***
گزارشها از ایران حاکی از این است که مشکل بیبرقی دیگر نه بهمعنای برهم خوردن آسایش شهروندان، بلکه به بلایی تبدیل شده که جان انسانها را میگیرد. آخرین مورد، مربوط به جان باختن دو نوجوان ۱۶ و ۱۸ساله در شهر «کوار » استان فارس است؛ «تارا یونسی» و «صادق خوشدل».
این دو نوجوان بعد از قطع برق و برای فرار از گرما به داخل خودرو در پارکینگ خانه پناه برده بودند. پیکر هر دوی آن ها روز ۲۲مرداد در جهرم بهخاک سپاه شد. علتمرگ این دو نوجوان بر اساس گزارشی که خبرگزاری «رکنا» نوشته، «خفگی در اثر تنفش گاز مونوکسید کربن» عنوان شده است.
این اولینبار نیست که از شروع تابستان شهروندان جان خود را در اثر نبود برق و گرمای هوا از دست میدهند.
پانزدهم مردادماه ویدیویی در شبکههای اجتماعی بارها بازنشر شد که در آن زنی ترکمن از کشته شدن فرزندانش در اثر انفجار ناش یاز قطعی و وصل برق خبر میداد. همانزمان، رکنا درباره این حادثه نوشته بود که در زمان قطع برق، نشتی گاز از سیستم گازرسانی داخلی این خانه به وجود آمده و دقایقی پس از وصل مجدد برق، جرقهای موجب انفجار مهیب در این منزل روستایی شده است. بر اساس این گزارش، شدت انفجار بهحدی بوده که خانه را تخریب کرده است.
«مینا»، یک زن شاغل و مادر مجرد در تهران که مسوولیت نگهداری از دو فرزند ۸ و ۱۱سالهاش را برعهده دارد، به ایرانوایر میگوید: «من اغلب از مادرم میخواهم که وقتی سر کارم مراقب بچهها باشد، اما همیشه ممکن نیست. باورتان نمیشود از وقتی ویدیوی آن دو دختربچه را که توی گرگان کشته شدند، دیدم، لحظهای سر کار نیست که آرامش داشته باشم. مدام می ترسم و استرس دارم که نکند زبانم لال سر بچههای بلایی بیاید.»
او درباره این که مشکل دیگر مربوط به سخت شدن شرایط زندگی نیست، میگوید: «دمای هوا حتی در تهران وحشتناک است ولی من به فکر پدر و مادرهایی هستم که در خوزستان یا هرمزگان و بلوچستان، ناچارند سر کار بروند و بچههایشان را خانه بگذارند. واقعا در چنین شرایطی خطر مرگ در اثر گرمای هوا هست و نمیتوانم بگویم چقدر اگر جای آنها بودم، نصفه جان میشدم.»
«علی»، شهروند دیگری است که در یکی از شهرکهای حاشیه تهران زندگی و کار میکند. او به ایران وایر میگوید: «اوایل میگفتیم کسبوکارمان لطمه میخورد. اما حالا مساله این است که با این فقر و بدبختی، با اینکه اینترنت نیست و بگیر و ببندشان تمام نمیشود، ناچاریم بیبرقی را هم تحمل کنیم. غذایمان توی یخچال خانه خراب شود و پول نداریم که دوباره بخریم، با این دیگر نمیشود کاری کرد. راه دور نمیروم، واقعا بعضی وقتها همین در و همسایه من، گرسنهاند و بچههایشان گرسنه میخوابند.»
برق ایران کجا میرود؟
ایران به گواه گزارشهای رسمی یکی از «بزرگترین تولیدکنندههای برق در منطقه» و در برخی سالها، «صدرنشین صادرات برق در خاورمیانه» بوده است. همین حالا که زندگی اغلب مردم در شهرهای مختلف ایران با بی برقی با مشکل روبهرو شده است، صادرات برق ایران بنا بر گزارشهای رسمی همچنان ادامه دارد.
بر اساس اطلاعاتی که نهادهای رسمی در ایران منتشر کردهاند، ایران به چند کشور همسایه خود برق میفروشد و از چند کشور دیگر برق می خرد. کشورهایی که ایران به آنها برق صادر میکند، شامل افغانستان، پاکستان و عراق تا قبل از اسفند۱۴۰۳ هستند.
ایران همچنین از همسایههای شمالیاش در منطقه قفقاز، همچون ارمنستان و جمهوری آذربایجان هم برق صادر کرده و هم از آنها وارد میکند. ترکمنستان تنها کشوری است که فقط به ایران برق میفروشد. صادرات برق ایران به ترکیه یا برعکس واردات از آن کشور نیز در سالهای گذشته بارها دستخوش تغییر شده است.
اما، کمتر از یک هفته پیش، «حسین محمدیان»، عضو هیاترییسه اتاق مشترک ایران و افغانستان، با اشاره به اینکه این سوی مرز، صنایع و خانوادههای ایرانی برق ندارند، اما در افغانستان برق ایران بیوقفه ارایه میشود، گفت: «از بخش خصوصی افغانستان در شهرک صنعتی هرات سوال کردیم که قطعی برق دارند یا خیر، پاسخ منفی دادند و گفتند بخشی از برق ما از ایران و بخشی از ترکمنستان وارد میشود و آن بخشی که از ایران وارد میشود، قطع نمیشود.»
صادرات برق ایران علیرغم بیبرقی و رنج شهروندان ایرانی در ایران، موضوع جدیدی نیست. ایران بهرغم مشکلات در تامین انرژی مورد نیاز مردم، از میان ۸۳ کشور صادرکننده برق، مقام ۳۹ را داشت. این رتبه به میمنت سهم عراق تا همین چند ماه پیش از برق ایران، تضمینشده بود. درواقع، صادرات برق ایران به عراق، با وجود قطعیهای مکرر در داخل ایران در تمام سالهای اخیر تا اواخر اسفند۱۴۰۳ که «دونالد ترامپ»، معافیت خرید برق از ایران برای عراق را لغو کرد، ادامه داشت. همانزمان یک مقام عراقی به «رویترز» گفته بود که «دولت فعالانه در حال کار روی گزینههای جایگزین برای تامین برق و کاهش هرگونه اختلال احتمالی است.»
یک بام و دو هوا؛ تبادل یا صادرات؟
رسانههای ایران سالهاست که در مواجهه با شرایط مختلف درباره صادرات برق، آن را با تعابیر مختلفی پوشش میدهند.
بررسیهای ایرانوایر از چند رسانه رسمی، از جمله «ایسنا»، «مهر»، «تسنیم» و «فارس» نشان میدهد که دستکم این رسانهها اغلب در زمستانها که مشکل بیبرقی در ایران جدی نیست و در شهرهای بزرگ از قطعیهای برق خبر چندانی نیست، ایران را بزرگترین صادرکننده برق در خاورمیانه معرفی میکنند. اما در فصل گرم، اصطلاحی که بهکار گرفته میشود «تبادل برق» است.
مثلا، خبرگزاری «ایسنا»، در فروردین سال قبل، «تبادل برق» ایران با همسایگان خود را ۳۰۰۰ مگاوات عنوان کرده و ایران را «یکی از بزرگترین کشورهای تولیدکننده برق در منطقه» خوانده است. اما، چند هفته جلوتر از آن، ایران را صدرنشین صادرات برق معرفی کرده است. البته در همین گزارش که بهنظر میرسد با هدف بیان آنچه در جمهوری اسلامی «پیشرفت» حکومت خوانده میشود صورت گرفته، یکی دوباری از اصطلاح «تبادل برق با کشورهای همسایه» نیز استفاده شده است.
خبرگزاری مهر نیز دو گزارش اخیر خود که هر دو در مردادماه امسال و در اوج قطعیهای برق در شهرهای مختلف ایران منتشر شدهاند، از اصطلاح «تبادل برق» استفاده کرده و به نقل از مقامات نوشته که ایران ۵ برابر برق صادراتی، برق وارد میکند یا میزان صادرات برق ایران، کمتر از یک درصد از برق تولیدی کشور است.
یک پژوهشگر حوزه انرژی در ایران که به دلایل امنیتی نخواسته نام او برده شود، به ایرانوایر میگوید که مشکل در ایران آنگونه که گمان برده میشود، «تکوجهی» نیست.
او توضیح میدهد: «مشکل بیبرقی در ایران فقط مربوط به میزان تولید، یا میزان صادرات، یا حتی میزان مصرف نیست. ما با یک سیستم قدیمی، ناکارآمد و غیرمسوول و غیرمتعهد روبهرو هستیم که دهههاست نه توانسته خود را با نیازهای یک جامعه با جمعیت در حال رشد و نیازمند به توسعه تطبیق دهد، نه ارادهای برای این اتفاق داشته است.»
این پژوهشگر حوزه انرژی ادامه میدهد: «میزان صادرات برق ایران در مقایسه با میزان واردات آن ناچیز است. ارقام رسمی میگویند، ۵ برابر کمتر است، اما بهنظرم حتی این هم، رقم خوشبینانهای است و میزان واردات ما خیلی بیشتر است. میزان مصرف مردم را هم که میگویند حدود ۳۷۰۰ کیلووات ساعت در سال است و در جهان رتبه بالایی، فکر می کنم ششم را دارد، نمیتوان واقعا به پای مردم ایران نوشت.»
او توضیح میدهد: «بر هیچکسی پوشیده نیست که در ایران برای دور زدن تحریمها از رمزارزها، بهویژه بیتکوین استفاده میشود و مجموعه حاکمیت یکی از اصلیترین ماینرهای بیت کوین در ایران و شاید حتی بتوان گفت در منطقه است.»
به گفته این پژوهشگر، مصرف بالای برق ایرانیان در جهان را احتمالا میتوان به پای مزارع بیتکوین که اغلب به نهادهای قدرت نظامی و سیاسی در ایران وابسته هستند، نوشت: «ما هرگز نمی توانیم در این مورد با قاطعیت حرف بزنیم، اما این احتمال خیلی بالاست و به نظر میرسد که با توجه به مصرف بالای برق در ماینرهای بیت کوین و اعلامیههای جسته و گریخته سپاه مبنی بر اینکه از این روش برای تامین هزینههای خود استفاده میکند، آن را محتملتر میسازد.»
اشاره این پژوهشگر حوزه انرژی به اخباری است که پیشتردرباره «کشف» چندین مزرعه «غیرمجاز بیتکوین» توسط سپاه در نقاط مختلف ایران منتشر شده است. گفته میشود که این مزارع اغلب مصادره و در اختیار مراجع حکومتی، از جمله «ستاد فرمان اجرایی امام» قرار میگیرند. گفته میشود که استخراج هر بیتکوین حدودا ۱۵۵هزار کیلووات ساعت، یعنی مدام مصرف برق چندین خانه در طول یک سال، برق لازم دارد.
به گفته پژوهشگری که با ایرانوایر گفتوگو کرده، البته «کهنه بودن زیرساختها و تمرکز بر تولید برق آبی یا با سوختهای فسیلی» نیز از دیگر دلایلی است که برق در ایران امروز بهطور جدی کمتر از میزان موردنیاز جامعه است.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید