ایران میگوید مذاکرات با عمان درباره تعیین مسیرهای تازه کشتیرانی در تنگه هرمز به مرحله نهایی رسیده است، اما امضای این توافق بهتنهایی به معنای بازگشایی آبراه نخواهد بود. تهران از آمریکا خواسته است محاصره بنادر ایران را لغو کند، به تهدیدها و حملات نظامی پایان دهد، داراییهای مسدودشده ایران را آزاد کند و بابت خسارتهای جنگ غرامت بپردازد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه ۱۸ مرداد اعلام کرد توافق فنی با عمان درباره مسیرهای جدید عبور کشتیها در «مراحل پایانی» قرار دارد. او در عین حال تأکید کرد که ایران و آمریکا در حال مذاکره نیستند و پیامها تنها از طریق واسطهها مبادله میشود. به گفته عراقچی، تا زمانی که واشنگتن مفاد تفاهم موقت خردادماه را نقض میکند، گفتوگوی مستقیمی آغاز نخواهد شد.
بر اساس طرح در دست مذاکره، مسیرهای پیشین عبور کشتیها که تهران دیگر آنها را قابل قبول نمیداند، با مسیرهای موقتی جایگزین میشوند. گزارشهای پیشین حاکی بود که ایران خواهان نظارت بر کشتیهای ورودی به خلیج فارس است، در حالی که کشتیهای خروجی از مسیری نزدیکتر به آبهای عمان عبور خواهند کرد. جزئیات نقش دو کشور در بازرسی، صدور مجوز و تأمین امنیت کشتیها هنوز نهایی نشده است.
وزارت خارجه عمان مذاکرات را «مثبت و سازنده» توصیف کرده و از طرفها خواسته است از اقداماتی که میتواند پیشرفت بهدستآمده را به خطر بیندازد، خودداری کنند. مسقط همچنین حملات مکرر به کشتیهای عبوری را محکوم کرده، اما مسئولیت این حملات را متوجه طرف مشخصی ندانسته است.
محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، شروط تهران برای بازگشایی تنگه را گستردهتر از توافق فنی با عمان دانسته است. پایان تهدیدهای آمریکا، توقف حملات علیه ایران و متحدانش در لبنان، فلسطین، یمن و عراق، لغو محاصره بنادر، رفع تحریمها و آزادسازی داراییهای ایران از جمله این خواستهها اعلام شدهاند. سپاه پاسداران نیز تأکید کرده است که بازگشایی تنگه به پذیرش شروط ایران از سوی واشنگتن بستگی دارد و نتیجه مذاکرات با عمان بهتنهایی تعیینکننده نیست.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، لحن خوشبینانهتری داشته و گفته است اکنون «بهترین زمان» برای دستیابی به توافق است. با این حال، مجموعه مواضع مقامهای ایرانی نشان میدهد تهران توافق مربوط به مسیرهای کشتیرانی را تنها یک بخش از بسته بزرگتری میداند که باید به توقف جنگ و تغییر سیاست آمریکا در قبال ایران بینجامد.
دولت آمریکا پیشتر اعلام کرده بود در صورت بازگشت کشتیرانی تجاری «بدون مانع»، محاصره بنادر ایران را لغو خواهد کرد. یک مقام آمریکایی گفته است اقدامات واشنگتن به اجرای تعهدات ایران وابسته خواهد بود. آمریکا همچنین همچنان با دریافت عوارض از کشتیها یا برخورداری ایران از حق کنترل دائمی تنگه مخالفت میکند.
فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده است از زمان آغاز محاصره، اجازه عبور بیش از ۳۰ کشتی حامل کمکهای بشردوستانه را داده، اما ۵۳ کشتی را بازگردانده، دو شناور را از کار انداخته و وارد دو کشتی دیگر شده است. تهران میگوید این محاصره واردات کالاهای اساسی را دشوار و فشار اقتصادی بر مردم ایران را تشدید کرده است.
همزمان با مذاکرات، امارات متحده عربی ایران را متهم کرده است که روز شنبه ۱۷ مرداد یک کشتی وابسته به شرکت دولتی نفت ابوظبی، ادنوک، را در تنگه هرمز با موشک هدف قرار داده است. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز گزارش داد شناوری بر اثر اصابت پرتابهای ناشناس دچار آتشسوزی شد، اما آتش مهار شد و تلفات انسانی یا آلودگی زیستمحیطی گزارش نشد. مقامهای ایران تاکنون به این اتهام پاسخ ندادهاند.
ادنوک میگوید از آغاز جنگ تاکنون ۱۵ کشتی مرتبط با فعالیتهای این شرکت با موشک یا پهپاد هدف قرار گرفتهاند؛ حملاتی که دستکم یک کشته و ۲۰ زخمی بر جا گذاشتهاند. امارات این حملات را «دزدی دریایی» خوانده و خواستار بازگشایی فوری و بدون قیدوشرط تنگه شده است.
اجرای توافق احتمالی با مانع دیگری نیز روبهرو است. منابع صنعت کشتیرانی گفتهاند ایران خواهان دریافت رقمی معادل پنج تا هفت درصد ارزش محمولههاست و عمان نیز دریافت حدود سه درصد را بررسی میکند؛ در حالی که آمریکا با هرگونه عوارض مخالف است. تحریمهای آمریکا و مقررات بیمهای بازار لندن نیز پرداخت چنین مبالغی را برای شرکتهای کشتیرانی پرخطر میکند و ممکن است پوشش بیمه کشتیها را باطل کند.
پیامدهای انسانی و اقتصادی بسته ماندن تنگه همچنان ادامه دارد. برآوردهای سازمان بینالمللی دریانوردی حاکی است حدود شش هزار دریانورد در نزدیک به ۵۰۰ کشتی گرفتار ماندهاند. در هفته منتهی به ۱۱ مرداد تنها ۸۴ عبور از تنگه ثبت شد؛ رقمی که اندکی بیش از یکدهم میانگین حدود ۷۰۰ عبور هفتگی پیش از جنگ است. از آغاز درگیریها دستکم ۱۷ دریانورد نیز در حملات منطقه کشته شدهاند.
پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. اختلال در این مسیر، قیمت انرژی و هزینه حملونقل را افزایش داده و بر بهای مواد غذایی و دیگر کالاها در کشورهای مختلف اثر گذاشته است.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید