«تعادل» تازهترین برآوردها از خط فقر طی ۱۰ سال را بررسی میکند، مرضیه امیری: خط فقر هر سال افراد بیشتری را به زیر مدار خود میکشد. حالا هر خانواده ۵نفره ایرانی که نخواهد بهرسته فقرا بپیوندد، باید ماهانه ۳میلیون و ۵۷۲هزار تومان درآمد داشته باشد، درحالی که این میزان درآمد تقریبا پنجبرابر حداقل حقوق (۷۱۲هزار تومان) است. درواقع در یک خانوار ۵نفره باید تمام اعضا شاغل باشند تا بتوانند از پس تامین حداقل سطح زندگی و مخارج غذایی خود برآیند.
شناسایی خط فقر از آن دست شاخصهای اقتصادی است که هیچ کدام از مراجع آماری، نه مرکز آمار و نه بانک مرکزی بهصورت مستمر و متوالی، آن را بررسی نمیکنند و هر اطلاعات آمار و ارقامی هم که از آن منتشر میشود، نتیجه تحقیقات و مشاهدات پژوهشگران است. پژوهشکده مرکز آمار در تازهترین گزارش خود، آخرین اطلاعات موجود در رابطه با خط فقر را اعلام کرده و از هفتبرابر شدن فقر غذایی در شهرها و هشتبرابر شدن آن در روستاها طی ۱۰سال اخیر خبر داده است. بهگواه این آمارها سال۹۲، بدترین سال برای خانوارهای فقیر بوده است؛ فقرا فقیرتر شدند و افراد بیشتری از طبقه متوسط به این قشر پیوستهاند، بهطوری که خط فقر ماهانه سرانه از ۹۱هزار تومان در سال۱۳۸۳ به ۷۱۴هزار تومان در سال۹۲ رسیده که با ضریب۰٫۱۹۰ بالاترین حد نوسان در این سالها را تجربه کرده است.
در پژوهش انجام شده، برای شناسایی خط فقر از دو روش خط فقر غذایی و غیرغذایی و پایه معکوس ضریب انگل استفاده شده است. یافتههای این پژوهش نشان میدهد، هر فردی که درآمدی کمتر از ۲۵۰هزار تومان داشته باشد، زیرخط فقر است. شناسایی خط فقر غذایی سرانه/سالانه در مناطق شهری، از ۱۵۹هزار تومان در سال۸۳ به یکمیلیون و ۱۲۶هزار تومان در سال۹۲ رسیده که نشان از هفتبرابر سخت شدن تامین ۲۳۰۰کالری برای هر یک از افراد خانوار دارد.
این افزایش بهنسبت کمتری در خط فقر غیرغذایی سرانه/سالانه در فاصله زمانی ۹۲-۸۳ خود را نشان میدهد؛ بهطوری که این شاخص در فاصله زمانی ۱۰ساله مورد بررسی ۶برابر شده و در مجموع خط فقر غذایی و غیرغذایی برحسب سال و ماه نیز روندی افزایشی داشته و در این فاصله ۶٫۵برابر شده است. اما این وضعیت در مناطق روستایی بهمراتب بدتر از شهرهاست.
در مناطق روستایی خط فقر غذایی سرانه/سالانه از ۱۱۹هزار تومان در سال۸۳ به ۹۷۷هزار تومان در سال۹۲ افزایش یافته و خط فقر غیرغذایی هم طی این دوره هشتبرابر شده است. همچنین نتایج محاسبههای این پژوهش درخصوص شاخصهای فقر در مناطق روستایی ایران نشان میدهد، درصد فقرا از ۰٫۰۹۹ در سال۸۳ به ۰٫۱۴۵ در سال۹۱ افزایش یافته است. شکاف فقر هر چند در سال۹۱ نسبت به سال۸۳ کاهش یافته، اما شکاف فقر ابتدا در سالهای ۸۴ و ۸۵ اندکی نسبت به سال۸۳ کاهش داشته و مجددا در سالهای۸۸-۸۶ افزایش و در سالهای۸۹-۹۱ دوباره روندی کاهشی داشته است.
شدتیافتن ۵۰درصدی فقر در سال۸۸
شدت فقر نیز نشان میدهد روند کلی شدت فقر در دوره ۹ساله مورد بررسی روندی صعودی داشته و حتی در سال۸۸ این شاخص افزایشی ۵۰درصدی نسبت به سال قبل خود را تجربه میکند. در همین سال مناطق روستایی نیز وضعیتی مشابه مناطق شهری داشتهاند و این موضوع خود را در تمام شاخصها نشان میدهد. پژوهشگران براساس همین اطلاعات و یافتهها اذعان میکنند اندازه شاخصهای فقر در ایران بسیار بزرگتر از اندازه فقر برحسب فقر مطلق است.
هرچند طی زمان، فقر مطلق در ایران در مناطق شهری و روستایی کاهش یافته اما فقر نسبی همواره روند افزایشی داشته است. محققان این پژوهش اطلاعات مبتنی بر بدتر شدن وضعیت فقر در سال۸۸ را به یک نقد ساختاری بسط میدهند و اظهار میکنند: «برنامههای کاهش فقر در ایران فقط روی فقر مطلق متمرکز بوده و به فقر نسبی کمتر توجه نشان داده است.» یکی دیگر از روشهای شناسایی فقر در این پژوهش استفاده از پایه معکوس ضریب انگل بوده است.
ضریب انگل عددی است که بر بخشی از درآمد که صرف مواد غذایی شده است، دلالت میکند. نتایج مربوط به خط فقر در جامعه شهری و روستایی کشور برحسب این ضریب نشان میدهد، هزینه خوراک افراد در سال۹۱ بیشترین شیب افزایش را تجربه کرده و درحالی که تقریبا از ابتدای سال۸۰ تا پایان سال۹۰ خط فقر ماهانه سرانه براساس متوسط هزینه خوراک، بین ۲۰ تا ۳۰هزار تومان افزایش مییافته، بهیکباره در سال۹۱ حدود ۷۰هزار تومان افزایش مییابد و از ۴۷۷هزار تومان در سال۹۰ به ۵۴۴هزار تومان میرسد و درنهایت در سال۹۲ خط فقر ماهانه سرانه ۷۱۴هزار تومان ثبت میشود. البته لمس این آمارها اصلا کار دشواری نیست و کافی است وضعیت اقتصادی ۲سال آخر دولت دهم را بهیاد بیاوریم که تورم افسارگسیخته (۴۵درصد در سال۹۱) شیب افزایش قیمتها خصوصا در کالاهای خوراکی را چطور سرعت بخشیده بود و قیمتها نه ماهانه بلکه روزانه افزایش مییافت.
خط فقر ماهانه سرانه براساس این ضریب، از ۹۱هزار تومان در سال۸۰ به ۷۱۴هزار تومان در سال ۹۲ افزایش یافته است. در سال۸۸ این عدد اندکی نسبت به سال۸۷ کاهش یافته و دوباره در سال۸۹ بهبعد روند صعودی داشته است. در مناطق روستایی در اواسط این دوره (۱۳۸۴) به مدت ۳سال ثابت مانده و در سال۸۷ مجددا افزایش مییابد. اگرچه در سالهای ۹۰-۸۸ نیز دچار نوساناتی بوده اما در سال۹۲ به بالاترین حد خود در این ۱۲سال رسیده است. در مناطق شهری در سال۸۳ خط فقر براساس معکوس ضریب انگل پنجبرابر خط فقر مطلق محاسبه شده براساس کالری است و تا سال۱۳۸۶ نیز این نسبت باقی مانده است. در سالهای بعد نیز نوساناتی داشته و در سال۹۲ خط فقر براساس معکوس ضریب انگل ۲٫۸برابر خط فقر براساس کالری است. در مناطق روستایی نیز، در سال۸۳ خط فقر براساس این ضریب، چهاربرابر خط فقر محاسبه شده براساس کالری است و تا سال۱۳۸۶ به همان شکل باقیمانده و از سال۸۷ به بعد خط فقر برمبنای ضریب انگل بیش از دوبرابر خط فقر براساس کالری است.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید