ناخدا محمد فارسی
ایالات متحده آمریکا اهداف خود از ورود به جنگ با ایران را بازداشتن جمهوری اسلامی از دستیابی به بمب اتم، کاهش برد موشکهای بالستیک و توقف حمایت نظام اسلامی از گروههای شبهنظامی در عراق، لبنان و یمن اعلام کرد. بااینحال، میتوان گفت که آمریکا، علیرغم حملات هوایی و بمبارانهای جنگهای ۱۲ و ۴۰ روزه و نیز بمبارانها و موشکپرانیهایی که پس از برقراری تفاهمنامه پاکستان انجام شد، به هیچیک از اهداف خود دست نیافته است.
آقای ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بارها از سرنگونی نظام اسلامی ایران سخن گفتند؛ اما نهتنها به این هدف دست نیافتند، بلکه نظام اسلامی در ایران در مقایسه با پیش از این جنگها استوارتر باقی مانده است. میتوان افزود که اهداف آمریکا و اسرائیل در درگیری با جمهوری اسلامی محقق نشده و بستهشدن تنگه هرمز نیز اقتصاد جهان را با بحرانی شدید روبهرو کرده است.
آقای جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در مصاحبههای اخیر خود اعلام کرده است که اکنون کاهش بهای نفت و فرآوردههای نفتی، بیش از جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به بمب اتم، در اولویت قرار دارد. سخنان آقای ونس با اظهارات برخی از فرماندهان نظامی ایران، از جمله دریادار حبیبالله سیاری، همخوانی دارد. وی در یکی از سخنرانیهای خود گفت ایران به بمب اتمی نیاز ندارد و کنترل کشتیرانی در دهانه خلیج فارس، که از این پس در اختیار جمهوری اسلامی ایران باقی خواهد ماند، از آن مؤثرتر است.
ستاد کل نیروهای مسلح ایران روز ۱۶ اوت، در بیانیهای به مناسبت سالروز بازگشت اسرای جنگ هشتساله با عراق، اعلام کرد: «اطمینان میدهیم که تا شکست کامل دشمنان آمریکایی ـ صهیونیستی در منطقه و احقاق حق ملت قهرمان ایران و تسلیم دشمن، از خواست مشروع مردم و مطالبات رهبر عزیزمان، در برابر آمریکای متجاوز کوتاه نخواهیم آمد (۱).»
در متن این بیانیه آمده است که دفاع مقدس هشتساله، پس از گذشت ۳۷ سال، برگ زرینی از افتخار، بالندگی، غرور و غیرت ایرانیان است و در تاریخ انقلاب اسلامی به نماد خودباوری، آزادیخواهی، ظلمستیزی، ولایتمداری و بصیرت جانبرکفانی تبدیل شده است که در لبیک به ندای ولایت فقیه، در برابر تجاوز دشمنان انقلاب اسلامی جانانه ایستادند و عزت و اقتدار اسلامی را معنا کردند. آزادگان سرافراز نیز چون نگینی بر تارک آن دوران میدرخشند.
در پایان بیانیه آمده است که ستاد کل نیروهای مسلح، با قدردانی از اراده پولادین و عزم راسخ ملت ایران، به آنان اطمینان میدهد که تا شکست کامل دشمنان آمریکایی ـ صهیونیستی در منطقه، احقاق حق ملت ایران و تسلیم دشمن، از خواست مشروع مردم و مطالبات رهبر در برابر آمریکای متجاوز کوتاه نخواهد آمد.
نگارنده این مقاله کشورهای دموکراتیک جهان، از جمله آمریکا و اسرائیل، را با این پرسش به چالش میکشد: «اگر کشوری قدرتمندتر از شما به خود اجازه میداد رهبر، اعضای خانواده او و سران نظامی، علمی و سیاسی شما را با قلدری به قتل برساند، واکنش شما چه بود؟»
در پی ناکامی نظامی ایالات متحده آمریکا در باز نگهداشتن تنگه هرمز، سران کشورهای حاشیه خلیج فارس به این نتیجه رسیدهاند که تنها راه بازگشایی این آبراه، مذاکره و مدارا با جمهوری اسلامی ایران است، نه درگیری نظامی. این کشورها میپذیرند که در شرایط جدید، کنترل اوضاع تنگه هرمز در دست ایران باشد. اگرچه صادرکنندگان نفت و گاز از توافق نوظهور برای بازگشایی این آبراه خشنود نیستند، آن را گزینهای کمضررتر میدانند (۲). سامر سعید و بنوا فوکون این دیدگاه کشورهای حاشیه خلیج فارس را در مقالهای که روز ۱۰ اوت در واشنگتنپست منتشر شد، بررسی کردهاند.
خلاصه مقاله سعید و فوکون چنین است: تولیدکنندگان انرژی خلیج فارس معتقدند کنترل ایران بر تنگه هرمز ممکن است دائمی شود و صادرات نفت و گاز و تأمین انرژی جهانی را برای مدتی نامحدود مختل کند؛ بااینحال، توافق برای بازگشایی این آبراه را به تحمل هزینههای بیشتر جنگ ترجیح میدهند. در حال حاضر، مذاکرات برای بازگشایی تنگه به دلیل درخواستهای ایران برای لغو تحریمها، آزادسازی پولهای مسدودشده، رفع محاصره دریایی و پرداخت غرامت جنگی، و نیز مخالفت ایالات متحده با این درخواستها، متوقف شده است (۲). تلاش کشورهای خلیج فارس برای دورزدن این انسداد نیز، به سبب حملاتی که مسیرهای جایگزین صادراتی با آن مواجهاند ــ از جمله هدفقرارگرفتن نفتکشها در دریای سرخ به دست شبهنظامیان حوثی یمن، تحت حمایت ایران ــ با شکست روبهرو شده است.
عمر کریم، پژوهشگر مسائل امنیتی خلیج فارس در دانشگاه بیرمنگام، میگوید: «در این شرایط، کشورهای عربی خلیج فارس واقعاً نمیتوانند امنیت و بازبودن کامل تنگه هرمز را تضمین کنند و دیگر نمیتوانند برای حملونقل یا تجارت به آن تکیه کنند. بنابراین، در حال حاضر چارهای جز تسلیمشدن تا حدی در برابر خواستههای ایران وجود ندارد.»
افزون بر ایجاد مشکلاتی برای اقتصاد و انرژی جهان، طولانیشدن درگیری میان ایران و آمریکا و تداوم محاصره دریایی، ناوگان ایالات متحده را با مشکلات پشتیبانی و تدارکاتی روبهرو کرده است. در این زمینه، میتوان به دشواریهایی اشاره کرد که ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن با آن مواجه شده است. این دشواریها در اوایل جنگ و پس از حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی به پایگاههای ایالات متحده در بحرین و جزیره دیگو گارسیا، در فاصله حدود ۲۲۰۰ مایلی خلیج عمان، شدت گرفت. مشکلات تدارکاتی ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن اندکی پس از نخستین روز جنگ آغاز شد؛ زیرا موشکها و پهپادهای تهاجمی ایران، امکانات تدارکاتی پایگاه نیروی دریایی آمریکا در بحرین را از کار انداختند (۳).
لازم به یادآوری است که پس از جنگ ۱۲ روزه آمریکا و اسرائیل با ایران، جمهوری اسلامی هشدار داد: «اگر ایالات متحده آمریکا و اسرائیل بار دیگر به ایران حمله کنند، سپاه پاسداران تمام پایگاههای ایالات متحده در کشورهای حاشیه خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد؛ زیرا این پایگاهها هنگام جنگ، اهدافی مشروع به شمار میآیند و در تلافی حمله آمریکا و اسرائیل به ایران مورد حمله قرار خواهند گرفت.» جمهوری اسلامی تهدید خود را عملی کرد و همزمان با نابودی تجهیزات این پایگاهها، مرکز بزرگ لجستیکیای که نیروی دریایی آمریکا دههها به آن متکی بود نیز از میان رفت.
بر اساس گزارشهای متعدد، نیروی دریایی آمریکا به طرحی جایگزین نیاز داشت تا بهطور مستمر نیازهای انسانی و معیشتی، از جمله غذای ملوانانی را تأمین کند که شبانهروز برای اجرای مأموریتهای ضربتی هواپیماهای جنگی فعالیت میکردند تا محاصره بنادر ایران ادامه یابد. پس از ازکارافتادن پایگاههای ایالات متحده در کشورهای حاشیه خلیج فارس، بهویژه بحرین، آمریکا به جزیره دیگو گارسیا، متعلق به بریتانیا، متوسل شد؛ اما پس از حملات موشکی ایران به این پایگاه، آن مسیر تدارکاتی نیز متوقف شد. در نتیجه، دستکم پنج هزار ملوان و تفنگدار دریایی آمریکایی مستقر در ناو هواپیمابر لینکلن، پس از نه ماه انجام مأموریت، با مشکلات معیشتی و روحی ـ روانی مواجه شدند.
آقای ترامپ روز جمعه، هنگام سخنرانی در یک پایگاه هوایی نظامی در مریلند، این نگرانیها را رد کرد. او گفت: «آن کشتی همین حالا، یا بهزودی، در حال حرکت است و با کشتی بسیار مشابه دیگری جایگزین میشود.» جایگزین لینکلن، ناو هواپیمابر جورج واشنگتن، مستقر در ژاپن، است که حرکت خود را از مسیر تنگه مالاکا در آبهای اندونزی بهسوی خاورمیانه آغاز کرده است. بر اساس محاسبات کاربران، اگر ناو هواپیمابر جورج واشنگتن بدون مانع و با بالاترین سرعت ممکن حرکت کند، احتمالاً روز ۲۲ اوت به بندر دُقم در عمان، در حدود ۵۰۰ مایلی سواحل ایران، خواهد رسید.
پایگاه دریایی بحرین و جزیره دیگو گارسیا مکانهایی بودند که ملوانان پس از دریانوردی طولانی، برای چند روز استراحت از کشتی پیاده میشدند، از امکانات پایگاه استفاده میکردند و سپس به ناو بازمیگشتند. اما پس از هدف قرار گرفتن این پایگاهها با موشکها و پهپادهای جمهوری اسلامی، این امکان از ملوانان سلب شد و ادامه عملیات پیوسته روی کشتی، پیامدهای ناگواری بر سلامت و روحیه آنان گذاشت.
در پی انتشار گزارشهایی درباره وضعیت نامناسب ناو هواپیمابر لینکلن، فرمانده سنتکام روز شنبه، ۱۵ اوت، از این ناو بازدید کرد. بازدید دریاسالار کوپر در بحبوحه گزارشهایی درباره شرایط نامناسب زندگی ملوانان و مشکلات سلامت روانی برخی از خدمه صورت گرفت. او گفت تاریخ، استقرار این ناو هواپیمابر را در شمار «شدیدترین و پراهمیتترین» مأموریتهای دریایی دوران معاصر ثبت خواهد کرد.
شلبی هالیدی روز ۱۵ اوت ۲۰۲۶، در والاستریت ژورنال و در گزارشی درباره بازدید فرمانده سنتکام، نوشت که به گفته دریاسالار کوپر، ناو هواپیمابر لینکلن پس از دورهای طولانی از استقرار در زمان جنگ، آماده بازگشت به خانه میشود (۴). دریاسالار کوپر در پایان سفر دهروزه خود ــ که شامل بازدید از بحرین، عراق، اسرائیل، اردن، عربستان سعودی و امارات متحده عربی بود ــ از ناو لینکلن دیدن کرد. کوپر در بیانیهای گفت: «گروه ضربت ناو لینکلن، تیمی قدرتمند از آمریکاییهای باتجربه است که با غروری فراوان و موجه به دستاوردهای خود مینگرند. تاریخ، این استقرار را بهعنوان یکی از فشردهترین و مهمترین استقرارهای دوران معاصر ثبت خواهد کرد.»
قانونگذاران آمریکایی، بهویژه سناتورهای دموکرات، در روزهای اخیر نگرانی خود را درباره گزارشهایی مبنی بر کمبود غذای تازه و لوازم شخصی در ناو و نیز وضعیت سلامت روانی خدمه ابراز کردهاند. یک مقام آمریکایی تأیید کرد که فردی در اوایل ماه اوت از ناو لینکلن به درون آب افتاد، اما بهسرعت نجات یافت. فرماندهی سنتکام در این زمینه اعلام کرد که این کشتی با افزایش مشکلات سلامت روانی مواجه نشده و تنها «تعداد کمی از موارد مربوط به سلامت روان، بدون تلفات جانی، درمان شدهاند». این فرماندهی همچنین اعلام کرد که حتی در زمانی که تهدید عملیاتی بسیار بالا و امکان تجدید تدارکات محدود بود، برنامه غذایی تنظیم شد و هیچ وعدهای از دست نرفت.
بااینحال، والاستریت ژورنال گزارش داده است که ترامپ تمایلی به ازسرگیری جنگ تمامعیار با ایران ندارد و در عوض، به فشار اقتصادی روی آورده و رویکرد «انتظار و مشاهده» را در پیش گرفته است؛ رویکردی که بر ادامه تحریمهای مالی و محاصره دریایی بنادر ایران استوار است. ترامپ بر این باور است که برای واردکردن آسیب اقتصادی، به زمان بیشتری نیاز دارد. آقای هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز اظهار داشته است که محاصره دریایی بنادر ایران میتواند «بهطور نامحدود» ادامه یابد.
به گفته برخی مقامات آمریکایی، محاصره طولانیمدت احتمالاً فشار بیشتری بر کشتیهای نیروی دریایی و ملوانانی وارد خواهد کرد که با سرعت عملیاتی بالا و استراحت اندک مشغول فعالیتاند. از سوی دیگر، تحمل هزینه سنگین جنگ نیز دشوار است. مقایسهای کوتاه از جریان جنگ ۴۰ روزه نشان میدهد که سامانه پدافند هوایی جمهوری اسلامی، یک فروند جنگنده افـ۱۵ به ارزش تقریبی ۱۲۰ میلیون دلار را با شلیک موشکی ۱۸۰ هزار دلاری سرنگون کرد. در نمونهای دیگر، سامانه پدافندی ارتش ایران موفق شد یک فروند پهپاد امکیوـ۹، به ارزش حدود ۳۰ میلیون دلار، را با موشکی به بهای تنها ۷۰ هزار دلار سرنگون کند. این نمونهها تفاوت هزینههای جنگ برای آمریکا و جمهوری اسلامی ایران را نشان میدهند.
در پایان میتوان نتیجه گرفت که آمریکا و اسرائیل نهتنها به اهداف اولیه خود ــ بازداشتن ایران از ساخت بمب اتمی، کاهش برد موشکهای بالستیک و توقف حمایت سپاه پاسداران از نیروهای نیابتی ــ دست نیافتهاند، بلکه با وجود تحمیل هزینههای بسیار سنگین اقتصادی و انسانی به ایران، خود نیز متحمل خسارات مالی و جانی فراوان شدهاند. دولتهای آقای ترامپ و نتانیاهو اکنون با فشار شدید رقبای سیاسی خود روبهرو هستند و باید درباره هزینههای بسیار سنگین اقتصادی و نظامی و از دست رفتن شماری از نیروهای نظامی، بدون دستیابی به نتیجه مورد نظر، پاسخگو باشند.
کشورهای حاشیه خلیج فارس امید خود را به تأمین امنیت اقتصادی از سوی آمریکا از دست دادهاند و به دلیل مشکلات اقتصادی، امنیتی و سیاسی، حاضرند برخلاف میل باطنی خود با نظام اسلامی ایران مذاکره کنند. آنان برای بازماندن دهانه خلیج فارس، آمادهاند کنترل و مدیریت این آبراه را به جمهوری اسلامی ایران بسپارند.
ناخدا محمد فارسی
۱۷ اوت ۲۰۲۶
1 – https://www.irna.ir/news/86236617/
2 – https://www.wsj.com/world/middle-east/gulf-states-accept-a-new-normal-in-hormuz-iran-is-in-control-6db8908d?mod=hp_lead_pos3
3 – https://www.nytimes.com/2026/08/14/us/politics/uss-abraham-lincoln-trump-supplies-diego-garcia.html?emc=edit_ufn_20260815&nl=from-the-times&segment_id=224797
4 – https://www.wsj.com/world/middle-east/iran-war-commander-visits-the-uss-abraham-lincoln-ece7a4da?mod=hp_lead_pos2
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید