پنجم دیماه در گاهشمار ایرانی، سالروز درگذشت اشو زرتشت، پیامآوری است که با تکیه بر «خرد مقدس»، انقلابی فکری در تاریخ باستان رقم زد و تقابل ابدی میان راستی (اشا) و دروغ (دروج) را به عنوان بنیان اخلاقی زیست انسانی معرفی کرد. زرتشت در زمانی ظهور کرد که جهان باستان در تاریکی خرافه و پرستش خدایان متعدد فرو رفته بود، اما او با معرفی «مزدا» به عنوان دانای مطلق، انسان را نه بنده، بلکه همکار خداوند در آبادانی جهان و مبارزه با جهل دانست. آموزه مرکزی او یعنی «کردار نیک، گفتار نیک و پندار نیک»، فراتر از یک شعار مذهبی، منشوری اخلاقی است که پس از هزاران سال همچنان به عنوان یکی از انسانیترین الگوهای فکری در جهان شناخته میشود.
اهمیت میراث زرتشت در پیوند ناگسستنی دین با مفاهیمی چون خردورزی و حفاظت از محیط زیست نهفته است. او نخستین پیامآوری بود که بر ارزش کار، کشاورزی و صیانت از عناصر چهارگانه طبیعت تأکید کرد و تنبلی و ویرانگری را از مظاهر اهریمن دانست. در اندیشه زرتشتی، انسان دارای «فرهوشی» یا جوهرهای ایزدی است که او را قادر میسازد با انتخاب آگاهانه مسیر راستی، به پیشرفت جهان (فرشگرد) کمک کند. این نگاه خوشبینانه به هستی و تأکید بر شادی به عنوان یک وظیفه دینی، تضادی آشکار با رویکردهای زهدگرایانه و غممحور دارد که در دورههای بعدی تاریخ بر تفکر بشری سایه افکند.
تأثیر آموزههای زرتشت بر تمدنهای پس از خود، از فلسفه یونان باستان تا ادیان ابراهیمی، غیرقابل انکار است. مفاهیمی چون بهشت و دوزخ، پل صراط، ظهور منجی و نبرد نهایی میان خیر و شر، ریشههایی عمیق در جهانبینی زانیارانه (زرتشتی) دارند. نیچه، فیلسوف بزرگ آلمانی، با وجود برداشتی متفاوت، نام او را برای کتاب مشهور خود برگزید تا نمادی از عبور انسان از باورهای کهن و رسیدن به خرد برتر باشد. در تاریخ ایران نیز، هویت ملی همواره وامدار مفاهیم زرتشتی بوده است که حتی پس از دگرگونیهای مذهبی بزرگ، در لایههای پنهان فرهنگ، ادبیات و آیینهایی چون نوروز و یلدا به حیات خود ادامه داده است.
در عصر معاصر، بازگشت به خرد زرتشتی به معنای بازخوانی ریشههای فرهنگی برای مقابله با بحرانهای اخلاقی و زیستمحیطی است. تکریم سالروز درگذشت او، تنها یک مراسم مذهبی برای اقلیت زرتشتیان نیست، بلکه فرصتی برای جامعه ایرانی است تا بار دیگر بر ارزشهای بنیادینی همچون «آزادی اراده» و «مسئولیتپذیری در قبال حقیقت» تأکید ورزد. در دنیایی که دروغ و ریاکاری به ابزارهای قدرت بدل شدهاند، پیام زرتشت مبنی بر اینکه «راه در جهان یکی است و آن راه راستی است»، بیش از هر زمان دیگری طنینانداز و راهگشا به نظر میرسد.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید