در شلوغی فرش قرمزها، نشستهای مطبوعاتی و نمایشهای جشنوارۀ کن، چهرهای هست که سالهاست در کنار بزرگترین فیلمسازان جهان دیده میشود؛ زنی با موهای پریشان، صدایی آرام و حضوری که همزمان بسیار پررنگ و در سایه است. معصومه لاهیجی برای بسیاری از سینماگران، فقط مترجم نیست؛ او صدای دوم آنهاست. بسیاری از چهرههای مهم سینما از مارتین اسکورسیزی و پدرو آلمادوار تا عباس کیارستمی و اصغر فرهادی در جشنوارهها و نشستهای مطبوعاتی، کلماتشان را به او میسپارند. اما نقش او گاه فراتر از ترجمه است؛ از همکاری نزدیک با کیارستمی در نگارش فیلمنامه «کپی برابر اصل» تا مشارکت در بازنویسی نسخۀ فرانسوی فیلمنامۀ «داستانهای موازی»، فیلم تازه فرهادی که امسال در بخش مسابقۀ جشنوارۀ کن نمایش داده شد. رادیو بینالمللی فرانسه در حاشیۀ هفتادونهمین دورۀ این جشنواره با او گفتوگو کرده است. ویدیوی کامل این گفتوگو را میتوانید اینجا ببینید.
لاهیجی که به چهار زبان فارسی، فرانسوی، انگلیسی و اسپانیایی کار ترجمه همزمان انجام میدهد، طی نزدیک به دو دهه گذشته به یکی از شناختهشدهترین مترجمان شفاهی دنیای سینما تبدیل شدهاست. او در جشنوارههای بینالمللی، از کن تا جشنوارۀ فیلمهای آمریکایی دویل و جشنوارۀ لومیر در لیون، همراه و مترجم سینماگرانی چون پدرو آلمادوار، مارتین اسکورسیزی، ورنر هرتسوک، اصغر فرهادی، عباس کیارستمی و کوئنتین تارانتینو بوده است.
معصومه لاهیجی متولد ۱۹۷۰ است و از سال ۲۰۰۷ به یکی از چهرههای ثابت جشنوارۀ فیلم کن تبدیل شدهاست. او در گفتوگویی ویدیویی با رادیو بینالمللی فرانسه، دربارۀ مسیر زندگی و کارش گفت که علاقهاش به زبانها از کودکی آغاز شد، زمانی که در تهران شنیدن زبانهای دیگر در خیابان برایش نوعی کشف جهان بود.
او با مرور خاطرات کودکی خود در ایران زمانی که صحبت کردن بعضیها به ترکی یا ارمنی را میشنیده، میگوید: «خیلی احساس کمبود میکردم که ما فقط فارسی صحبت میکردیم». او پس از مهاجرت به فرانسه در ۱۲ سالگی، سالها زبان و ادبیات خواند و مدتی نیز تدریس کرد. اما ترجمه همزمان در سینما، به گفته خودش تقریباً «اتفاقی» وارد زندگیاش شد؛ اتفاقی که با نخستین تجربۀ حضورش در جشنواره کن مسیر حرفهای او را تغییر داد.
او که کار ترجمه شفاهی را در ابتدا با زبانهای فرانسوی و انگلیسی آغاز کرده، میگوید در ابتدا حتی تصور نمیکرد بتواند به فارسی کار کند و فارسی برایش «زبانی خصوصی» بود. اما دیدار اتفاقی با عباس کیارستمی، کارگردان نامآشنای سینمای ایران همهچیز را تغییر داد. خانم لاهیجی میگوید: «آقای کیارستمی اجازه داد که این پل بین جنبه خصوصی و شخصی و جنبه اجتماعی و حرفهای رخ بدهد».
همکاری او با کیارستمی که سالها ادامه پیدا کرد، فقط به ترجمه محدود نماند. او در نگارش فیلمنامه، زیرنویس فیلمها، همراهی در مراحل تولید و معرفی فیلمها نیز کنار این کارگردان بود. لاهیجی میگوید این همکاری باعث شد دوباره زبان فارسی و رابطهاش با ایران را کشف کند.
در سالهای اخیر، او همکاری نزدیکی نیز با اصغر فرهادی داشتهاست. از زیرنویس فیلمها تا همراهی در پروژههای بینالمللی. امسال در جشنوارۀ کن، لاهیجی در کنار فرهادی برای فیلم «داستانهای موازی» حضور داشت؛ فیلمی که در بخش مسابقه جشنواره نمایش داده شد.
ادامه در ار اف ای
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید