حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا)، سازمان خبات کردستان ایران، حزب آزادی کردستان (پاک)،حزب حیات آزاد کردستان (پژاک)، و کوموله زحمتکشان کردستان روز یکشنبه سوم اسفند (۲۲ فوریه) یک ائتلاف پنجگانه تشکیل دادند.
احزاب یاد شده در بیانیه خود اعلام کردند از اعتراضات ضدحکومتی در ایران حمایت میکنند و بر ضرورت “تلاشهای هماهنگ و مشترک سیاسی و میدانی” میان احزاب کرد، جامعه مدنی و گروههای مخالف در سراسر ایران تأکید کردند.
اما تاسیس ائتلاف احزاب کرد واکنش منفی شاهزاده رضا پهلوی را برانگیخت. او چهارشنبه ۶ اسفند در پیامی که در شبکهٔ ایکس منتشر کرد، این احزاب را “تجزیهطلب” خواند و برخی از آنها را به “همکاری با خمینی و صدام” متهم کرد و گفت که آنها در بیانیهشان، “ادعاهایی موهوم و سخیف را دربارهٔ تمامیت ارضی و یگانگی ملی ایران” مطرح کردهاند.
این در حالی است که در بیانیهٔ ائتلاف احزاب کرد صحبتی از تجزیهطلبی نیست و به مباحثی مانند خودمختاری یا فدرالیسم هم اشاره نمیشود. از این رو در سطح سیاسی و رسانهای این سوال مطرح شده کهدلیل یا انگیزه بیانیه رضا پهلوی چیست و چرا در این بیانیه نسبت به تجزیه ایران ابراز نگرانی شده است.
پیام رضا پهلوی با واکنش پنج حزب ائتلافی هم مواجه شد؛ این احزاب اتهام “تجزیهطلبی” را رد و اعلام کردند که “پهلوی تهدید کرده پس از سرنگونی جمهوری اسلامی، ارتش را علیه جنبش حقطلبانه ملت کرد مامور خواهد کرد”. آنها همچنین او را متهم کردهاند که در ایران آیندهٔ مدنظرش، “برخورد با مطالبات مدنی و حقوق بشر همچنان امنیتی و نظامی خواهد بود”.
در همین راستا شاهزاده رضا پهلوی روز جمعه ۸ اسفند پیامی ویدئویی منتشر کرد و در حالی که در میان شماری از چهرههای نمادین از اقوام مختلف ایران نشسته بود، در حالی که بحث حقوقی اقوام و غنای فرهنگی ناشی از تنوع اقوام و زبانها و گویشهای مختلف را مطرح نکرد، ولی تأکید کرد که “ایرانیان یک خانوادهاند و باید در چارچوب کشوری یکپارچه و دموکراتیک و بر پایه حاکمیت قانون حرکت کنند”. او هدف را پایان دادن به تبعیض، تضمین آزادیهای فردی و برابری شهروندان و ایستادگی برای آزادی و امنیت ایران عنوان کرد.
موضعگیری رضا پهلوی در قبال ائتلاف احزاب کرد در مجموع، واکنشهایی را از سوی برخی فعالان و چهرههای سیاسی نیز در پی داشته است.
ائتلاف احزاب کرد؛ ظهور رقیبی تازه در اپوزیسیون
حسن شریعتمداری، سیاستمدار جمهوریخواه فدرالیست، درباره ایراد اتهام تجزیه طلبی این احزاب از سوی رضا پهلوی به دویچه وله گفت در بیانیه پنج حزب کردی اشارهای به تجزیهطلبی نشده و بر همکاری با نیروهای مدنی و احزاب سیاسی سراسر ایران تصریح شده است.
به گفته او طرح اتهام تجزیهطلبی که معمولا حربه همیشگی مخالفین حقوق اتنیکها است، بیشتر ناظر بر پیشینه تاریخی برخی گروهها دانسته میشود تا محتوای بیانیه اخیر.
این فعال سیاسی درباره چرایی انتقاد رضا پهلوی از این ائتلاف میگوید این احزاب بهصراحت اعلام کردهاند قصد همکاری با رضا پهلوی را ندارند، از این منظر، شکلگیری چنین ائتلافی میتواند بهعنوان ظهور رقیبی تازه در صحنه اپوزیسیون تلقی شود؛ بهویژه اگر با دیگر نیروهای جمهوریخواه که در حال سازمانیابی هستند همکاری کند و بدیلی برای ساختار حاکم ارائه دهد و این چیزی نیست که به مذاق گروههای اقتدارگرا و انحصار طلب خوش بیاید.
به گفته شریعتمداری پذیرش تفاوتها و ورود به گفتوگوی سیاسی میان احزاب دارای هویت حقوقی، راهی برای دستیابی به گفتمانی مشترک درباره آینده سیاسی کشور تلقی میشود.
این فعال سیاسی همچنین تصریح کرد که تکثر دیدگاهها در جوامع مختلف امری طبیعی است و در تاریخ معاصر ایران نیز اقدام عملی از سوی اقوام برای تجزیه کشور صورت نگرفته است؛ بلکه تغییرات سرزمینی عمدتاً در نتیجه تصمیمات حاکمان یا پیامدهای جنگها رخ داده است.
شاهین مدرس: راه بازگشتی وجود ندارد
شاهین مدرس، تحلیلگر مطالعات امنیتی، درباره حساسیتهای ایجادشده توسط ائتلاف پنج حزب کرد توضیح میدهد: «کردستان ایران منطقهای است که تحزب در آن گسترده است و از نظر سیاسی زمینههایی شکل گرفته که برخلاف مرکز، متمرکزتر، پیشرفتهتر و منسجمتر از سایر نقاط کشور است. وقتی یک جریان سیاسی در چنین دورهای با سیاسیترین بخش جامعه در تقابل قرار میگیرد، میتواند نشان دهد که در صورت دستیابی به قدرت، احتمال گرایش به اقتدارگرایی وجود دارد.»
مدرس ادامه میدهد که در مرحله رقابتهای سیاسی امروز، برخورد میان گروهها طبیعی است و معمولاً “راهی برای بازگشت” هم گذاشته میشود، اما آقای رضا پهلوی این مسیر را بسته و با تکرار روایتی مشابه روایت امنیتی جمهوری اسلامی درباره “تجزیهطلبی” کردها، آن مسیر را محدود کرده است.
به گفته مدرس، مواضع او میتواند ناشی از یک خطای استراتژیک باشد؛ تلاش برای افزایش وزن سیاسی با واکنش به شکلگیری تشکلها و سازههای سیاسی طیف مقابل، حرکتی که در کوتاهمدت و بلندمدت آسیبزا خواهد بود.
با این حال، مدرس درباره امکان همکاری میان گروههای اتنیک با رضا پهلوی میگوید که موضع اتخاذشده از سوی او این امکان را بهشدت کاهش داده است. به گفته وی، تحولات ایران در سطح بینالمللی با دقت رصد میشود و چنین مواضعی میتواند نگرانی ایجاد کند که در صورت تغییر قدرت، کشور به سمت تنش داخلی و بیثباتی حرکت کند؛ سناریویی که برای آمریکا و کشورهای اروپایی مطلوب نیست و ممکن است آنان را دلسرد کند.
نطر پادشاهیخواهان درباره ائتلاف پنجگانه
ایرج مصداقی، فعال سیاسی و از “مدافعان برنامه شاهزاده رضا پهلوی”، در پاسخ به این پرسش دویچه وله که انتقاد پادشاهیخواهان دقیقا متوجه کدام بخش از بیانیه ائتلاف است و برداشت جداییطلبانه را از کدام قسمت داشتهاند، توضیح میدهد که به اعتقاد او در آن بیانیه نوعی تهدید نظامی مطرح شده و اعلام شده است که اداره کردستان باید در اختیار آنان باشد.
به گفته مصداقی در آن بیانیه درباره سیاست بینالمللی نیز اظهارنظر شده و او این موضوع را مورد انتقاد قرار میدهد و میپرسد آنان با چه جایگاهی درباره سیاست بینالمللی سخن میگویند؟
در ادامه این پرسش مطرح میشود که برنامه پادشاهیخواهان برای اقوام (اتنیکها) چیست؟
آقای مصداقی در پاسخ بیان میکند که باید تمرکززدایی از مرکز صورت گیرد و بسیاری از اختیارات به استانها واگذار شود و “این دیدگاهها به عنوان نظرات شاهزاده مطرح میشود”. همچنین گفته میشود که حتی بیش از اختیاراتی که در گذشته در قالب انجمنهای ولایتی وایالتی وجود داشته، میتوان حقوق بیشتری برای استانها در نظر گرفت.
مصداقی درباره امکان همگرایی میان پادشاهیخواهان و نیروهای اتنیک، انتقاد میکند که آقای هجری، دبیر اول حزب دموکرات کردستان ایران اعلام کردهاند به هیچ وجه با جریان پادشاهیخواهان همکاری نخواهند کرد، در حالی که گفته میشود این جریانها پیشتر با رژیم جمهوری اسلامی مذاکره کردهاند و حتی عنوان میشود با عاملان قتل قاسملو نیز گفتوگو داشتهاند.
صحبتهای عضو ائتلاف پنجگانه احزاب کرد
رضا کعبی، دبیرکل کومله زحمتکشان، ضمن رد این موضوع که احزاب کرد فقط خواهان مبارزه مسلحانه هستند، با اشاره به نقش پررنگ جامعه مدنی، جنبشهای محیط زیستی، سیاسی و مدنی و نیز حضور فعال زنان که در جریان “انقلاب ژینا” برجسته شد، تاکید میکند شکل مبارزه امروز متنوعتر از گذشته بوده و صرفاً به مقاومت مسلحانه محدود نیست. از نگاه او، این روند میتواند زمینهساز دورهای تازه از شکوفایی و گسترش دموکراسی باشد.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید