در بیستمین سالگرد «کمپین یک میلیون امضا برای تغییر قوانین تبعیضآمیز» علیه زنان در ایران، جمعی از کنشگران حقوق زنان و اعضای سابق این کمپین، بهشکل داوطلبانه و مستقل، نشستی مجازی ترتیب دادهاند تا در کنار هم از تجربهها و میراث این کمپین بگویند. این نشست، پنجشنبه ۱۲شهریور۱۴۰۵ در «گوگلمیت» برگزار میشود. در همین رابطه با «نوشین کشاورزنیا» کنشگر حقوق زنان و از برگزارکنندگان این نشست گفتوگو کردیم تا درباره اهداف برگزاری این برنامه و ارتباط آن با شرایط امروز ایران، بپرسیم.
***
بیست سال پیش، در تاریخ ۵شهریور۱۳۸۵ کنشگران جنبش زنان ایران، در اقدامی مدنی و مسالمتآمیز برای تغییر قوانین تبعیضآمیز در ایران، کمپین یک میلیون امضا را به راه انداختند؛ سازماندهی کرند، پیش رفتند، اما در نهایت با برخوردهای حکومتی مواجه شدند و شماری از نقشآفرینان آن، بازداشت و با احکام قضایی مواجه شدند. سالها بعد، بسیاری در پی ادامه برخوردهای حکومتی، راهی تبعید شدند و بسیاری در ایران ماندند و بهفعالیتهای خود ادامه دادند.
کمپین یک میلیون امضا، صرفا اقدامی برای جمعآوری «امضا» نبود؛ بلکه از جمعهای محفلی، به خیابان آمده بود، به در خانههای مردم میرفت، دورههای آموزشی برگزار میکرد و توانسته بود شماری از کنشگران را فارغ از جنسیت آنها، بهطور هدفمند سازماندهی کند. اقدامی که توانست شهرتی جهانی پیدا کند؛ آنهم در زمانی که نه اینترنت بود و نه شبکههای مجازی. در سالهایی که «خیابان» پس از انقلاب ۵۷ و سالها جنگ و اعدام، مال مردم نشده بود.
در آن سالها، کنشگران جنبش زنان، تجمعاتی مسالمتآمیز شکل میدادند و از همان زمان هم نیروهای جمهوری اسلامی با خشونت برخورد میکردند. بهمرور، بر تعداد کنشگران یکی از قدیمیترین و موفقترین جنبشهای مدنی ایران افزوده میشد. برخوردهای حکومتی هم شدت داشت و در کنار دستاوردها، شکستها و شکافهایی هم در آن ایجاد شد.
حالا در بیستسالگی این کمپین، نه فقط آنها که در کمپین یک میلیون امضا نقش داشتند بلکه کنشگران دورههای مختلف جنبش زنان، بهویژه کنشگرانی در سالهای بعد در راستای برابری جنسیتی کوشیدند نیز قرار است در این نشست مجازی، از تجربههای خود بگویند.
میراث کمپین یک میلیون امضا برای نسلهای بعد
نوشین کشاورزنیا میگوید که اگرچه یکی از اهداف این برنامه گرامیداشت و یادآوری بخشی از تاریخ جنبش زنان ایران است «اما نمیخواهیم فقط یک برنامه یادبود یا مرور خاطرات باشد. کمپین در زمان خودش حرکت بسیار گستردهای بود و افراد و گروههای زیادی را در شهرهای مختلف درگیر کرد. ایرانیان خارج از کشور هم به آن پیوستند. بسیاری از کسانی که بعدها در حوزه زنان یا بخشهای دیگر جامعه مدنی فعال شدند، بخشی از تجربه کنشگری خود را در همین کمپین به دست آوردند.»
این کنشگر حقوقزنان یادآور میشود که هدف کمپین، فقط جمعآوری «یک میلیون امضا» نبود بلکه از مهمترین ایدههای آن «گفتوگوی چهرهبهچهره با مردم درباره تبعیض و قوانین نابرابر» بود: «جمعآوری امضا در واقع فرصتی برای همین گفتوگو بود تا مساله برابری، از حلقههای محدود فعالان خارج شود و با شهروندان، دانشجویان، خانوادهها و گروههای مختلف اجتماعی درباره آن صحبت شود. برای همین در این نشست میخواهیم از زوایای مختلف به این تجربه برگردیم؛ از خاطرات و تجربههای شخصی گرفته تا دستاوردها، محدودیتها و تاثیری که بر جنبش زنان و جامعه مدنی گذاشت. و شاید مهمتر از همه اینکه ببینیم میراث آن برای نسلهای بعد چه بوده است.»
«نه فقط از موفقیت کمپین، بلکه از کاستیها بگوییم»
اما برگزاری چنین نشستی، بعد از بیستسال، چه ارتباطی به امروز و وضعیت زنان در ایران دارد؟ اگرچه همچنان قوانین تبعیضآمیز و خشونتبار جمهوریاسلامی برقرار است و بیعدالتی را میتوان در لایههای جامعه مشاهده کرد؛ از حجابی که حالا در بسیاری از اقشار جامعه تغییر شکل داده تا زنکشی که هنوز جان زنان را میگیرد و تدبیری برای آن اندیشیده نمیشود.
نوشین کشاورزنیا میگوید: «فکر میکنم مهم است که وقتی درباره کمپین حرف میزنیم، آن را تبدیل به یک الگوی طلایی برای امروز نکنیم. بیست سال گذشته، جامعه ایران تغییر کرده، جنبش زنان تغییر کرده و نسلهای تازهای با تجربهها و شیوههای متفاوتی از کنشگری وارد میدان شدهاند. بهخصوص که ما مقاومت درخشان «زن، زندگی، آزادی» را هم داشتهایم. در عین حال جامعه مدنی امروز زیر فشار بسیار زیادی است و امکان فعالیت جمعی، ایجاد تشکل و شبکههای پایدار، بسیار محدودتر شده است. دقیقا در چنین وضعیتی شاید مرور تجربههای پیشین اهمیت بیشتری پیدا کند، نه برای اینکه همان روشها را تکرار کنیم، بلکه برای اینکه ببینیم چه چیزهایی از آنها میتوانیم یاد بگیریم.»
این کنشگر حقوق زنان از اهمیت تجربههایی چون «شبکهسازی»، «فعالیت غیرمتمرکز»، «همکاری میان افراد» و «گروههایی با دیدگاههای متفاوت»، «کار در شهرهای مختلف» و «پیوند زدن یک مطالبه حقوقی مشخص با گفتوگوی اجتماعی» مثال میزند که البته «این تجربه، مشکلات، اختلافها، محدودیتها و شکستهای خودش را هم داشت و اتفاقا بخشی از گفتوگوی این نشست درباره همین موارد بایستی باشد.»
«انتقال تجربه و ایجاد گفتوگو میان نسلها»
نوشین کشاورزنیا بهعنوان یکی از برگزارکنندگان نشست مجازی بیستمین سالگرد کمپین یک میلیون امضا، یکی از فایدههای چنین برنامهای را «انتقال تجربه» و «ایجاد گفتوگو میان نسلها» میداند: «اینکه نسلهای قبلی فقط از موفقیتهای خود نگویند، بلکه از اقداماتی که جواب نداد، از اشتباهها و دشواریها هم بگویند و در مقابل، نسل جدید هم بتواند از منظر تجربه امروز، آن گذشته را نقد و پرسشگری کند.»
اگرچه بهباور این کنشگر حقوق زنان «در نهایت قرار نیست از این نشست، به یک نسخه برای آینده برسیم. بلکه بیشتر میخواهیم یک حافظه جمعی را زنده نگه داریم و ببینیم از تجربهای که بیست سال پیش شکل گرفت، چه چیزهایی هنوز میتواند برای ساختن شکلهای تازه کنش جمعی، مطالبهگری و همکاری در جامعه مدنی امروز مفید باشد.»
بیستمین سالگرد کمپین یک میلیون امضا با حضور جمعی از کنشگران در کشورهای مختلف، قرار است در فضای مجازی «گوگلمیت» برگزار شود. حضور در این نشست برای عموم آزاد و رایگان است و میتوانید از طریق لینک گوگلمیت، پنچشنبه ساعت ۱۸:۳۰ بهوقت ایران، شرکت کنید.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید