ماجرا از مراسم امضای توافقی میان وزارتخانه‌های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و امور خارجه جمهوری اسلامی آغاز شد. در تصاویر، عراقچی در کنار محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، دیده می‌شد، اما در زیرنویس به جای «وزارت امور خارجه»، عبارت «وزارت امور خوارجه» نوشته شده بود؛ تفاوتی به اندازه یک حرف «واو».

تصویر زیرنویس به سرعت در شبکه‌های اجتماعی پخش شد و یک کاربر نوشت که عباس دیگر وزیر خارجه نیست بلکه وزیر خوارج است.

دیگری عراقچی را با محمدجواد ظریف، وزیر اسبق امور خارجه، مقایسه کرد که مخالفانش سال‌ها او را «وزیر خارجه آمریکا» می‌خواندند.

روزنامه اعتماد نیز پرسید: «اشتباه یا شیطنت؟»

خوارج؛ برچسبی فراتر از یک غلط تایپی

«خوارج» در تاریخ اسلام به گروهی گفته می‌شود که در جریان جنگ صفین در سال ۳۷ هجری قمری، علی، نخستین امام شیعیان، را به پذیرش حکمیت با معاویه وادار کردند.

بر اساس روایت‌ها، پس از شکست فرایند حکمیت، همان افراد علی را به‌دلیل پذیرش مذاکره محکوم کردند، از سپاه او جدا شدند و علیه او جنگیدند. علی آنان را در نبرد نهروان شکست داد، اما سه سال بعد به دست یکی از اعضای همین جریان کشته شد.

در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی، «خوارج» برچسبی با بار منفی بسیار سنگین است: خائنانی درون حکومت که ظاهری مذهبی دارند، از رهبر مشروع جدا می‌شوند و جامعه را به فتنه می‌کشانند.

حامیان حکومت پس از اعتراض‌ها به نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۳۸۸ نیز بارها از این واژه برای توصیف مخالفان استفاده کردند.

همین پیشینه سبب شد یک اشتباه املایی به جدالی سیاسی و تاریخی تبدیل شود.

گروهی گفتند خوارج واقعی همان «جناح مذاکره»‌اند. عده‌ای دیگر پاسخ دادند خوارج کسانی بودند که ابتدا «امام» را به مذاکره واداشتند و پس از شکست، مسئولیت تصمیم خود را انکار کردند.

این تفسیر با مناقشه کنونی بر سر مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا پیوند خورده است.

رسانه‌های تندرو در هفته‌های اخیر کوشیده‌اند مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، را مخالف روند مذاکرات منتهی به توافق اسلام‌آباد معرفی کنند.

مخالفان این روایت می‌گویند تندروها خود در تصمیم‌های نظام نقش داشته‌اند، اما اکنون می‌خواهند هزینه نتایج آن را بر دوش دولت مسعود پزشکیان و مذاکره‌کنندگان بگذارند.

دفاع زبانی از زیرنویس نیز کم نبوده است. در فارسی، حرف «واو» در برخی واژه‌های قدیمی مانند «خواهر» نوشته می‌شود، اما تلفظ نمی‌شود. به لحاظ نظری، ممکن است نویسنده زیرنویس، این الگو را به اشتباه در کلمه «خارجه» به کار برده باشد. برخی کاربران آن را خطایی ساده دانستند و برخی دیگر نوشتند وجود چندین ویراستار، ناظر و مدیر در سازمانی با بودجه گسترده، پذیرش توضیح «اشتباه تایپی» را دشوار می‌کند.

سابقه صداوسیما و جنگ با دیپلمات‌ها

بدبینی به این زیرنویس بیش از خود حرف «واو»، از سابقه صداوسیما ناشی می‌شود. این سازمان زیر نظر پیمان جبلی و معاون فرهنگی او، وحید جلیلی، برادر سعید جلیلی، چهره‌های تندرو در سیاست‌ورزی جمهوری اسلامی، اداره می‌شود و در ماه‌های اخیر درگیری آشکاری با دولت و تیم مذاکره‌کننده داشته است.

صداوسیما افشاگری پزشکیان را درباره دستور محرمانه علی خامنه‌ای، دیکتاتور کشته‌شده ایران، برای مذاکره با واشینگتن، سانسور کرد، مصاحبه زنده محمدباقر قالیباف را نیمه‌تمام گذاشت و دستور شورای نظارت برای توقف سانسور مقام‌های ارشد را نادیده گرفت.

این سازمان در پاسخ به اعتراض عراقچی نیز اعلام کرد نمی‌تواند «شبانه‌روز» در اختیار او باشد.

زمان پخش زیرنویس نیز به تردیدها دامن زده است. دوره پنج‌ساله ریاست جبلی به‌زودی پایان می‌یابد و تصمیم رهبر جدید جمهوری اسلامی درباره ابقا یا برکناری رییس صداوسیما، آزمونی برای سنجش موازنه قدرت میان جناح جنگ و جناح مذاکره خواهد بود.

با این حال، اختلاف دو جناح نباید به معنای تفاوت بنیادین آنها تلقی شود. هر دو در ساختار جمهوری اسلامی فعالیت می‌کنند و تهدید تندروها گاه به ابزاری برای چانه‌زنی دیپلمات‌ها تبدیل شده است.

عمدی بودن زیرنویس قابل اثبات نیست، اما همین ابهام آن را به سلاحی مناسب برای یک جنگ جناحی بدل کرد: «واوی» که نوشته شد و به زبان نیامد، اما بلندتر از تمام زیرنویس سخن گفت.