زنان تشکل «گوجینو» که با احیای صنایعدستی و قناتهای شفیعآباد کرمان موجب تبدیل این روستا به روستای جهانی نمونه گردشگری شده بودند به مراسم اهدای لوح ثبت جهانی در چین دعوت نشدند.
«شفیعآباد» کرمان به همراه «سهیلی» قشم در استان هرمزگان و «کندلوس» در استان مازندران در میان بیش از ۲۰ هزار روستا از ۶۵ کشور جهان رقابت داشتند و درنهایت ۲۷۵ روستا به مرحله نهایی راه یافتند. سازمان جهانی گردشگری روز ۲۵ مهر ۱۴۰۴، روستای شفیعآباد را بهعنوان روستای جهانی نمونه گردشگری معرفی کرد.
«رضا صالحیامیری»، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی درباره چرایی انتخاب این روستا گفتهاست: «زنان شفیعآباد با تشکیل تعاونیها، تولید صنایعدستی و سوغات را آغاز کرده و بخشی از درآمد خود را صرف احیای قناتها و باغات خشکیده کردهاند. امروز شفیعآباد با مدیریت اقامتگاهها، تورهای بیابانی، اکوکمپهای بینالمللی و برگزاری ماراتن جهانی لوت، به مرکز گردشگری بیابانی ایران و جهان تبدیلشده است».
اما در مراسم معرفی شفیعآباد بهعنوان روستای جهانی نمونه گردشگری هیچیک از زنانی که وزیر هم کار آنان را باعث این انتخاب میداند حضور نداشتند.
یک دهه قبل «فریبا رادی»، «نجمه راز»، «سمیه ابرهیمفر»، «زهرا شفیعآبادی»، «اسما شایگان»، «فاطمه رادی» و «زهرا مهدیآبادی تکابی»، هسته اولیه پروژه «توانافزایی زنان جوامع محلی در دستیابی به معیشت پایدار از طریق منابع آبی (قنات)» را شکل دادند. آنها در این مدت از محل فروش پتهدوزی به احیای ۸ قنات کمک کردند.
«زهرا مهدیآبادی تکابی» یکی از زنانی که محصولات دستبافت خود را با نام «گوجینو» به نفع احیای قناتها میفروشند، از نادیده انگاشته شدن زنانی که چندین سال با پتهدوزی به ثبت جهانی شفیعآباد کمک کردند به «ایرانوایر» میگوید: «آنها با همه تلاشهای ما پز دادند، ولی ما در هیچ کجای کار آنها نبودیم، نه در پوسترها، نه در عکسها و نه حتی در مراسم هیچیک از زنان گوجینو را شرکت ندادند».
دعوت نشدن بهروز جشن؛ آزمون تازه زنان گوجینو
سازمان جهانی گردشگری از سال ۲۰۲۱ برنامهای برای معرفی بهترین روستای گردشگری سال به اجرا درآورده است که در آن روستاها در ۹ حوزه کلیدی شامل «منابع فرهنگی و طبیعی»، «ترویج و صیانت از منابع فرهنگی»، «پایداری اقتصادی»، «پایداری اجتماعی»، «پایداری محیط زیستی»، «توسعه گردشگری و یکپارچهسازی زنجیره ارزش»، «حاکمیت و اولویتبندی گردشگری زیرساخت و اتصال» و «بهداشت، ایمنی و امنیت» ارزیابی میشوند. این ارزیابی از سال ۲۰۲۱ هرسال در حال گسترش است و هدف آن تبدیلشدن به بزرگترین شبکه روستایی جهانی است. امسال نتیجه این ارزیابیها طی مراسمی در پکن اعلام و به هر روستا نیز لوحی تحت عنوان روستای جهانی نمونه گردشگری اهدا شد.
به گفته «محمد جهانشاهی» بیش از ۲۰ هزار روستا از ۶۵ کشور جهان در این ارزیابیها موردبررسی قرار گرفتند و درنهایت ۲۷۵ روستا به مرحله نهایی راه یافتند. بر اساس اعلام سازمان جهانی گردشگری امسال ۵۲ روستا بهعنوان روستای نمونه گردشگری معرفی شدهاند که از این تعداد ۳ روستا از ایران انتخابشده است.
باوجودی که برپایه معیارهای ارزیابی و همچنین اعلام مسوولان ازجمله وزیر میراث، صنایعدستی و گردشگری، انتخاب شفیعآباد کرمان به سبب فعالیت زنان این روستا در احیای صنایعدستی و قنات بوده اما در مراسمی که در پکن برگزار شد و عده زیادی از مسوولان جمهوری اسلامی ازجمله استاندار کرمان حضور داشتند هیچیک از زنانی که با پتهدوزی موجب احیای صنایعدستی و قناتها شدند حضور نداشتند.
ایرانوایر پیشتر در گزارشی به شکلگیری تشکل گوجینو پرداخته بود که در آن از سال ۱۳۹۳ زنان روستایی دهستان «تکاب» کرمان درآمد پتهدوزی، سوزندوزی و حصیربافیهای خود را برای لایروبی و مرمت قناتها صرف کرده و روح زندگی را به روستاها بازگرداندند. البته در این سالها فعالیت بومگردیها در شهداد رونق گرفت و برگزاری ماراتن شهداد نیز که کاملا توسط بخش خصوصی برگزار میشد به جذب اکوتوریسم کمک کرد؛ اما آنچه فعالیت زنان گوجینو را از بقیه فعالیتها متمایز میکرد رویکرد مشارکتی با تشکیل تعاونی و ایجاد صندوق بود؛ بهعبارتدیگر زنان در قالب تشکل گوجینو آموختند که چگونه در کنار یکدیگر دست در دست هم داده و فعالیت مشترکی را پیش ببرند. نقطه آغاز کار آنان «ویدیوی مشارکتی» بود به این معنا که زنان پتهدوز باید خانواده خود را راضی میکردند تا بتوانند مقابل دوربین قرارگرفته و توانمندی خود را مستقیم به مخاطب معرفی کنند. درحالیکه پیش از آن زنان پتهدوز یا سوزندوز نه صدایشان شنیدهشده بود و نه دیده شدهبودند.
دعوت نشدن زنان گوجینو به مراسم نهایی معرفی روستاهای نمونه گردشگری درحالیکه زحمت آنان موجب انتخاب روستای شفیعآباد شده موجب شده تا «نینا امینزاده گوهرریزی»، کارشناس ارشد برنامهریزی گردشگری برای تسهیلگری و توانمندسازی جامعه محلی این موضوع را بهعنوان چالشی در راستای توانمندتر شدن آنان تحلیل کند.
امینزاده در سال ۱۳۹۳ برای راهاندازی اکو موزه شفیعآباد به شهداد کرمان سفرکرده بود و آنجا بود که در عملی کردن ایده گوجینو به آنها کمک کرد. او در یادداشتی در روزنامه «پیامما» به این مسئله که چرا نه در پوسترها و نه در عکسهای ارایه شده از شفیعآباد به سازمان جهانی گردشگری هیچ اثری از زنان نیست پرداخته است.
این تسهیلگر در وصف فعالیت زنان گوجینو نوشته است: «آنان طی سالهای گذشته با صبر، ایستادگی و تلاش بخش زیادی از این شاخصها را به روستا و منطقه خود اهدا کرده بودند؛ اما درست در میانه اینهمه ایثار، گویی باید دوباره به ۱۰ سال پیش برمیگشتند؛ این بار نه برای تغییر نگاه جامعه که برای تغییر نگاه مسوولان و متصدیان دولتی به نقش زن. زنان گوجینو نهتنها با همه مطالبهگریشان به مراسم این روز بزرگ در چین دعوت نشدند که حتی عکسی از آنها در پوسترهای تبلیغاتی نیست؛ باز صدایشان شنیده نشد و دیده نشدند».
چرا گوجینو را نادیده گرفتند؟
«زهرا مهدیآبادی تکابی» یکی از زنانی که محصولات دستبافت خود را با نام «گوجینو» میفروشد با انتشار ویدئویی در حساب اینستاگرام این گروه نسبت به نادیده گرفتن شدن زنان پتهدوز، سوزندوز و حصیرباف اعتراض کرد.
او با تاکید بر اینکه «آنها با همه تلاشهای زنان گوجینو پز دادند ولی کار ما نه در پوسترهای آنان و نه در عکسهای آنان و نه حتی در مراسم نبود» به ایرانوایر میگوید: «مهمترین شاخص در ثبت جهانی شفیعآباد فعالیت زنان در تولید صنایعدستی و احیای قنات بود که باعث این موفقیت شد اما آنها گوجینو و فعالیتهایش را نادیده گرفتند».
مهدیآبادی تکابی همچنین تاکید میکند: «ما فقط از این ناراحت هستیم که این آقایان همهچیز را درباره ما میدانستند، گوجینو را میشناختند و میدانستند چقدر تأثیرگذار بوده و در بحث ثبت جهانی چقدر موثر بودهاست. سوال ما این است که چرا حرفی از کار زنان گوجینو نزدند؟ نه عکس زنی دیده میشود و نه حتی پتهدوزی. فقط عکس قلعه و کلوتهای شهداد را در معرفی شفیعآباد میبینید».
این عضو تشکل گوجینو در پاسخ به اینکه آیا آنها در جریان روند ثبت جهانی بودهاند و کمکی در مستند نگاریها داشتهاند نیز پاسخ میدهد: «ما باخبر بودیم و بارها اطلاعاتی که میخواستند را در اختیارشان قراردادیم».
او با انتقاد از روند حضور یک نفر بهعنوان نماینده شفیعآباد در مراسم برگزارشده در چین میافزاید: «ما مخالف سفر دیگران به چین نبودیم و تنها از این گلهمندیم که این امکان را داشتند که از زنان گوجینو که تلاش اصلی در احیای قنات و صنایعدستی را به دوش کشیده بودند هم نمایندهای با خود به این مراسم ببرند ولی چنین کاری نکردند».
به گفته او تفاوت عمده کار زنان فعال در تشکل گوجینو فعالیت گروهی و تعامل با یکدیگر در مقایسه با سایر فعالیتهایی است که در این منطقه ازجمله بومگردی انجام میگیرد.
مهدیآبادی تکابی از شیوه انتخاب افراد برای سفر به چین انتقاد دارد و توضیح میدهد: «برای سفر به چین و شرکت در مراسم اهدای لوح ثبت جهانی شفیعآباد میتوانستند با ما مشورت کنند و ما را در انتخاب نماینده شفیعآباد در این سفر به مشارکت بگیرند ولی کاملا با مخفیکاری بدون اینکه کسی از سفر مطلع شود خودشان به چین رفتند. دلیل اینهمه مخفیکاری مشخص نیست وگرنه اگر کارشان را درست انجام میدادند نباید از اعلام برنامه سفر به چین واهمه میداشتند».
انگیزه قوی و جدید برای ادامه کارمان پیداکردهایم
یکی از برنامههایی که فعالیت زنان گوجینو را متمایز کرده تخصیص ۱۵درصد از درآمدشان به احیای قناتهای ۴۰ روستای دهستان تکاب در منطقه شهداد کرمان است. آنها در این مدت موفق شدهاند ۸ رشته قنات را احیا کنند. همین کار سبب شد تا کشاورزی نیز دوباره جان بگیرد.
مهدیآبادی تکابی با تاکید بر اینکه ثبت جهانی شفیعآباد انگیزه قوی و جدیدی برای ادامه حرکت آنها شده به ایرانوایر میگوید: «تصور کنید یکی از زنان گروه گوجینو که در همه این چند سال پتهدوزی یا سوزندوزی میکرده با دستان خودش لوح ثبت جهانیشدن شفیعآباد را میگرفت. چقدر میتوانست حال همه این زنان را تغییر دهد و موجب تقویت روحیه ما شود».
او میگوید: «ما برنامههای مختلفی ازجمله راهاندازی وبسایت برای گوجینو داشتهایم اما هرکدام از ما علاوه بر مادر بودن باید به کشاورزی و کار خودمان هم بپردازیم و همین سبب شده تا برخی از کارها ازجمله راهاندازی وبسایت با تاخیر مواجه شود.
مهدیآبادی تکابی درباره آخرین حمایت مالی از احیا قناتهای منطقهشان هم توضیح میدهد: «درواقع هر وقت حال صندوق ما خوب باشد و رونق فروشمان موجب جمع شدن مبلغی شود برای احیای قناتها اقدام میکنیم. اخیراً هم توانستیم برای قنات حسینآباد مبلغی را کمک کنیم تا آنها با خرید حلقههای بتنی در ورودی قناتها مانع ورود خاک و شن به داخل آن شده و از تخریب قنات جلوگیری کنند».
از: ایران وایر
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید