در گیرودار خاورمیانه و در میانۀ مباحث گسترده بر سر مذاکرات ایران و آمریکا برای رسیدن به توافقی که بتواند نقطۀ پایان جنگی باشد که از ۲۸ فوریه بین ایران و آمریکا-اسرائیل آغاز شد؛ این روزها تغییر مواضع مکرر دونالد ترامپ رئیسجمهوری ایالات متحدۀ آمریکا و عدم اعتماد متقابل میان ایران و آمریکا به هم، موضوعی است که کارشناسان و رسانهها را در سطح بینالمللی درگیر خود کرده است.

روزنامۀ فیگارو در مطلبی به این موضوع پرداخته است که مسأله آتش بس میان آمریکا و ایران به نوسانات خُلقی ترامپ و تغییر مکرر مواضع او وابسته است؛ این روزنامه نوشته است این مذاکرات که ذاتاً پیچیده است، با اظهارنظرهای مداوم و علنی رئیسجمهور آمریکا که عجله دارد جنگ را زودتر پایان دهد حتی دشوارتر شده است و یادآوری کرده که هرچند بمبارانها متوقف شده، اما ترامپ سیل اظهارات خود را متوقف نکرده است. او با جابهجایی مداوم میان مطالبات، اعلامهای نمایشی، تهدید به ازسرگیری جنگ و ارسال پیامهای آرامکننده، سطح بیشتری از سردرگمی را به وضعیت دیپلماتیک و نظامی افزوده است.
این روزنامه نوشته است صبح سهشنبه، رئیسجمهور آمریکا پیشاپیش اعلام کرده بود که «یک توافق فوقالعاده» با ایرانیها به دست خواهد آورد. ترامپ به شبکهٔ CNBC گفت: «فکر میکنم آنها چارهای ندارند.» او افزود: «فکر میکنم ما در موقعیت بسیار خوبی برای مذاکره هستیم تا کاری را انجام دهیم که رؤسایجمهور دیگر در ۴۷ سال گذشته باید انجام میدادند.» در روایت او، مذاکرات دیگر چیزی جز یک تشریفات نیستند؛ پیروزی کامل است و ایرانِ شکستخورده و تحت فشار آمادهٔ هر توافقی است. ترامپ بار دیگر گفت: «ما نیروی دریایی آنها را خنثی کردهایم، نیروی هواییشان را از کار انداختهایم. رهبرانشان را از میان برداشتهایم ــ که صادقانه بگویم، تا حدی کار را پیچیده کرده ــ اما رهبران جدید بسیار منطقیتر هستند. این یک تغییر رژیم است، هر طور که بخواهید اسمش را بگذارید. من نگفته بودم چنین کاری میکنم، اما بهطور غیرمستقیم این کار را انجام دادم».
فیگاور همچنین نوشته است تواناییهای تقریباً خارقالعادهٔ ترامپ در تحمیل روایت خود از واقعیت، طی یک دهه گذشته به پیشرفت چشمگیر سیاسی او کمک کرده است. «او اکنون میکوشد همین روش را در نخستین جنگی که تحت فرمان او انجام میشود به کار گیرد. هر واقعیتی که با گفتههای او همخوان نباشد، بهعنوان ساخته و پرداختهٔ دشمنانش -رسانههایی که او آنها را دروغگو میخواند و دموکراتها که از نظر او خائن هستند – معرفی میشود».
ترامپ روز دوشنبه ۲۰ آوریل نوشته بود: «من در حال پیروزی در این جنگ هستم، آن هم با اختلاف زیاد! همهچیز عالی پیش میرود؛ نیروهای ما فوقالعاده بودهاند؛ و اگر اخبار جعلی مانند نیویورک تایمز رو به افول، والاستریت ژورنال وحشتناک و چندشآور یا واشینگتنپست ــ که خوشبختانه تقریباً از بین رفته ــ را بخوانید، ممکن است فکر کنید ما در حال باختن هستیم… رسانههای ضدآمریکایی که اخبار دروغ منتشر میکنند، امیدوارند ایران پیروز شود، اما چنین نخواهد شد، چون من فرمانده هستم».
این روزنامه نوشته است: «اما این اظهارات تأثیر مثبتی بر مذاکراتی که هر واژه در آن دارای اهمیت است، ندارند». و در ادامه نوشته است هفتهٔ گذشته، ترامپ با مجموعهای از اظهارات اغراقآمیز مدعی شد ایران امتیازات بزرگی داده است، از جمله اینکه پذیرفته اورانیوم با غنای بالا را به آمریکا تحویل دهد. او گفت: «ما به این موضوع رسیدگی خواهیم کرد. بهتدریج به ایران خواهیم رفت و با ماشینهای بزرگ شروع به حفاری خواهیم کرد و آن را به آمریکا میآوریم.» همچنین ادعا کرد ایران با تعلیق نامحدود فعالیتهای غنیسازی هستهای موافقت کرده است: «نه برای چند سال، بلکه برای مدت نامحدود.» اما وزارت خارجهٔ ایران بلافاصله پاسخ داد که اورانیوم غنیشده به هیچجا منتقل نخواهد شد و ایران حق غیرقابل سلبی برای غنیسازی دارد.
این هیاهو یکی سوی ماجراست و بی اعتمادی مفرط میان ایران و آمریکا مسألۀ دیگری است که مذاکرات را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.
نیویورک تایمز در مطلبی اشاره کرده که مقامهای ایرانی همواره نسبت به ایالات متحده بدبین بودهاند و حالا به صورت ویژه ترامپ را غیرقابل اعتماد میدانند. آنها به یاد دارند که او در دورهٔ نخست ریاستجمهوری خود، بهسادگی توافق هستهای را کنار گذاشت.
در عین حال آمریکا نیز به ایران اعتمادی ندارد و میگوید: ایران سالها با ادعای صلحآمیز بودن برنامهٔ هستهای خود، جهان را فریب داده و به شواهد کشفشده از تحقیقات نظامی هستهای گذشتهٔ تهران اشاره میکند. همچنین ایران با ساخت تأسیسات مخفی زیرزمینی، تعهدات بینالمللی خود را نقض کرده است.
کریم سجادپور، پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی به نیویورک تایمز گفته است: «سطح اعتماد میان آمریکا و ایران همیشه بسیار پایین بوده، اما اکنون عملاً وجود ندارد».
او افزوده است: ««جمهوری اسلامی معتقد است که آمریکا ممکن است هر لحظه، حتی در جریان مذاکرات، حمله کند؛ همانطور که ترامپ پیشتر دو بار این کار را کرده است. واشینگتن نیز هرگز باور نخواهد کرد که جمهوری اسلامی حتی اگر به مصالحهای تن دهد از بلندپروازیهای هستهای خود در زمینۀ نظامی دست کشیده باشد».
این روزنامۀ همچنین همکاری نظامی ترامپ با بنیامین نتانیاهو را دلیل دیگری بر بدبینی ایران شمرده است.
حتی اگر دو طرف بتوانند بر انتظار متقابل خیانت غلبه کنند، این بیاعتمادی، مذاکراتی را که ترامپ میگوید میتوان سریع به نتیجه رساند، پیچیدهتر میکند.
در همین حال رابرت مالی، مذاکرهکنندهٔ ارشد آمریکا در دولتهای اوباما و بایدن گفته است: «این موضوع پیچیده است، زیرا بیشتر امتیازاتی که از ایران خواسته میشود، ملموس و بازگشتناپذیرند؛ مانند تحویل یا رقیقسازی اورانیوم با غنای بالا».
او اشاره کرده است که این در حالی است که در مقابل، بیشتر امتیازاتی که از آمریکا انتظار میرود، جنبهٔ نظری دارند و قابل بازگشتاند؛ مانند لغو تحریمها یا فراهم کردن دسترسی به داراییهای مسدودشدۀ ایران.
مالی به نیویورک تایمز گفته است به همین دلیل، ایران بر «رویکردی آهسته، تدریجی و گامبهگام» برای اجرای هر توافقی پافشاری خواهد کرد تا پایبندی ترامپ را بیازماید.
مسألهای که کریم سجادپور نیز اشارهای به آن دارد و معتقد است دستیابی به توافقی در این سطح بسیار زمانبر است و اگر نگوییم سالها، نیاز به ماهها زمان دارد.
