پارسا زندی

پسا  جمهوری اسلامی ، گذار مهندسی شده یا تحولی مردمی؟        

 

⬤ مقدمه :

تحولات اخیر ایران نشان میدهد که آینده سیاسی کشور تحت تاثیر بازی قدرتهای بزرگ و محدودیتهای اپوزیسیون داخلی و خارجی رقم خواهد خورد. تحولات خونین ماههای اخیر به ویژه سرکوب اعتراضات مردمی و اعتصابات اقتصادی بار دیگر پرسش بنیادین اینده کشور را مطرح کرده است. اپوزیسیون ایران دچار پراکندگی فقدان انسجام راهبردی و بحران مشروعیت است. همزمان نام رضا پهلوی بار دیگر در رسانه ها برجسته شده اما بررسی دقیق نشانه های سیاسی رسانه ای و ژئوپلیتیکی نشان میدهد که این برجسته سازی الزاماً به معنای حمایت واقعی قدرتهای بزرگ از اینده سیاسی او نیست

 

⬤ اپوزیسیون ایران و بن بست رهبری

 

اپوزیسیون ایران به ویژه در خارج از کشور سالهاست با مشکلات ساختاری مزمن روبه رو است. فقدان رهبری مورد اجماع، شکافهای عمیق ایدئولوژیک و ضعف ارتباط با جامعه داخل کشور، این جریانها را به مجموعه ای پراکنده و کم اثر تبدیل کرده است. اعتراضات اخیر نیز نشان داد که جنبشهای میدانی داخل ایران عملاً مستقل از اپوزیسیون خارج نشین عمل میکنند. این ناتوانی فضا را برای بازیگری قدرتهای خارجی باز کرده و اپوزیسیون را از جایگاه هدایتگر به نقش تماشاگر تحلیلگر تنزل داده است.

 

⬤ رضا پهلوی سرمایه نمادین یا گزینه عملی

 

رضا پهلوی بدون تردید شناخته شده ترین چهره اپوزیسیون خارج از کشور است. نام خانوادگی او سرمایه ای نمادین ایجاد کرده اما این سرمایه هرگز به معنای توانایی واقعی اداره یک کشور ۹۰ میلیونی نیست. تجربه ۴۷ سال اخیر نشان میدهد که او کارنامه قابل قبولی در زمینه سیاست عملی، مدیریت یا رهبری ملی برجای نگذاشته است.

 

نگاه دولت آمریکا به تیم رضا پهلوی نیز روشن کننده است. واشنگتن حتی وقتی به تیم و نزدیکان او مینگرد، متوجه میشود که این افراد صلاحیت و تجربه لازم برای رهبری و اداره ایران پس از جمهوری اسلامی را ندارند. همزمان بررسی افکار عمومی نشان میدهد که رضا پهلوی از حمایت اکثریتی در داخل کشور برخوردار نیست و بیشتر به عنوان نمادی رسانه ای شناخته میشود.

 

⬤ تمایزاحترام شخصی و گزینه راهبردی در ادبیات ترامپ

در ادبیات سیاسی دونالد ترامپ یک الگوی تکرارشونده به وضوح دیده میشود. ترامپ میان تعریف شخصی و تعهد راهبردی تمایز قائل میشود.

 

نمونه روشن این رویکرد را میتوان در پرونده ونزوئلا مشاهده کرد. ماریا کورینا ماچادو رهبر برجسته اپوزیسیون ونزوئلا جایزه صلح نوبل خود را به صورت نمادین به دونالد ترامپ اهدا کرد تا حمایت او را جلب کند. با این حال ترامپ در پاسخ به پرسش درباره او گفت که ماچادو فرد خوبی است اما گزینه ای برای رهبری ونزوئلا در دوران پسا مادورو نیست.

همین الگو امروز در مورد رضا پهلوی نیز تکرار میشود. تعریف شخصی و احترام لفظی بدون پذیرش او به عنوان گزینه راهبردی برای اداره ایران.

 

⬤  سیاست رسانه ای آمریکا و پیامهای غیرمستقیم

 

تحولات اخیر در صدای آمریکا VOA یکی از مهمترین شاخص های سیاست واشنگتن است. انتصاب علی جوانمردی به عنوان مدیر بخش فارسی کردی تاجیکی و افغانی VOA در حالی صورت گرفت که او در گذشته منتقد جدی رضا پهلوی بوده است. این انتخاب نشان میدهد که امریکا پروژه ای مبتنی بر رهبری فردمحور رضا پهلوی را دنبال نمیکند.

 

در سطح بالاتر کری لیک به عنوان چهره نزدیک به ترامپ بر سازمان رسانه ای دولت امریکا USAGM و صدای امریکا نظارت دارد. مدیریت صدای امریکا اعلام کرده است که این رسانه از هیچ اپوزیسیونی حمایت نمیکند و انتخاب آینده ایران صرفاً بر عهده مردم ایران است. این موضع رسمی عملاً فرضیه حمایت مستقیم آمریکا از رضا پهلوی را رد میکند.

 

⬤ ایران در نگاه ترامپ و الگوی ونزوئلا

 

نگاه ترامپ به ایران بیشتر بر مدیریت گذار کنترل شده تمرکز دارد تا تغییر بنیادین ساختار قدرت. در این چارچوب رضا پهلوی نه تهدیدی جدی برای جمهوری اسلامی است و نه گزینه مطلوب برای آمریکا. سیاست ترامپ بر گذار تدریجی حفظ بخشی از ساختار قدرت و جلوگیری از جنگ داخلی یا فروپاشی استوار است.

 

 ⬤ تحلیل کارشناسانه سیاست آمریکا و گذار کنترل شده

 

گذار کنترل شده با حفظ بخشی از ساختار قدرت فعلی در ایران نه تنها گزینه کم هزینه و قابل مدیریت برای آمریکا است بلکه مانع از خلأ قدرتی میشود که چین یا روسیه از آن بهره برداری کنند. تجربه ونزوئلا نشان میدهد که آمریکا ترجیح میدهد تغییرات سیاسی به جای انقلاب کامل به صورت تدریجی و مهندسی شده اتفاق بیفتد؛ ابتدا حذف رهبران فعلی و حلقه نزدیکان آنها و سپس معرفی یک گزینه معتدل و هماهنگ با سیاست های واشنگتن که توان مدیریت کشور و ثبات نسبی را داشته باشد.

در ایران نیز هدف مشابه است. با حذف علی خامنه ای و حلقه نزدیکان او، امکان انتخاب یک رهبر معتدل فراهم میشود که بتواند در چارچوب سیاست های آمریکا عمل کند و تابوی ۴۷ ساله بین دو کشور شکسته شود. چنین سناریویی به آمریکا و متحدان غربی اجازه میدهد نفس راحتی بکشند و از خطر هرج و مرج یا فروپاشی کامل جلوگیری کنند.

این روش با منافع دولت اسرائیل که هدفش کوچک کردن قدرت ایران است همسو نیست، اما سیاست آمریکا و نگاه ترامپ بر استفاده از راهکارهای مهندسی شده و کنترل شده تاکید دارد تا ضمن حفظ ثبات، امکان مدیریت و نفوذ خود در آینده ایران را حفظ کند و از جنگ مستقیم یا تنش های غیرقابل کنترل اجتناب کند.

 

⬤ نقش چین و روسیه در معادله ایران

 

ایران برای آمریکا صرفاً یک مسئله داخلی نیست بلکه نقطه کلیدی در رقابت جهانی با چین و روسیه است. ایران مسیر مهم پروژه کمربند و جاده چین و شریک بلندمدت پکن در حوزه انرژی است. همکاریهای نظامی و امنیتی تهران و مسکو نیز برای واشنگتن تهدید راهبردی محسوب میشود

————————————————————

⬤ نتیجه گیری :

مجموع شواهد میدانی رسانه ای و ژئوپلیتیکی نشان میدهد که اپوزیسیون ایران نه تنها موفق به تولید یک آلترناتیو ملی و منسجم نشده بلکه عملاً از معادله تصمیم گیری قدرت های بزرگ کنار گذاشته شده است. رضا پهلوی با وجود سرمایه نمادین و توجه رسانه ای، بیش از آنکه گزینه عملی برای آینده سیاسی ایران باشد به ابزار رسانه ای و نماد فشار روانی علیه جمهوری اسلامی تبدیل شده است.

تحلیل کارنامه ۴۷ ساله او نشان میدهد که تجربه عملی مهارت مدیریت ملی و حمایت اکثریتی در داخل کشور را ندارد و حتی تیم او نیز توانایی اداره یک کشور ۹۰ میلیونی را ندارد. احترام لفظی رهبران خارجی تجربه ونزوئلا و سیاست رسانه ای آمریکا همگی حکایت از آن دارد که او گزینه راهبردی واشنگتن نیست.

آینده ایران اگر قرار است پایدار و ملی شکل بگیرد نه در تحسینهای دیپلماتیک و پروژه های رسانه ای بلکه در توان جامعه برای تولید رهبری درونزا عقلانی و فراگیر رقم خواهد خورد. اتکای بیش از حد به حمایت خارجی تنها اپوزیسیون را به مهره ای مصرف شدنی در بازی قدرتهای بزرگ تبدیل میکند

 

پارسا زندی (مشاور حقوقی)

 

 

 

---

به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید