[۱۳]

Press, F. and Siever, R. Understanding Earth, 2nd Edition. New York: Freeman, 1997.

[۱۴]

Khan, Mohiuddin. Flood Scour for Bridges and Highways: Prevention and Control of Soil Erosion. McGraw-Hill Education, 2015.

[۱۵]

Emanuel, Kerry, and Inglis, Bob. What We Know about Climate Change . The MIT Press, 2018.

[۱۶]

Harmann, Rebecca. Rock Cycles: Formation, Properties and Erosion. Heinemann, 2005.

[۱۷]

Sorooshian, soroosh, and Hsu, Kuo-Lin, and Coppola, Erika, and Tomassetti, Barbara. Hydrological Modelling and the Water Cycle: Coupling the Atmospheric and Hydrological Models (Water Science and Technology Library.) Springer, 2009.

[۱۸]

White, William, M. Geochemistry. Wiley – Blackwell, 2013.

[۱۹]

movement of matter among reservoirs

[۲۰]

Berner, Robert, A. The Phanerozoic Carbon Cycle: CO2 and O2. Oxford University Press, 2004.

[۲۱]

Berner, Elizabeth Kay, and Berner, Robert, A. Global Environment: Water, Air, and Geochemical Cycles. Princeton University Press, 2012.

[۲۲]

inter-related

[۲۳]

Nelson, Robin. Earth’s Water Cycle (Discovering Nature’s Cycles.) Lerner Classroom, 2010.

[۲۴]

Fagan, Brian. Elixir: A History of Water and Humankind. New York: Bloomsbury Press, 2011.

[۲۵]

Tarbuck, Edward, and Lutgens, Fredrick, K. and Tasa, Dennis, G. Earth: An Introduction to Physical Geology. Pearson, 2016.

[۲۶]

Barnett, James, F. Beyond Control: The Mississippi River’s New Channel to the Gulf of Mexico. The University Press of Mississippi, 2017.

[۲۷]

Prud’homme, Alex. The Ripple Effect: The Fate of Fresh Water in Twenty First Century. Scribner, Reprint Edition, 2012.

[۲۸]

Pielou, E. C. Fresh Water. University of Chicago Press, 2000.

[۲۹]

Olien, Rebecca. Water Sources. Raintree, 2017.

[۳۰]

Marshall, Shawn, J. The Cryosphere (Princeton Primers in Climate.) Princeton University Press, 2011.

[۳۱]

Rusch, Elizabeth, and Brereton, Alice. Glaciers on the Move. West Margin Press, 2019.

[۳۲]

Dodds, Walter, and Whiles, Matt. Freshwater Ecology: Concepts and Environmental Applications of Limnology (Aquatic Ecology.) Academic Press, 2019.

[۳۳]

برای دریافت نیاز‌های ابزاری و شناخت ابعاد و مقیاس‌ هایی‌ که بدان‌ ها پرداخته شده، نگاه کنید به:

http://htwins.net

[۳۴]

Rice, William, B. Inside the Water Cycle: Earth and Space Science. Teacher Created Materials, 2007.

[۳۵]

Anderson, David, A. Environmental Economics and Natural Resource Management. Routeledge, 2013.

[۳۶]

Griggs, Gary. Coasts in Crisis: A Global Challenge. University of California Press, 2017.

[۳۷]

Lamar, John Everts. Water Soluble Salts in Limestones and Dolomites: Reprinted from Economic Geology. Forgotten Books, 2017.

[۳۸]

Greenland

[۳۹]

Gertner, Jon. The Ice at the End of the World: An Epic Journey into Greenland’s Buried Past and Our Perilous Future. Random House, 2019.

[۴۰]

Glassley, William, E. A Wilder Time: Notes from a Geologist at the Edge of the Greenland Ice. Bellevue Library Press, 2018.

[۴۱]

porous

[۴۲]

impervious

[۴۳]

Walther, John, V. Earth’s Natural Resources. Jones & Bartlett Learning, 2013.

[۴۴]

US Army Corps of Engineers. Designing the Bayous: The Control of the Water in Atchafalaya Basin – ۱۸۰۰ – ۱۹۹۵, Mississippi River Flood Control, Battle over Floodways, Environmental Activists, Early Efforts, Louisiana Style. Independently Published, 2017.

[۴۵]

Skinner, B.J. and Porter, S.C. The Blue Planet. New York: Wiley, 1998.

[۴۶]

layered

[۴۷]

Halversen, Catherine, and Beals, Kevin, and Strang, Craig. Ocean Currents: Teachers’ Guide. Lawrence Hall of Science, 2001.

[۴۸]

Anderson, D.L.T. and Willebrand, J. Oceanic Circulation Models: Combining Data and Dynamics (Nato Science Series C.) Springer, 2012.

[۴۹]

Harmann, Rebecca. The Water Cycle: Evaporation, Condensation & Erosion (earth’s Processes.) Heinemann, 2016.

[۵۰]

Stewart, Melissa. National Geographic Readers: Water. National Geographic Books, 2014.

[۵۱]

sublimation

[۵۲]

Jackson, M. The Secret Lives of Glaciers. Green Writers Press, 2019.

[۵۳]

McPhee, J. Annals of the Former World. New York: Farrar, Strauss, and Giroux, 1998.

[۵۴]

ice caps

[۵۵]

retreat

[۵۶]

advances

[۵۷]

Childs, Craig. Atlas of a Lost World: Travels in Ice Age America. Pantheon, 2018.

[۵۸]

Tectonic Plates

[۵۹]

Archer, David. Global warming: Understanding the Forecast. Wiley, 2011.

[۶۰]

Large portions of Eurasian and North American plates

[۶۱]

Milutin Milankovitch

[۶۲]

orbital variations

[۶۳]

Indrani, Roy. Climate Variability and Sunspot Activity: Analysis of the Solar Influence on Climate (Springer Atmospheric Sciences.) Springer, 2018.

[۶۴]

Donovan, Emily. Exploring Earth’s Water Cycle (Spotlight on Weather and Natural Disasters.) Powerkids Publishers, 2018.

[۶۵]

O’Hara, Kieran, D. Earth’s Resources and Environmental Impacts. Wiley, 2014.

[۶۶]

Postel, Sandra. Replenish: The Virtuous Cycle of Water and Prosperity. Island Press, 2017.

[۶۷]

Fennel, Mark. Advanced Flood Control System with Emergency Power, Escape Route and Clean Water: An Effective Long-Term Solution. Amazon Digital Services LLC, 2018.

[۶۸]

U.S. Government. After Hurricane Sandy: North Atlantic Coast Comprehensive Study (NACCS) – East Coast Flooding and Storm Surge, High-Risk Areas, Flood Plains and Land Use, Climate Change and Global Warming Sea Rise. Progressive Management, 2015.

[۶۹]

Klare, Michael. T. Resource Wars: The New Landscape of Global Conflict. New Yok, NY: Henry Holt and Company, 2002.

[۷۰]

Ignotofsky, Rachel. The Wondrous Workings of the Planet Earth: Understanding our World and its Ecosystems. Ten Speed Press, 2018.

__________________________

«مهربانی­ ات محو می­ شود»

ر. رخشانی

سَرانجام خواهم رسید

زان پیشتر که به لرزش تبَه شوم.

تَپشِ قلب­ ام

ضَرباهنگِ منظمِ جست ­و­جویِ بی ­حاصلِ یادِ تو بود

         و جَزایر و اقیانوس ­ها

                  وَصلت می ­کردند

                           تا بازت یابند.

شاید برایِ تو

گسَست آسان بود

که می ­پنداشتی از پسِ آن روزها

         روزی هست

که شادمانه از خیزاب ­ها بگذری

                  تا بر ساحلِ مِهر بنشینی.

آنجا که تویی

         طوفان­ هایی نامعمول می ­وَزَد

         و مهربانی ­ات،

         سَنجاق­ شده به آشیانه­ ی بادها،

         در نقطه ­ای بی ­نهایت کوچک

                  محو می ­شود.

من نیز

         همچنان، هنوز

         خود را می­ خوانم،

                  روی سَطرها،

                  در شعر و در واژگان جادو

                           و مَعانی می ­پیچند در هوا

                                    با گذَرِ لَحظات.

 ___________________

بخش ۴۷ این نوشته


به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید

هنوز نظری اضافه نشده است. شما اولین نظر را بدهید.