تظاهرات خیابانی، یکی از اساسیترین ابزارهای مردم برای ابراز مطالبات و اعمال فشار مدنی در همه جای دنیاست. با این حال، حفظ امنیت فردی و جمعی در محیطهای متشنج، مستلزم آمادگی کامل، هوشیاری بالا و پایبندی قاطع به اصول عدم درگیری و خشونت است.
اعتراضات سراسری در ایران روز پنجشنبه ۱۸دی ماه وارد دوازدهمین روز خود شد. اعتراضاتی که بر اساس گزارش سازمانهای حقوق بشری در بسیاری از شهرهای ایران از جمله تهران به خشونت کشیده شد و منجر به تیراندازی و کشتار بیش از ۳۰ نفر از جمله دست کم ۵ کودک و بازداشت بیش از هزار نفر از معترضان گردید.
غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوهقضائیه، روز دوشنبه ۱۵ دی ماه اعتراضات جاری در ایران را به “دشمن” نسبت داده و تهدید کرده بود که در قبال “اغتشاشگران ارفاقی در کار نخواهد بود.”
مقامات جمهوری اسلامی در سالهای اخیر هرگونه اعتراضی را به “دشمن” نسبت داده و معترضان را “اغتشاشگر” معرفی کردهاند. علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی نیز در هفتمین روز اعتراضات در یک سخنرانی گفت که “اغتشاشگر را باید به جای خودش نشاند.” او مدعی شد که حکومت با معترض “حرف” میزند اما “با اغتشاشگر حرفزدن فایدهای ندارد.”
علیرغم تهدید مقامات حکومتی مبنی بر برخوردهای امنیتی با معترضان، اعتراضات سراسری در شهرهای مختلف ایران رنگ نباخته و همچنان ادامه دارد. از این رو فهرست پیش رو، راهنمایی جامع و کاربردی را در اختیار معترضان قرار میدهد تا بتوانند با حداکثر ایمنی ممکن، در این جنبش مدنی مشارکت داشته باشند. در ادامه این فهرست توصیههای یک متخصص پزشکی اجتماعی ساکن شهر مشهد که نخواسته نامش در گفتگو با دویچه وله فارسی فاش شود آورده شده، توصیههایی که نه تنها بر اهمیت آمادگیهای قبل از حضور تأکید دارد، بلکه نکاتی حیاتی را برای حین و پس از تظاهرات برای حفظ آرامش و مراقبتهای فردی ارائه میدهد:
۱. شناخت حقوق شهروندی و قانونی معترضان
یکی از پایهایترین اصول ایمنی در اعتراضات مدنی، دانستن حقوق فردی است. فردی که از حقوق خود آگاه است، کمتر دچار ترس، سردرگمی یا واکنشهای شتابزده در حین تظاهرات و یا حتی در صورت احتمال بعد از بازداشت میشود. دانستن این حقوق به معترضان کمک میکند در مواجهه با فشار یا تهدید، تصمیمهای منطقیتری بگیرند.
آگاهی از حق تجمع، حق سکوت و حدود اختیارات نیروهای انتظامی در برخورد با شما به عنوان یک معترض بسیار مهم و ضروری است. دانستن این حقوق به معترضان کمک میکند در مواجهه با فشار یا تهدید نیروهای امنیتی، تصمیمهای منطقیتری بگیرند. فراموش نکنید که در بسیاری از کشورها (همچنین در اسناد بینالمللی حقوق بشر)، سکوت در برابر بازجویی و یا بازداشت یک حق است، نه نشانه جرم.
۲. برنامهریزی ارتباطی و سیستم پشتیبانی
تظاهرات محیطی پرتنش و غیرقابل پیشبینی است. قطع اینترنت، اختلال تلفن همراه یا پراکندگی جمعیت میتواند افراد را از هم جدا کند. یکی از مهمترین اقدامات این است که کسی را داشته باشید که بداند شما در تظاهرات شرکت کردهاید و حتی از محل حضور شما اطلاع داشته باشد تا بتواند وضعیت شما را بررسی کند. بنابراین شماره تلفنهای ضروری را روی بازو یا یک تکه کاغذ بنویسید، زیرا ممکن است تلفن همراه شما از سوی نیروهای امنیتی توقیف شده یا شارژ آن تمام شود. تعیین زمانهای مشخص برای تماس قبل و بعد از اعتراض، حس امنیت روانی برای فرد معترض و حتی آشنایان او ایجاد میکند.
۳. مجهز بودن به اقلام ضروری
حضور در تظاهرات به معنی آمادگی برای شرایط فیزیکی دشوار است از جمله کمآبی، افت فشار خون، افت قند خون، خستگی یا اضطراب و یا نبود دسترسی سریع به دارو یا شارژ تلفن همراه.
تجهیزات ضروری از جمله آب، میان وعدههای با پروتئین بالا، هرگونه داروی مورد نیاز، و یک پاوربانک قابل حمل برای تلفن خود و یک دستبند هشدار پزشکی یا اطلاعاتی در مورد هر گونه بیماری مزمن به همراه داشته باشید.
۴. پوشش مناسب برای کاهش آسیب فیزیکی
پوشش در تظاهرات فقط مسئله ظاهری نیست، بلکه بخشی از ایمنی است. کفشهای راحت و جلوبسته بپوشید که بتوانید با آنها سریع حرکت کنید و برای جلوگیری از اثرات مضر گاز اشکآور یا اسپری فلفل، لباسی انتخاب کنید که تا حد امکان تمام پوست شما را بپوشاند. از پوشیدن هرگونه لباسی که به راحتی قابل شناسایی است (مانند لوگوهای خاص) خودداری کنید.
حتما عینک آفتابی به همراه داشته باشید و از استفاده از لنز تماسی که میتواند با گاز اشکآور آلوده شود، خودداری کنید. دقیقا بههمیندلیل از آرایشکردن مانند کشیدن خط چشم خودداری کنید. استفاده از ماسکها یا روسریهایی که به اندازه کافی بزرگ باشند تا صورت شما را از بینی تا چانه در برابر گاز اشکآور بپوشانند، میتواند گزینه خوبی باشد. هرچه زودتر از ابر گاز اشکآور خارج شوید.
به دنبال ارتفاعات باشید، زیرا بیشتر انواع گاز اشکآور سنگین هستند. هر چه به زمین نزدیکتر باشید، غلظت گاز بیشتر میشود. اگر چشمان شما میسوزد یا تار میشود، فورا آنها را با آب بشویید. سعی کنید به چشم، بینی یا دهان خود دست نزنید. از آب بطری برای شستشو استفاده کنید. اگر میتوانید، چشمان خود را به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه با آب بشویید.
در صورت مواجهه با گازهای سمی، هرچه زودتر لباس خود را عوض کنید. بهمحضاینکه به مکانی با دوش رسیدید، بدن خود را بشویید. کفشهای خود را بیرون از خانه در بیاورید تا از آوردن هرگونه پودر سمی به داخل خانه جلوگیری کنید.
تمام لباسهایی را که پوشیدید، بیرون بریزید و حداقل ۴۸ ساعت قبل از شستن، آنها را در فضای باز و دارای تهویه آویزان کنید. اگر نمیتوانید آنها را در یک مکان باز نگهداری کنید، آنها را در یک کیسه در بسته قرار دهید تا زمانی که برای شستشو آماده شوند. آنها را با لباسهای آلوده دیگر مخلوط نکنید.
۵. امنیت دیجیتال و حفاظت از دادههای شخصی
در بسیاری از اعتراضات، تلفن همراه به ابزار خطر تبدیل شده است. فراموش نکنید که قفلهای بیومتریک (اثر انگشت/تشخیص چهره) میتوانند بدون رضایت شما باز شوند. آنها را از تلفن خود حذف کنید و از یک پین قوی استفاده کنید. شبکههای اجتماعی اطلاعات مکانی، ارتباطی و هویتی زیادی ذخیره میکنند. پس خروج از حسابهای شبکههای اجتماعی یا در حالت ایدهآل، به همراه نبردن تلفن همراه اصلی خود را در نظر بگیرید تا از اطلاعات و موقعیت مکانی خود محافظت کنید.
۶. حفظ آرامش و آگاهی محیطی در حین تجمع
مطالعات رفتاری نشان میدهد که ترس و هیجان جمعی میتواند بهسرعت در طول تظاهرات گسترش یابد. دویدن، فریاد زدن یا حرکات ناگهانی میتواند باعث وحشت جمعی شود. دویدن همچنین ممکن است باعث شود که نفس سنگینتری داشته باشید و ریههای شما با گاز اشکآور بیشتری پر شود.
سعی کنید تنفس خود را یکنواخت نگه دارید. آرام و هوشیار بمانید و نسبت به محیط اطراف خود هوشیار باشید. در طول تظاهرات با تحریککنندگانی که هدفشان ایجاد خشونت است، درگیر نشوید. اگر وضعیت متشنج شد، از آنها فاصله بگیرید. مراقبت از افراد آسیبپذیر (سالمندان، کودکان، افراد مضطرب) یک مسئولیت جمعی است. ضمن این که نباید فراموش کنید که تظاهرات میتواند از نظر جسمی و عاطفی طاقتفرسا باشد. مایعات بنوشید، استراحت کنید و در صورت نیاز از حمایت روانی بهره بگیرید.
به یاد داشته باشید که آمادگی، ابزاری برای حفظ آزادی و بیان مؤثر است. مراقبت از خود و هموطنانتان، بخش جداییناپذیر یک اعتراض موفق و ماندگار است. با آگاهی، آرامش و عزم راسخ، میتوان حق اعتراض را به شکلی ایمن و مؤثر به کار برد و مسیر تغییر را هموار ساخت.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید