چاه سپتیک به چاهی گفته میشود که از آن برای انبار کردن فاضلاب استفاده میشود. چاههای عمیق و متعفن که افتادن در آن ممکن است چه به دلیل عمق فاضلاب و چه به دلیل گازهای ناشی از انباشت فاضلاب با مرگ همراه باشد.
۲۶اردیبهشت۱۴۰۴ یکی از کارگرانی که برای لایروبی یکی از این چاههای سپتیک اعزامشده بود به دلیل گازگرفتگی جان خود را از دست داد. یک کارگر، دو آتشنشان و رییس سازمان تبلیغات اسلامی شهر رامشیر هم بهشدت مصدوم شدند.
این گزارش درباره اتفاقات مشابهی است که برای کارگران شهرداری در جایجای ایران رخداده است. کارگرانی که وقتی درباره ایمنی در محل کار از آنها میپرسیم خنده تلخی میکنند و میگویند «این چیزها فقط توی آییننامههاست.»
***
موسی سویطی؛ کارگری که در رامشیر جان باخت
موسی سویطی
رامشیر شهر کوچکی است. در احاطه شهرهای اهواز، رامهرمز، هندیجان و ماهشهر. با جمعیتی بیش از ۵۰ هزار نفر که لر و عرب هستند. رامشیر پیشازاین بخشی از شهرستان رامهرمز بود. سال ۱۳۸۳ باهدف بهبود وضعیت زیرساخت و تامین بودجه مستقل رامشیر را بهعنوان شهری مستقل معرفی کردند اما این اتفاق تغییری در محرومیت این شهر ایجاد نکرد.
مساعد یکی از فعالان مدنی شهر رامشیر به ایرانوایر میگوید: «خانه ملا موسی سویطی که براثر گازگرفتگی کشته شد تا خانه پدرم چند دقیقه پیاده راه است.»
به گفته مساعد وضعیت فاضلابها در رامشیر مثل همه شهرهای خوزستان اسفبار است: «تابستانها از بوی بد نمیشود توی شهر راه رفت. زمستانها هم بهمحض باریدن باران فاضلاب بالا میزند. میگویند لایروبی، شما فکر نکنید تجهیزاتی هست. من بارها به چشم دیدهام کارگرها با همان لباسهای عادی بدون ماسک بدون هیچ ابزار ایمنی در سپتیک را برمیدارند و میروند داخل و باید راه را برای عبور فاضلاب باز کنند. سالی چند بار کارگرهای شهرداری به دلیل استشمام گاز سمی ناشی از مواد فاضلاب دچار گازگرفتگی میشوند.»
ویدیوهای منتشرشده از لحظه نجات کارگرهای مصدوم نشان میدهد هیچ امکاناتی برای نجات وجود ندارد. ازدحام جمعیت زیاد است و مردم عادی افراد مصدوم ازجمله یکی از آتشنشانها که اعزامشده است را با یک دستگاه وانت به بیمارستان منتقل میکنند.
مساعد میگوید: «اگرچه مردم با نیت کمک آمده بودند اما ازدحام جمعیت و ماشینهایی که تمام خیابان را بسته بودند، باعث شد نیروی کمکی و آمبولانس نتوانند بهراحتی در محل حاضر شوند.»
به گفته این فعال مدنی تیم امداد که میرسد یک آتشنشان برای خارج کردن کارگرها اقدام میکند: «یکی را بیرون آورد ولی دومی پایینتر بود. آتشنشان بیچاره هم بیهوش شد. اهالی برای کمک آستین بالا زدند. رییس سازمان تبلیغات شهر با امکانات امدادگران وارد چاه شد اما پس از نجات آتشنشان، خودش هم دچار گازگرفتگی شد.»
به گفته مساعد درنهایت مردم موفق شدند رییس سازمان تبلیغات را نجات بدهند اما موسی سویطی جان خود را از دست داد.
او به ایرانوایر میگوید: «شهرداری رامشیر یک دستگاه مکنده برای لایروبی فاضلابها ندارد. قیمت این ماشین فقط هفت میلیون تومان است و موسی سویطی میتوانست امروز در کنار عزیزان و خانوادهاش باشد اما قربانی فساد و ناکارآمدی شد. درد اینکه فردای جانباختن او از رامهرمز برای شهرداری دستگاه فرستادند. نوشدارو بعد از مرگ سهراب.»
عبدالغنی بغلانی و رضا یوسفی؛ قربانیان چاه فاضلاب در خرمشهر
این اولینبار نیست که کارگران شهرداری قربانی گازگرفتگی در چاه سپتیک میشوند.
سال ۱۳۹۵ در منطقه کوتشیخ (بلوار بایندر) خرمشهر مشکلی در فاضلاب اتفاق افتاد که چهار کارگر شهرداری برای حل آن اعزام شدند. کارگرانی که نه ماسک مناسب برای ورود به چاه داشتند نه لباس و دستکش. دستگاه مکندهای هم در کار نبود پس هیچ راهی جز برداشتن درپوش و ورود به چاه عمیق وجود نداشت.
عبدالغنی بغلانی بعد از ورود به چاه دچار گازگرفتگی شد، همکارش رضا یوسفی برای نجات جان او وارد چاه شد و بعد دیگری اما نفر چهارم با نیروهای امدادی تماس گرفت.
تنها چهار دقیقه طول کشید تا نیروهای امدادی از راه برسند و جان سومین کارگر را نجات دهند. عبدالغنی بغلانی پیش از رسیدن نیروهای امدادی جانباخته بود و رضا یوسفی به مرکز درمانی منتقل شد اما درنهایت به دلیل نارسایی تنفسی در بخش آی. سی. یو جان خود را از دست داد.
روش لایروبی چاه فاضلاب هنوز سنتی است
در شهرستان کارون، در آبادان، در شوش و اهواز هم گزارشهای مشابهی از قربانی شدن کارگران شهرداری به دلیل استنشاق گازهای متان ناشی از انباشت فاضلاب منتشرشده است.
یک فعال کارگری ساکن خوزستان به ایرانوایر میگوید: «متاسفانه شهرداری هم مثل بسیاری از کارفرماهای دیگر علاقهای به بهروزرسانی تجهیزات یا مراعات حداقلهای ایمنی در محل کار کارگران ندارد.»
به گفته این فعال کارگری شیوه لایروبی فاضلاب در خوزستان بهرغم اینکه موضوع فاضلابها دیرین و تکرارشونده است همان شیوه سنتی است: «درروش سنتی به علت استفاده از نیروی انسانی و شرایط محیطی بسیار نامطلوب از قبیل عرض کم کانال، احتمال گازگرفتگی کارگر، استفاده از ابزارهای ابتدایی از قبیل بیل و گاریدستی و سطل عملا سرعت کار پایین خواهد بود. علاوه بر آن به دلیل اینکه کارگران کفش و لباس و ماسک و دستکش مناسب ندارند حتی اگر زنده بمانند عموماً به مشکلات جسمی و تنفسی مبتلا میشوند. لجنها در محل تخلیه میماند یا باید با یک ماشین به محل دیگری منتقل شود این خودش هم ماجرای جداگانهای است که بارها دربارهاش صحبت شده است.»
این فعال کارگری میگوید بارها در مطالبات صنفی کارگران شهرداری موضوع جایگزینی شیوه سنتی با روش مکانیزه مطرحشده اما انگار شهرداریها دلشان نمیآید برای آن هزینه کنند: «در این روش عملاً نیروی انسانی وارد کانال نشده و لایروبی و باز کردن مسیر توسط فشار بالای آب انجام میشود. لجن و شیرابه هم با یک دستگاه جنتکس به داخل مخزن رسوب دستگاه هدایت میشود. قیمتی هم ندارد. شاید هر دستگاه بین هفتتا ده میلیون تومان ارزش داشته باشد اما همینقدر هم برای کارگران هزینه نمیکنند.»
ایمنی در محل کار وظیفه کیست؟
آمارهای سازمان تأمین اجتماعی نشان میدهد که سالانه بین ۴۰ تا ۴۵ هزار حادثه ناشی از کار در مورد بیمهشدگان مشمول قانون تأمین اجتماعی گزارش میشود.
از این تعداد حادثه حدود ۹۵ درصد از آنها با گرفتن طول درمان بهبود پیدا میکنند، اما در این میان آمار مرگومیر هم بحثبرانگیز است. چراکه سالانه حدود ۶۵۰ نفر در اثر حوادث ناشی از کار جان خود را از دست میدهند.
میثم حمزه، رئیس اداره نظارت فنی بیمهشدگان سازمان تامین اجتماعی، پیشتر در این زمینه گفته است: «بر اساس قانون، حادثهای که در حین انجاموظیفه یا رفتوآمد به محل کار رخ میدهد، به عنوان حادثه ناشی از کار شناخته میشود. در چنین شرایطی، تامین اجتماعی موظف است تمام خدمات درمانی، غرامت دستمزد، غرامت نقص عضو و مستمریهای ازکارافتادگی یا فوت را به بیمهشدگان ارائه دهد.»
«موسی برزین»، حقوقدان و مشاور حقوقی «ایرانوایر»، در پاسخ به این پرسش که مسوولیت کیفری حوادث منجر به مرگ کارگران بر عهده چه کسی است، میگوید: «وقتی در حین کار حادثهای در کارگاه رخ میدهد، روابط کارگر و کارفرما درهرصورت شامل قانون کار و همینطور قانون تأمین اجتماعی برای مواردی که منجر به ازکارافتادگی میشود. لذا مسوولیت مستقیما بر عهده کارفرماست، اما در خصوص میزان قصور، باید بررسی شود.»
به گفته این حقوقدان «هیاتهای بررسی بدوی مستقر در اداره تعاون و کار ابتدا موضوع را بررسی و سپس به هیات تجدیدنظر ارجاع میدهند. این در خصوص حوادث کوچک، جزیی و خسارات مالی است. اگر حادثه رخداده شده بزرگ و تلفات آن زیاد باشد، ابتدا باید بازرسان و کارشناسان رسمی دادگستری حادثه را بررسی کرده و مقصر را شناسایی کنند.»
ماده ۹۵ قانون کار صراحتا مطرح کرده است که مسوولیت اجرای مقررات و ضوابط فنی و بهداشت کار بر عهده کارفرما است. اگر کارشناسان تشخیص بدهند حادثه براثر عدم رعایت مقررات مذکور از سوی کارفرما یا مسوولین واحدها رخداده، شخص کارفرما یا مسوول واحد مذکور ازنظر کیفری و حقوقی مسوول خواهد بود.
از: ایران وایر
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید