هیوا بێسارانی، شهروندخبرنگار، سقز
در ششمین دوره جشنواره «هەڵپەڕکێی» شهر «بانه»، همچون سالهای گذشته، هیچ گروهی از زنان حضور ندارد. در حالی که زنان در کردستان، در مراسمهای شادی و جشنوارههای دیگر حضور چشمگیری دارند.
ششمین دوره جشنواره سه روزه هەڵپەڕکێی بانه ۷خرداد۱۴۰۴ با حضور ۱۰ گروه متشکل از مردان، از شهرهای مختلف ایران و دو گروه از عراق و ترکیه آغاز شد. این رویداد فرهنگی هر ساله با استقبال چشمگیری از سوی مردم مواجه میشود و صحنهای برای نمایش هنر اصیل کُردی به شمار میرود.اما امسال، آنهم بعد از شکلگیری جنبش «زن، زندگی، آزادی» انتظار میرفت که زنان هم در این عرصه حاضر شوند اما باز هم حذف شدند. برخی از کنشگران فرهنگی معتقدند که نه فقط ممنوعیتهای حکومتی بلکه ضدارزشهایی مثل «غیرت» و «ناموس» در فرهنگ سنتی، به همدستی حکومت در حذف زنان آمده است و امسال مردان به تنهایی در این جشنواره حضور پیدا کردهاند.
هەڵپەڕکێی فقط رقص گروهی کردها نیست بلکه هنری است که در بطن فرهنگ اجتماعی سیاسی جامعه کردستان قرار دارد.
****
جشنواره با کارناوال گروههای شرکتکننده در یک مسیر مشخص در داخل شهر بانه آغاز و در ادامه مراسم افتتاحیه با حضور گروهها، داوران در سالن اداره فرهنگ و ارشاد بانه برگزار شد. گروهها در سالن سرپوشیدە این شهر به اجرا میپردازند.
با این حال، جشنواره امسال نیز همچون سالهای گذشته، بدون حضور زنان برگزار میشود؛ موضوعی که در میان کنشگران فرهنگی و اجتماعی، بهویژه در مناطق کُردنشین، بار دیگر پرسشبرانگیز شده است. این در حالی است که زنان در بسیاری از مراسم و فضاهای عمومی و حتی سایر جشنوارههایی که با مجوز و حضور مسوولان دولتی برگزار میشود حضوری فعال و گسترده دارند. از شرکت در عروسیها گرفته تا فستیوالهای هنری و مناسبتهای محلی، زنان کُرد دوشادوش مردان مشارکت میکنند و نقش پررنگی در حفظ و انتقال فرهنگ بومی ایفا میکنند.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد استان کردستان که پیشتر مداح بوده است در حالی گفته است که «هلپرکی، هنری فراگیر و تلفیقی از موسیقی و حرکات آیینی است و ریشه در سنتها و آداب و رسوم عمیق این سرزمین دارد و دستدردست هم نهادن در هلپرکی نمادی از اتحاد و همدلی است که در بطن این هنر اصیل نهفته است» اما عملا زنان در این هنر و در این جشنواره نادیده گرفته شدند. در حالیکه همین «دستدردست هم نهادن» تنها برای مردان نیست و تقریبا در بیشتر مراسمهایی که هلپرکی وجود دارد زنان کنار مردان هستند و این حضورِ برابر از مشخصههای هلپرکی است.
نکته مهمتر آنکه گروههای هلپرکی زنان که در شهرهای مختلف استان شکل گرفتهاند، نهتنها در حال آموزش این هنر به دیگر زنان هستند، بلکه بسیاریشان مجوزهای رسمی از نهادهای ذیربط برای فعالیت خود دریافت کردهاند. با وجود این، در جشنوارهای که باید آیینه تمامنمای فرهنگ و هویت منطقه باشد، جای آنها همچنان خالی است.
البته گروههای فعال نیز به این شرط مجوز دریافت کردهاند که در گروهشان فقط زنان حضور داشته باشند.
یکی از زنانی که در یکی از گروههای هلپرکی دارای مجوز عضویت دارد، به «ایرانوایر» میگوید: «شرط دریافت مجوز این بود که تنها زنان در گروه ما حاضر باشند. ما نیز این را غنیمت شمردیم و آن را یک قدم رو به جلو دانستیم. با وجود این، هنوز هم بنبستها برای حضور ما در جشنواره ولو به صورت جداگانه بسیار است. البته باید به کار خود ادامه دهیم و حتما روزی خواهد رسید که ما نیز در جشنواره شرکت کنیم. آن زمان، نوبت برداشتن قدمهای بعدی است که یک گروه با ترکیبی از زنان و مردان داشته باشیم.»
برخی از فعالان فرهنگی بر این باورند که حذف زنان از این جشنواره، نوعی نادیدهگرفتن بخشی از واقعیت فرهنگی امروز کردستان است. آنها معتقدند حضور زنان نهتنها میتواند بر غنای هنری این رویداد بیفزاید، بلکه گامی در جهت همگرایی فرهنگی و تقویت هویت جمعی خواهد بود.
اما مقامات حکومتی در این عرصه نیز مانند سایر موارد عرصه را بر زنان تنگ کردهاند.
یک فعال فرهنگی در همین باره به «ایرانوایر» میگوید: «اگرچه در سالهای اخیر شاهد تغییرات اجتماعی گسترده و تغییر باورها در مورد حضور زنان در عرصههای اجتماعی بودهایم اما هنوز هم به دلیل نگاه ایدئولوژیک حکومت به زنان و نیز قوی بودن بالِ سنت و دین در میان مردم کردستان، همچنان شاهد سختگیری در این زمینه هستیم.»
این فعال فرهنگی با اشاره به هلپرکی زنان و مردان در مراسمی ازجمله عروسی و مراسمی از این قبیل میگوید: «شاید در اینجا نظر بر این است که اکثر افرادی که در چنین مراسمهایی هستند یکدیگر را میشناسند و برای همین چندان به موضوع سخت نمیگیرند، اما وقتی پای جشنواره در میان باشد و حرکات و ظرافتهای هلپرکی زیر نگاه و نظر داوران قرار بگیرد آنجا دیگر بحث غیرت و تعصب مردم به کمک نگاه ایدئولوژیک حکومت میآید و زمینه حذف زنان در چنین جشنوارههایی را فراهم میکند.»
حال، در شرایطی که جامعه به سوی مشارکت گستردهتر اقشار مختلف بهویژه زنان حرکت میکند، برخی بر این باورند که زمان آن رسیده تا هم سیاستگذاران فرهنگی نگاه خود را به حضور برابر و متنوع در عرصههای رسمی هنری بازنگری کنند و هم جامعه تن به این برابری بدهد. چرا که ادامه این رویکرد نهتنها ناعادلانه بلکه آسیبزننده به پویایی و اعتبار فرهنگی خود جشنواره است. هِلپرکی نه فقط یک رقص، بلکه زبان فرهنگ و هویت مردم کُرد است؛ زبانی که اگر فقط از حنجره مردان ادا شود، ناقص و تحریفشده خواهد بود.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید