رقابت فضایی ایالات متحدۀ آمریکا و چین چارچوبی ایدئولوژیک و اقتصادی دارد. آمریکا با ادعای مأموریت الهی برای گسترش تمدن، برنامهٔ «آرتمیس» را پیش میبرد، و چین با رویکردی دولتی و منظم، توانسته بر سطح و نیمهٔ پنهان ماه فرود آید و نمونههایی از خاک ماه را بازگرداند. این رقابت نهفقط بر سر فضا، بلکه میان دو مدل اقتصادی است: بخش خصوصی متکی به میلیاردرهای حوزۀ فناوری در آمریکا و اقتصاد دولتی در چین.
امروز ششمین روز از شروع مأموریت فضایی «آرتمیس ۲» است و چهار فضانورد آن، اکنون با فضاپیمای «اوریون» ناسا، در حال گردش مداری به دور ماه هستند. هرچند که بیش از ۵۰ سال از دستیابی به فناوریِ رسیدن به ماه میگذرد، اما به نظر میرسد که امروز سفر به ماه، حامل پیامی ژئوپولیتیک از سوی ایالات متحده باشد.
گیوم نودَن، تحلیلگر بخش بینالملل رسانۀ «ار.اف.ای»، امروز به تحلیل پیامهای سیاسی پرداخته است که این سفر ممکن است داشته باشد، از جمله بهرخکشیدن برتری فضایی ایالات متحده در جهان، که برای دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، اهمیت ویژهای دارد.
ترامپ پروژۀ «آرتمیس» را در سال ۲۰۱۷، در جریان نخستین دورهٔ ریاستجمهوریاش، آغاز کرد. او در سخنرانی تحلیفش در ژانویهٔ ۲۰۲۵، با اشاره به سیارۀ مریخ، «فتح فضا» را یکی از عرصههای گسترش حوزهٔ نفوذ آمریکا عنوان کرد؛ همانگونه که برتری در جهان، بهویژه در نیمکرهٔ غربی، از محورهای سیاست اوست.
ترامپ، اکتشاف و فتح فضا، یعنی رفتن و برافراشتن پرچم آمریکا بر سیارات دیگر را، نتیجهای طبیعی از «سرنوشت مقدّر» ایالات متحده عنوان کرد.
بر پایۀ تحلیل نودَن، این اندیشه از نوعی ایدئولوژی دینی خبر میدهد که بر پایهٔ آن، ملت آمریکا مأموریتی الهی برای گسترش «تمدن» دارد؛ ابتدا به سوی غرب در دوران شکلگیری کشور، سپس از قرن بیستم به سراسر جهان، و امروز به سوی دیگر سیارهها.
با این همه، ایالات متحده، تنها کشوری نیست که به ماه چشم دوخته، هرگز هم در این زمینه تنها نبوده است. در دهۀ ۱۹۶۰، در جریان برنامۀ آپولو، هدف این بود که اتحاد جماهیر شوروی را پشت سر بگذارد.
امروز، رقیب آمریکا دیگر روسیه نیست؛ کشوری که بهجای تمرکز بر «فتح فضا»، نیروهای خود را صرف فتح سرزمینی در همسایگی خود، یعنی در اوکراین کرده است.
رقیب امروز آمریکا، چین است. نمونهای دیگر از دگرگونی ژئوپولیتیکی و رقابت نظاممند در سطح جهانی میان این دو قدرت.
چین در مقایسه با آمریکا کمتر تبلیغ و اطلاعرسانی میکند، با این حال، پیوسته پیش میرود. برخلاف ناسا، این کشور توانسته است با موفقیت، اجسامی را روی سطح ماه فرود آورد، حتی بر آن «نیمۀ پنهان ماه» که فضانوردان «آرتمیس ۲» اکنون میتوانند با چشم غیرمسلح آن را ببینند.
چین در پایان سال ۲۰۲۰ حتی موفق شد نمونههایی از خاک ماه را به زمین بازگرداند. برنامۀ قمری آن همچنان ادامه دارد، با برنامههایی برای فرستادن انسان به مدار زمین در نخستین مرحله، و توسعۀ مجموعۀ موشکهای لانگ مارچ با هدف رسیدن به ماه تا حدود سال ۲۰۳۰.
بخش خصوصی در برابر دولتگرایی
این رقابت واقعاً به یک دوی سرعت فضایی تبدیل شده است. بر اساس وضعیت کنونی برنامۀ «آرتمیس ۲»، ناسا قصد دارد فضانوردان را در سال ۲۰۲۸ بر سطح ماه فرود آورد، اما تأخیر در اجرای آن تقریباً قطعی است؛ زیرا سیستمهای فرود آمریکایی هنوز آماده نیستند.
این سامانهها توسط شرکتهای اسپیس ایکس متعلق به ایلان ماسک، و بلو اوریجین متعلق به جف بزوس طراحی میشوند؛ دو میلیاردر در حوزۀ فناوری، همانند رئیس فعلی ناسا، جرد آیزکمن که بنیانگذار یک شرکت پرداخت آنلاین است.
از این رو، این رقابت تنها یک رقابت فضایی نیست، بلکه تقابل میان دو الگوی اقتصادی نیز هست: آمریکا با بخش خصوصی، و چین با یک اقتصاد دولتی که سلسلهمراتبیتر، با برنامهتر، و دقیقتر است.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید