«تقی چنگلوایی»، کشاورز روستای «اسدآباد» بهبهان و آتشنشان داوطلب که برای اطفای حریق منطقه شکار ممنوع «بدیل» راهی ارتفاعات آنجا شده بود، پیش از رسیدن هلیکوپتر امداد بر اثر سوختگی جانباخت. او بیست و ششمین داوطلب اطفاء حریقی است که از سال ۱۳۹۸ تاکنون در پی آتشسوزی جنگلهای زاگرس قربانی شدهاست.
۹۰ درصد از آتشسوزی جنگلها در ایران براساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ناشی از خطای انسانی است که خود شامل سهوی و عمدی میشود. به گفته کارشناسان شکارچیان و زمینخواران از جمله عاملان آتشسوزی تعمدی جنگلها محسوب میشوند و در برخی موارد کشاورزان و فعالان صنعتی به دلیل تعارض منافع دست به این کار میزنند. در سالهای اخیر به تناسب وقوع آتسسوزی تعمدی در جنگلها واکنشی از سوی دستگاه قضایی در شناسایی و محکومیت عاملان حریق تعمدی دیده نشدهاست. ایرانوایر، وبسایت خبرگزاری میزان، رسانه قوه قضاییه را با موضوع آتشسوزی جنگل بررسی کرده ولی به تناسب وقوع آتشسوزی جنگلها اثری از شناسایی، محاکمه و مجازات عاملان وقوع آتشسوزیهای تعمدی در آن دیده نمیشود. همچنین بررسی ایرانوایر نشان میدهد پس از آتشسوزیهای بزرگ در زاگرس که به بسیج عمومی منجر شده نیز هیچ ردی از پیگیری و تحقیقات قضایی دیده نمیشود. در میان اخباری که خبرگزاری قوه قضاییه منتشر کرده حتی گزارش عملکردی که به دستگیری مظنونان یا متهمان به حریق عمدی به طور کلی اشاره شده هم دیده نمیشود.
برای مثال سال گذشته برای اطفاء حریق جنگل الیت در البرز بسیج گستردهای صورت گرفت و از ترکیه و هواپیماهای مخصوص آنها کمک گرفته شد. در حالی که به گفته سرهنگ «مجید ذکریایی» فرمانده یگان حفاظت سازمان منابع طبیعی، رد شکارچیان غیرمجاز در وقوع آتشسوزی جنگل الیت محرز شده بود تا لحظه تنظیم این گزارش هیچ اثری از تحقیقات موثر، شناسایی، دستگیری مظنون یا مظنونان و محاکمه این افراد دیده نمیشود.
«موسی برزین» حقوقدان در گفتگو با ایرانایر با تاکید بر این که «اراده جدی برای شناسایی و مجازات عامل یا عاملان آتشسوزی تعمدی جنگلها وجود ندارد» میافزاید: «به نظر میرسد تحقیقات کافی و کاملی در مورد آتشسوزیهای تعمدی جنگلها انجام نمیگیرد و حتی اگر شاهد یا شاهدانی وجود داشته باشد موضوع پیگیری نمیشود».
پیش از وقوع حریق در منطقه شکار ممنوع بدیل بهبهان، جنگلهای بلوط کهمره سرخی شیراز طعمه حریق شدهبود. «شهرام منتصری» مدیرکل اداره منابعطبیعی و آبخیزداری استان فارس گفتهاست: «به آتش کشیدن پسچر زراعی در مزرعهای در شهرستان کازرون، جنگلهای بلوط کهمره سرخی شیراز را طعمه حریق کرد».
استان فارس در فاصله ۲۰ اردیبهشت تا سوم تیر ۱۴۰۵ بارها درگیر اطفاء حریق جنگلهای بلوط شدهاست.
حریقها در کوهچنار، نورآباد ممسنی، کهمره سرخی، مالهگاله و پارک ملی بمو رخ دادهاست.
کسانی که داوطلبانه برای مهار آتش راهی جنگلهای زاگرس و البرز میشوند همواره از تاخیر در پرواز هلیکوپتر برای انتقال به ارتفاعات و پشتیبانی از یک سو و نبود تجهیزات گلهمندند و این پرسش را مطرح میکنند که چرا برخورد قضایی قاطعی با آتشافروزان صورت نمیگیرد؟
«اسدالله خادمی» از فعالان محیط زیست بهبهان به ایرانوایر میگوید: «آتشسوزی در منطقه حفاظت شده خائیز بارها به دلیل دعوای میان دو گروه کشاورز رخ داد ولی هیچگاه حتی مواخذه و محاکمه نشدند».
پدر دو دختر خردسال؛ تازهترین قربانی اطفاء حریق جنگلها
تقی چنگلوایی، متولد ۲۸ مرداد ۱۳۶۴ کشاورز و پدر دو دختر بود. براساس آنچه روزنامه پیامما نوشته، آتشنشانی بهبهان پیش از جنگ ۴۰ روزه اخیر ۱۵۰ نفر از داوطلبان و دوستداران محیطزیست را در زمینه چگونگی اطفاء حریق، کمکهای اولیه، صعود و فرود، امداد و نجات آموزش دادهبود. روز ۵ تیر ۱۴۰۵در پی اعلام وقوع حریق در تنگه بالنگستان در منطقه شکار ممنوع بدیل بهبهان، تقی چنگوایی و «فایز عبادی» دو آتشنشان داوطلب به منطقهای که طول خط آتش در آن به ۹ کیلومتر رسیده بود اعزام شدند. شنبه ۶ تیر وقتی با گرمترشدن هوا آتش وسعت گرفت این دو آتشنشان در منطقهای صعبالعبور در محاصره آتشقرار گرفتند.
«ابوطالب کرایی»، رییس آتشنشانی بهبهان، ، در توضیح حادثه منجر به مرگ تقی چنگلوایی گفتهاست : این دو یا باید پشت درختی پناه میگرفتند یا از درهای که پشت سر آنها واقع شده بود میپریدند. عبادی وضعیت بهتری برای پرش داشت ولی با این وجود آسیب دیده و در بیمارستان ولیعصر بهبهان بستری شدهاست اما تقی چنگلوایی پشت درخت پناه گرفت که از ناحیه لب، دهان و دستگاه گوارش دچار سوختگی شد».
همچنین روزنامه شرق به نقل از یکی از کوهنوردان داوطلب در اطفای حریق نوشتهاست: «حدود ساعت ۱۲ تا یک ظهر این اتفاق برای تقی افتاد و بالگرد حدود ساعت پنج رسید. نمیدانم بالگرد چرا با اینهمه تأخیر رسید. گویا بالگرد آماده پرواز نبود. بیشتر از چهار ساعت تقی را زیر درخت نگه داشتند تا کمک بیاید، اما بالگرد زمانی رسید که او فوت کرده بود. خیلی دیر شده بود».
به گفته رییس آتشنشانی بهبهان، «در بهبهان و گچساران هلیکوپتر ارتش، شرکت نفت و اورژانس بهبهان مستقر بود ولی واحد ایمنی پرواز به دلیل دمای بالای هوا اجازه پرواز نداد».
هیچ خاطی و مقصری معرفی نشدهاست
ایرانوایر پیشتر در گزارشی به بررسی تکرار آتشسوزیهای منطقه حفاظتشده خائیز که بین دو استان خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد واقع شده پرداخته بود که در فاصله سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳ دستکم ۵ بار طعمه حریق شدهبود. در اینگزارش به نقل از «کوروش کیانی»، مدیرکل منابع طبیعی خوزستان در خصوص علت این آتشسوزیها آمدهبود: آتشسوزیها صددرصد عمدی بوده و افراد خاطی شناسایی و به دستگاه قضایی معرفی شدهاند.»
«اسدالله خادمی» از فعالان محیط زیست بهبهان دراینباره به ایرانوایر میگوید: «هربار که از مسوولان قضایی پرسیدیم چرا با آنهایی که موجب بروز آتشسوزی شدهاند برخورد نمیشود گفتند نه کسی شکایت کرده و نه کسی به عنوان مظنون معرفی شده است».
اخیرا «محمد مرادپور»، عضو تیم اطفای حریق سرچهان،اخیرا با اشاره به این که مشارکت مردم در اطفاء حریق جنگلها افت پیدا کرده به روزنامه پیامما گفته است : «شرایط اقتصادی مردم خوب نیست. وضعیت اینترنت هم اطلاعرسانی را برایمان سخت کرده، اما مهمترین عامل، نبود برخورد قضایی با مسببان حریق است. وقتی مردم میبینند با کسی که جنگل را آتش زده برخورد قاطعی نمیشود، طبیعی است که دلسرد شوند.»
فهرستی از داوطلبان و جنگلبانان کشتهشده در حین اطفاء حریق جنگل از سال ۱۳۹۸ تا کنون:
| ردیف | نام | سمت / توضیح | تاریخ | محل |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | حمیدرضا مرادی | مدیرعامل انجمن محیطزیستی «شنهی نوژین کردستان» | مرداد ۱۴۰۴ | آبیدر، سنندج |
| ۲ | چیاکو یوسفینژاد | — | مرداد ۱۴۰۴ | آبیدر، سنندج |
| ۳ | خبات امینی | — | مرداد ۱۴۰۴ | آبیدر، سنندج |
| ۴ | محمدحسین پارسایی | — | اردیبهشت ۱۴۰۴ | کوه نار، ارتفاعات دشمنزیاری |
| ۵ | یعقوب حسنپور | — | اردیبهشت ۱۴۰۴ | — |
| ۶ | مصطفی عبداللهی | جنگلبان پارک جنگلی خرمآباد | آبان ۱۴۰۳ | خرمآباد |
| ۷ | اسماعیل کریمی | جنگلبان | مرداد ۱۴۰۳ | — |
| ۸ | ناصر بهزادی | داوطلب عشایر چهارقاش | ۱۱ مرداد ۱۴۰۰ | چهارقاش |
| ۹ | حامد بهزادی | داوطلب عشایر چهارقاش | ۱۱ مرداد ۱۴۰۰ | چهارقاش |
| ۱۰ | رضا بهزادی | داوطلب عشایر چهارقاش | سال ۱۴۰۰ | چهارقاش |
| ۱۱ | جهانبخش بهزادی | داوطلب عشایر چهارقاش | ۲ شهریور ۱۴۰۰ | فارس |
| ۱۲ | حسین حاجحسنی | — | ۲۰ تیر ۱۴۰۰ | — |
| ۱۳ | محمدجواد مختاری | — | ۱۵ خرداد ۱۳۹۹ | ممسنی، فارس |
| ۱۴ | بلال امینی | — | ۸ تیر ۱۳۹۹ | پاوه |
| ۱۵ | مختار خندانی | — | ۸ تیر ۱۳۹۹ | پاوه |
| ۱۶ | یاسین کریمی | — | ۸ تیر ۱۳۹۹ | پاوه |
| ۱۷ | البرز زارعیمقدم | — | ۳۱ خرداد ۱۳۹۹ | کهگیلویه و بویراحمد |
| ۱۸ | حسین حسینزاده | — | تیر ۱۳۹۸ | درهشهر، ایلام |
| ۱۹ | سیدمحمد حسینی | امدادگر هلال احمر | ۱۶ تیر ۱۳۹۹ | جنگل بلوط بلند، اردل |
| ۲۰ | سیروان | داوطلب، انجمن ژیوای پاوه | ۱۲ تیر ۱۳۹۹ | پاوه |
| ۲۱ | احسان عزیزی | — | ۱۱ خرداد ۱۳۹۹ | پاوه |
| ۲۲ | امید کهنهپوشی (حسینزاده) | عضو انجمن سبز چیا | ۳ شهریور ۱۳۹۷ | کردستان، جنگلهای سلسی و پیله |
| ۲۳ | محمد پژوهی | — | ۳ شهریور ۱۳۹۷ | کردستان، جنگلهای سلسی و پیله |
| ۲۴ | رحمت حکیمی | — | ۳ شهریور ۱۳۹۷ | کردستان، جنگلهای سلسی و پیله |
| ۲۵ | شریف باجور | — | ۳ شهریور ۱۳۹۷ | کردستان، جنگلهای سلسی و پیله |
وقتی قوه قضاییه ارادهای برای تحقیقات کافی ندارد
«موسی برزین»،حقوقدان با اشاره به جرمانگاری آتشسوزی تعمدی در قانون به ایرانوایر میگوید:«اصلیترین مبنای جرمانگاری به ماده ۴۷ قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع برمیگردد که تصریح کرده هر کس عمداً جنگل، بیشه طبیعی، نهالستان، اراضی جنگلی یا مرتعی را آتش بزند، به حبس از سه تا ۱۰ سال محکوم میشود و البته قانون مجازات اسلامی نیز آن را تصدیق کردهاست».
برهمین اساس به جز دادستان که میتواند دستور تحقیق و بررسی قضایی بدهد، دو مرجع دولتی یعنی سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری دو نهادی هستند که آتشسوزی تعمدی را گزارش میکنند. به طور مثال در سال ۱۴۰۱ سازمان جنگلها از دستگیری ۴۷ نفر با اتهام آتشسوزی تعمدی جنگل خبر داد اما هیچ گزارشی درباره صدور حکم و اجرای مجازات آنها ارائه نشدهاست.
بررسی اخبار رسانههای مختلف از جمله خبرگزاری میزان به عنوان رسانه قوه قضاییه نشان از آن دارد که نمیتوان به جز موارد معدودی به شناسایی و دستگیری یا محاکمه و مجازات مرتکبان حریق عمدی جنگلها دست پیدا کرد.
برای نمونه مدیرکل منابعطبیعی و آبخیزداری استان فارس از محکومیت عامل آتشسوزی عمدی جنگلهای شهرستان خفر به ۱۰ سال حبس خبر دادهاست.
در نمونه دیگری حسن بشارتلو، دادستان کلاله از تشکیل پرونده قضایی برای کشاورزی که با آتشزدن پسمانده مزرعه پس از برداشت موجب آسیب به منابع طبیعی شده بود خبر داد.
«موسی برزین»، با اشاره به انگشتشمار بودن اخباری که به پیگیری و مجازات عامل یا عاملان حریق جنگلها اشاره دارد پرداخته به ایرانوایر میگوید:«واقعیت این است که به درستی از سرنوشت عامل یا عاملانی که به اتهام حریق تعمدی جنگلها دستگیر شدهاند خبر نداریم و به نظر میرسد با توجه به تعداد آتشسوزیها اراده جدی برای مواجهه با عامل یا عاملان وجود ندارد».
این حقوقدان همچنین تاکید میکند: «به نظر میرسد مشکل کار این است که در محیط جنگل اثبات تعمدی بودن حریق برای ضابط و دستگاه قضایی سخت و به همین دلیل تحقیقات کاملی هم انجام نمیگیرد».
به گفته برزین، یکی دیگر از دلایلی که پروندههای حریق تعمدی جنگلها دنبال نمیشود نبود شاهد است در حالی که میتوان در نقاط حساس و پرحادثه با نصب دوربین هم نظارت بیشتری بر منطقه کرد و هم از بروز آتشسوزی جدید جلوگیری کرد.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید