گفتگوی فیس بوک ملی – مصدقی ها با دکتر سعید بشیرتاش
تیر امسال پانزدهمین سالگرد این قیام است قیامی که شاید اولین بانگ نیروهای سکولار دموکرات در چار چوب وقایع بعد از خیزش ۵۷ است.
در آستانه این روز با دکتر سعید بشیرتاش کنشگر سیاسی که از کوشندگان اصلی آن قیام بود به گفتگو نشستهایم تا پس از پانزده سال به باز خوانی آن زمان در چارچوب تجربیات یک و نیم دهه بپردازیم.
سوال – به نظر شما چرا نیروهای نظامی و شبه نظامی این حملات وحشیانه را به خوابگاههای دانشگاه تهران و تبریز برنامه ریزی کردند؟ و هدف نهائیشان از این حمله چه بود؟
ج- هيچ حكومت ديكتاتورى حضور فعال مردم در صحنه سياسى را نمیتواند تاب بياورد. حضور فعال مردم در صحنه سياسى برابر است با فروپاشى سامان ديكتاتورى. براى همين، روش همهی ديكتاتورها اين است كه مردم بهاى سنگينى براى حضور در صحنهی سياسى بپردازند. در واقع همهی ديكتاتورها تنها با ايجاد جو رعب و وحشت قادر به ادامهی حكومت خود هستند.
حضور مردم در صحنه ی سياسى در ماههاى منتهى به ١٨ تير ۱۳۷۸ روندى صعودى داشت. تنها ٧-٨ ماه پيش از ١٨ تير و در پى كشته شدن داريوش و پروانه فروهر به دست جمهورىاسلامى، دهها هزار تن از مردم در اعتراض به قتلهاى سياسى به خيابانها ريختند و با بلندكردن پرچمهاى ايران، بدون آنكه نشان جمهورىاسلامى را داشته باشد، به اعتراض پرداختند. بيش از ١٧ سال بود كه مردم تهران دست به تظاهرات ضد حكومتى نزده بودند. در چهلم فروهرها نيز تظاهرات بزرگ ديگرى برگزار شد. در پى اعتراضات مردم و پافشارى خاتمى وزارت اطلاعات مسئوليت قتلها را پذيرفت. جو استبداد در حال شكستن بود و مردم، به ويژه جوانان، حضورى گسترده در ميدان فعاليتها و اعتراضهاى سياسى داشتند. در آن دوران دانشجويان محور حركتهاى سياسى بودند. حكومت احساس میكرد كه بايد ضرب شستى به مخالفان نشان دهد تا دوباره جو ترس و وحشت را بر جامعه حاكم ساخته و بار ديگر مردم را از صحنهی سياسى بيرون كند. يك ماه و نيم پيش از ١٨ تير، در زادروز مصدق در احمدآباد در ٢٩ ارديبهشت ٧٨، صدها تن از چماقداران حكومتى به شركت كنندگان در مراسم حمله كردهبودند كه جوانان با مقاومت دليرانهی خود آنان را پس رانده بودند. در آن روز دهها تن از دو طرف به شدت زخمى شدند. در روز ١٨ تير، چماقداران حكومتى به همراه نيروى انتظامى اين بار كوى دانشگاه را هدف قراردادند: تظاهرات بسيار آرام و كوچك دانشجويان خوابگاه دانشجويى در اميرآباد در اعتراض به بسته شدن روزنامه سلام، كه در تيتر اصلى خود طرح جديد قانون مطبوعات را پيشنهاد سعيد امامى خوانده بود، بهانه اى شد تا نيروهاى انتظامى و لباس شخصىهاى سازمانده ىشده به خوابگاه دانشجويان حمله كرده و آن فاجعه را پديدآورند. آنها اين بار میخواستند با خشونت هر چه تمامتر از دانشجويان، كه هسته ی اصلى اعتراضهاى سياسى بودند، زهرچشم بگيرند.
سوال – هر مقطع تاریخی بخشها و فراز و فرودهای خود را دارد و بی تردید جریانات گوناگون بخش بندی های مختلفی از این قیام دارند بعنوان مثال از شب18 تیر تا 19 تیر و از 19 تیر تا 23 تیر میخواهم تحلیل شما را در این خصوص بدانم و بخش بندی شما از فعالیتهای این قیام چگونه طبقه بندی میشود؟
ج- در روز ١٨ تير، به خاطر مراسم خاكسپارى مادربزرگ همسرم، من خارج از تهران بودم. پس از آنكه همرزمانم گزارش واقعهی حمله به كوى دانشگاه را دادند، بعد از ظهر ١٨ تير، پس از مراسم خاكسپارى، بىدرنگ به تهران برگشتم و به همرزمانم پيوستم و از غروب ١٨ تير تا واپسين ساعتهاى ٢٢ تير، به همراه همرزمانم، در متن اين جنبش حضور داشتم. در روز جمعه ١٨ تير، تمامى خيابانهاى پيرامون دانشگاه توسط نيروهاى ضد شورش، كه مجهز به چندصد خودروى زرهى بودند، محاصره شده بود و هيچ خودرويى نمیتوانست به خيابانهاى پيرامون خوابگاه نزديك شود.
در ورودی خوابگاه بسته بود و دانشجويان از نظر آذوقه در مضيقه قرارگرفتهبودند. همسايگان و مردم به آنها آذوقه میرساندند. خيابان خوابگاه كاملا در اختيار مردم قرار گرفته بود و مردم آتش روشن كرده بودند. مردم از جنايتى كه حكومت بر دانشجويان كرده بود بسيار خشمگين بودند و تا طلوع آفتاب در خيابان ماندند.
فرداى آن روز، يعنى شنبه ١٩ تير، در اعتراض به حمله به كوى دانشگاه، دفترتحكيم وحدت يك برنامهی سخنرانى در جلوى سردرِ اصلى دانشگاه تهران گذاشته بود. در آن دوران، تنها تشكل دانشجويى قدرتمند كه از طرف دولت به رسميت شناخته ميشد دفترتحكيموحدت بود كه، در آن مقطع، به شدت به جريان اصلاح طلب وابسته بود.
اما اكثريت دانشجويان فعال به اين تشكل رسمى دانشجويى تعلق نداشتند و موضعى انتقادى نسبت به كليت جمهورىاسلامى داشتند. مهمترين تشكل غير رسمى جوانان و دانشجويان در آن زمان سازمان جوانان حزب ملت ايران بود. اين سازمان، كه من در آن زمان افتخار دبيرى آن را داشتم، بيشترين نقش را در سازماندهى دانشجويان در طى قيام ١٨ تير – از ١٩ تا ٢٢ تير- داشت. در اينجا اين را هم در داخل پرانتز بيافزايم كه سالها است كه ديگر ارتباطى با حزب ملت ايران ندارم.
در روز ١٩ تير و در مراسمى كه دفترتحكيموحدت برگزاركنندهی آن بود، همهی نيروهاى دانشجويى، چه تشكلهاى رسمى و چه تشكل هاى غيررسمى، شركتداشتند و اتحاد بىنظيرى ميان دانشجويان برقرار بود. سخنرانان دفترتحكيموحدت سخنرانىهاى خوبى كردند و يكى از آنها رسما خواهان پاسخگويى فرماندهی كل قوا شد. جمعيت هم از اين سخنرانى با شعار “فرماندهی كل قوا پاسخگو” استقبال كردند. در عصر ١٩ تير، چند صد نفر از دانشگاه تهران به سوى خيابان به راه افتاديم، وارد خيابان فاطمى شديم و از جلوى وزارت كشور عبور كرديم. البته در آنجا درگيریهاى كوچكى رخ داد. در مسير راهپيمايى، مردم از اين تظاهرات استقبالمیكردند و به جمعيت افزوده میشدند. در جلوى وزارت كشور، هنوز جمعيت اندك بود. هنگامى كه از خيابان فاطمى پايين رفتيم و به بولوار كشاورز رسيديم، جمعيت تظاهركنندگان بسيار زياد شده بود و تعداد تظاهركنندگان به دهها هزار نفر میرسيد. در مسير تظاهرات، اين سازمانجوانانحزبملتايران بود كه ادارهی آن را دردستگرفتهبود. همرزمانم از منزلمان صدها پوستر و هزاران اعلاميه به ميان تظاهركنندگان آوردند و شعارهايى مانند ” قاتلان فروهر، زير عباى رهبر” يا “مصدق فروهر اين راه ادامه دارد” را در ميان جمعيت همه گير كرديم. در اين تظاهرات شعارهايى عليه حكومت دينى و برای برقرارى آزادیهاى سياسى داده شد. به رسم معمول آن زمان نيز، سرود ملى “اى ايران”، كه نماد مبارزات مردمى شده بود، بارها در تظاهرات خوانده شد. در آن شب، منطقه گستردهاى از تهران، كه مركزيت آن دانشگاه تهران و خوابگاه دانشجويى بود در دست مردم قرار گرفته بود و هيچ نيروى حكومتى در آنجا جرأت حضور نداشت. حتى راهنمايى رانندگى نيز توسط نيروهاى مردمى انجام میگرفت. در اين روز، نه تنها مخالفتى از سوى دفترتحكيموحدت مشاهده نشد بلكه همراهى خوبى نيز داشتند و اتحاد بىنظيرى برقرار بود. نيروهاى حكومتى در اين روز به شدت مرعوب شده بودند و استقبال مردم از دانشجويان و تظاهركنندگان هر ساعت در حال افزايش بود. آن شب، بى شك، اوج قدرت قيام ١٨ تير بود.
فرداى آن روز، يعنى يكشنبه ٢٠ تير، همه ی ما شاهد چرخش كامل دفترتحكيم وحدت بوديم. تجربه ی تظاهرات شب قبل، ظاهرا براى آنها و اصلاح طلبان به شدت ناگوار بود. آنها احساس میكردند كه نمیتوانند رهبرى تظاهرات مردمى را برعهده گيرند و تظاهركنندگان كليت نظام را زير سؤال میبرند.
مسئولان دفترتحكيم وحدت، كه در تماس دايمى با برخى از رهبران اصلاحطلب بودند، به شكلى خواهان جمع و جور كردن اوضاع و پايان دادن به ماجرا بودند. آنها خواستار پايان دادن به تظاهرات خيابانى شدند و میگفتند كه تمامى اجتماعات به درون دانشگاه و در سطح تحصن محدود بماند. آنها در اين روز و نيز دوشنبه ٢١ تير، تمامى توان خود را براى جلوگيرى از ادامه تظاهرات به خرج دادند و حتى در بعد از ظهر ٢١ تير تلاش کردند با زنجير درهاى دانشگاه را قفل كنند تا مانع خروج دانشجويان شوند. چند تن از اصلاحطلبان را نيز براى سخنرانى در درون دانشگاه دعوت كردند و همهی سخنرانان نيز مخالفت خود را با ادامهی تظاهرات اعلام كردند. نظر آنها بر اين بود كه ادامهی تظاهرات منجر به برخورد سنگين حكومت میشود. شايد تا حدود ى نيز حق داشتند، اما حتى در درون دانشگاه هم با هرگونه موضعگيرى عليه شخص ولى فقيه به شدت مخالف بودند و از وى به عنوان “مقام رهبرى” نام میبردند. امرى كه، در آن جو پرهيجان، شكاف و اختلاف ميان دانشجويان معترض را تشديد ميكرد.
از همان صبح يكشنبه ٢٠ تير و چرخش دفترتحكيموحدت بود كه اختلاف و چنددستگى ميان دانشجويان بروز كرد. دانشجويان به سه دسته تقسيم شدند: بخشى خواهان پايان دادن به تظاهرات خيابانى بودند، بخشى خواهان ادامه ی تظاهرات خيابانى بودند و بخشى نيز، مردد در ميان اين دو دسته، سرگردان شده بودند. از همين زمان، يعنى صبح يكشنبه ٢٠ تير، براى من مشخص بود كه، با اختلافات پيش آمده، قيام دانشجويى ١٨ تير بهزودى شكست خواهدخورد.
در روزهاى ٢٠ و ٢١ تير، و عليرغم مخالفت جدى دفترتحكيموحدت، بار ديگر هزاران تن از دانشجويان در خيابانهاى تهران دست به تظاهرات ضدحكومتى زدند و هزاران تن از دانشجويان نيز در درون دانشگاه باقى ماندند. براى همه مشخص شده بود كه خاتمى به شدت مخالف اعتراضات دانشجويان است. در روز ٢١ تير، برخى از عوامل اطلاعاتى كه تعدادی از آنها شناسايى شدند و در ميان دانشجويان تظاهركننده رخنه كرده بودند دست به برخى اقدامات مانند آتش زدن يك اتوبوس زدند. گزارشاتى كه به من میرسيد بسيار نگران كننده بود و مشخص بود كه مهار اوضاع از دست خارج شده است.
در عصر ٢١ تير، خامنه اى سخنرانى معروف خود را كرد. بعدها، با خاطراتى كه نزديكان خامنهاى تعريفكرده اند، مشخص شد كه وى روحیه و اعتماد به نفس خود را در آن روزها از دست داده بود. از غروب دوشنبه ٢١ تير هجوم نيروهاى حكومتى به دانشجويان و جوانانِ چنددسته شده شروع شد. بسيج و سپاه، در لباس مبدل، مستقيما وارد كارزار شده بودند و حتى به بسيارى از فرماندهان سپاه نيز دستور داده شده بود تا با لباس شخصى در سركوب دانشجويان شركت كنند. حملات متوجه دانشجويانى بود كه دست به تظاهرات خيابانى زده بودند. دفترتحكيم وحدت نيز كاملا خود را از اين دانشجويان جدا كرده بود. زد و خوردها تا پايان شب ادامه داشت. روز سه شنبه نيز سركوب به شدت ادامه پيداكرد و در غروب ٢٢ تير نيروهاى حكومتى كنترل كامل خيابانهاى پيرامون دانشگاه و خوابگاه را دردست گرفتند. شهر تبديل به پادگان نظامى شده بود. در ساعت ١٠ شب كه با خودروى خودم از جلوى دانشگاه تهران میگذشتم، هزاران تن از نيروهاى ضدشورش در فاصله هاى ٢مترى از يكديگر در خيابانهاى پيرامون دانشگاه مستقرشدهبودند. در اين روز، بر اساس اطلاعات دقيقى كه در آن زمان دريافت كردم، بيش از دو هزار دانشجو دستگير و زندانى شدند. البته اكثريت بزرگ آنها پس از يكى دو روز آزاد شدند.
با توضيحاتى كه دادم، میتوانم قيام ١٨ تير، كه از بامداد ١٨ تير تا غروب ٢٢ تير ادامه داشت، را به بخشهاى زير تقسيم كنم:
١- ١٨ تير: يورش وحشيانهی گماشتگان حكومتى به خوابگاه و دانشجويان
٢- ١٩ تير: آغاز واقعى قيام ١٨ تير: اتحاد و يكپارچگى همه ی جريانهاى دانشجويى، برگزارى تظاهرات گستردهی ٥٠ هزار نفرى عليه استبداد دينى، غافلگیری و وحشت نيروهاى حكومتى و پيوستن بخشهايى از مردم به اين قيام.
٣- از صبح٢٠ تير تا غروب ٢١ تير: جداشدن طرفداران خاتمى و آغاز چنددستگى در ميان دانشجويان.
٣- از غروب ٢١ تير تا غروب ٢٢ تير: موافقت خاتمى با درخواست سپاه جهت حمله به جوانان تظاهركننده و آغاز سركوب دانشجويانى كه به تظاهرات ادامه داده بودند.
سوال – نقاط قوت این قیام در چه بود که حاکمیت با تمام قوا به میدان آمد و هرساله سالگرد این قیام همچون استخوان در گلو میباشد و فضای کشور در این روزها حالت امنیتی بخود میگیرد؟
ج- نقطه مثبت اين قيام، گفتمان نويى بود كه اين قيام در سطح ملى جا انداخت و سر فصل نوينى در تاريخ نهضت هاى مردمى ايران شد. اين قيام سه پايه هويتى داشت: دموكراسى، سكولاريسم و ملى گرايى. پس از قيام ١٨ تير، محتواى همه جنبش هاى گستردهی مردمى اين سه پايه هويتى خواهد بود. حتى جنبش سبز نيز، در سطح مردمى خود، همين هويت را داشت و هر چه زمان میگذشت اين سه پايهی هويتى قيام ١٨ تير بيشتر در جنبش سبز عيان ميگشت.
به نظر من، جايگاه قيام ١٨ تير در تاريخ معاصر ايران تا حدودى به جايگاه رخداد ١٥ خرداد ٤٢ شباهت دارد. رخداد ١٥ خرداد ٤٢ پايانى بود بر هژمونى جبهه ملى در ميان مخالفان و آغاز سرفصل جديدى بود در تاريخ مبارزاتی نیروهای سیاسی در ايران. رخداد ١٥ خرداد ٤٢ گفتمان ضد غربى، ضد سلطنتى و اسلامگرايى را در سطح ملى در ميان مخالفان حاكم گرداند و همه حركتهاى اعتراضى پس از آن از اين گفتمان بهره ميگرفتند. اما قيام ١٨ تير براى هميشه به اين گفتمان واپسگرايانه پايان داد و گفتمان ملى، دموكرات و سكولار را در سطح ملى، در مبارزات مردمی، حاكم گرداند.
قيام ١٨ تير چشم اميدى به اصلاحات درون حكومتى نداشت. رهبران اين قيام و فعالان ملى دانشجويى میديدند كه قانون اساسى جمهورى اسلامى رسماٌ حقوق ملت ايران را مصادره كرده و در اختيار ولى فقيه گذارده است. آنها ميديدند كه درچارچوب قانون اساسى جمهورى اسلامى و بدون پشتوانه و حضور قوى مردمى، ولى فقيه هرگز حاضر به بازپس دادن حقوق ملت نخواهدبود و تنها راه رسيدن به حقوق ابتدايى شهروندى و دموكراسى جنبشى ملى است. قيام ١٨ تير راه آينده را به ملت ايران نشان داد.
علت اينكه حاكميت با تمام قوا براى سركوب اين قيام به ميدان آمد اين بود كه اين قيام ولايت فقيه و استبداد دينى را هدف قرار داده بود و به هيچ وجه در چارچوب حكومت قرار نداشت.
سوال – نقاط ضعف این قیام در چه بود و عامل انحراف و سرکوب را در چه میدانید و نقش اصلاح طلبان در شکست قیام را تا چه حد موثر میدانید؟
ج- نقطه ضعف اين قيام در گسترده نبودن آن در سطح كشور و نيز چنددستگى بود كه از روز دوم در ميان دانشجويان پديدآمده بود. تشکلهای دانشجويى اصلاح طلب، كه در آن زمان هنوز متأثر از افكار اسلامگرايانه بودند و روابط بسيار خوبى با دولت خاتمى داشتند و در برابر ولايت فقيه و نظام جبهه نمیگرفتند، در قيام ١٨ تير در اقليت قرار گرفتند و دانشجويان را در تظاهراتهاى خيابانى، به جز تظاهرات ٢٠ تير، همراهى نكردند؛ و شايد يكى از علل شكست اين قيام نيز همين شكافى بود كه اين تشکلها، با فشار اصلاح طلبان، در ميان دانشجويان ايجاد كرده بودند.
دوستان ما شاهد آن بودند كه مسئولان دفتر تحكيم وحدت در لحظات حساس دقيقه به دقيقه با برخی رهبران اصلاحطلب در ارتباط بودند و دستورات آنها را اجرا میكردند. پس از سركوب قيام ١٨ تير، اعضاى دفتر تحكيم وحدت، كه شاهد سياست اصلاح طلبان در رهاكردن دانشجويان زير ماشين سركوب حكومتى بودند، و احساس میكردند كه بازى خورده اند، از اصلاح طلبان فاصله گرفتند. امری که منجر به انشعاب کوچک دانشجویان اصلاح طلب از دفترتحكيم وحدت در نشست به اصطلاح شیراز گردید.
ما در غروب ١٩ تير شاهد آن بوديم كه دهها هزار تن از مردم تهران به دانشجويان پيوسته بودند. اما از فرداى آن روز، اختلافات و چنددستگى ها شروع شد. اگر اين اختلافات نبود و خاتمى از دانشجويان حمايت میكرد، و يا دستكم در برابر دانشجويان نمى ايستاد، اقبال مردم به اين قيام به سرعت افزايش مىيافت و ديگر سركوب آن آسان نبود. از همان صبح ٢٠ تير كاملا مشخص بود كه خاتمى در مقابل دانشجويان قرارگرفته است. در روز ٢١ تير، خاتمى، به عنوان رييس شوراى امنيت ملى، شخصا دستور دستگيرىها را صادركرد. چندين هزار تن از دانشجويان و فعالان سياسى بازداشت شدند. كمتر از دو هفته بعد خاتمى در باره ی قيام ١٨ تير گفت: “بعد از حادثه ی کوی دانشگاه، شورش پیش آمد. شورش و بلوا در تهران، حادثه ی زشت و نفرت آوری بود که ملت عزیز و مقاوم و صبور و منطقی ما را مکدر کرد. آنچه در تهران پیش آمد، لطمه به امنیت ملی بود؛ تلاشی بود برای برهم زدن آرامش مردم شریف و تخریب اموال عمومی و خصوصی و بالاتر از آن، اهانت به نظام و ارزشهای آن و مقام معظم رهبری. آنچه پیش آمد، حادثه ی ساده ای نبود؛ تلاشی بود برای مرزشکنی و برای ابراز کینه توزی علیه نظام که نه رابطه ای با این ملت شریف داشت و نه نسبتی با دانشگاه و دانشگاهیان. حادثه ی شورش، یک حرکت کور، یک بلوا، یک حرکت ضدامنیتی، با شعارهای منحرف کننده بود که به نظر من برای مخدوش کردن شعارهای مطرح شده در دوران جدید ریاست جمهوری به وجود آمد. تحریک احساسات مردم متدین و دلسوز و وطنخواه که تاب تحمل حمله به ارزشها، رهبری، و مقدسات خود را ندارند”.
سوال – هر ساله بنا بر حسب موقعیت سالگردهای متفاوتی برای این قیام گرفته میشود به نظر شما متناسب ترین و موثر ترین برنامه برای برگزاری چنین سالگردهائی چگونه میتواند باشد؟ حضور خیابانی را موثر میدانید یا برگزاری نشست های مختلف در سالن های اجتماعات یا فعالیت در دنیای مجازی؟
ج- بزرگداشت سالگرد اين قيام حتما بايد با تبيين ويژگى ها و جايگاه تاريخى آن همراه باشد و خواسته هاى مردم در اين قيام همواره يادآورى شود. فعاليتهاى مجازى براى شناساندن ژرفا و هويت اين قيام لازم و ضرورى است، به ويژه اينكه در اينباره، به عللى كه نمیخواهم وارد آن شوم، فعاليت كافى صورت نگرفته است.
اين قيام، يك جنبش مردمى با هويتى ملى گرايانه و براى برقرارى يك سامان دموكرات و سكولار در ايران بود. در نتيجه، بزرگداشت واقعى اين قيام، زمانى است كه بار ديگر مردم ايران در يك قيام سراسرى خواهان اجراى خواستههاى آن جنبش، يعنى برقرارى سامانی مردمسالار در ايران، شوند.
سوال – به عنوان آخرین پرسش 15 سال از قیام 78 و 5 سال از اتفاقات مهم و تکان دهنده 88 میگذرد و اگر بخواهیم مدلی برای پیروز شدن در وقایع سالهای آتی طراحی کنیم پیشنهاد شما برای این مدل چیست؟
پاسخ به اين پرسش خود بحث مفصل و جداگانه اى را میطلبد. در اينجا به اختصار میگويم كه هيچ جنبشى را از پيش نميتوان طراحى كرد، چرا كه هيچ جنبشى به دستور صورت نميگيرد. هيچ كسى نيز آغاز يك قيام را نمیتواند پيش بينى كند. تنها چيزى را كه میتوان پيش بينى كرد اين است كه سرانجامِ هر سامان ديكتاتورى فروپاشى است. يك روزنه، يك رفرم و يا يك تغيير تعادل در درون بافت قدرت، همگى میتوانند فرصتى باشند براى آغاز يك قيام.
اما بر اساس تجربه هايى كه از قيام ١٨ تير، جنبش سبز و ديگر قيام هاى تاريخ ايران و جهان به دست آمده است، میتوان گفت كه يك سرى شرايط براى پيدايش يك جنبش و پيروزى آن لازم است؛ از جمله:
– مشخص بودن هدف و قاطع بودن در راه رسيدن به آن هدف. جنبش و سران آن نبايد در برگزيدن هدف -مثلا کنارگذاردن ولايت فقيه و برقرارى دموكراسى- مردد باشند و در مسير راه تعلل ورزند.
– جنبش بايد ملى و گسترده باشد. گسترده ترين قشرهاى جامعه در همه شهرهاى بزرگ كشور بايد در جنبش شركت داشته باشند. با شركت قشرهاى زحمتكش در جنبش، امكان پيروزى به شدت افزايش مییابد.
– جنبش و گفتمانش بايد بتواند بخشى از بدنه حكومت را به خود جذب كرده و يا دستكم باعث ايجاد ترديد و تعلل در بخش مهمى از بدنه ی سركوبگر شود. در همان حال، رهبرى جنبش با قاطعيت خود بايد حكومت را مرعوب كرده و در درون آن شكاف ايجاد كند.
جنبش سبز ملت ايران، كه در ادامه قيام ١٨ تير قرار دارد، برخى از اين ويژگیها، و نه همه ی آنها، را داشت.
در پايان بار ديگر تكرار میكنم كه قيام ١٨ تير راه آينده را به ملت ايران نشان داد. بدون كوچكترين ترديدى، مطمئنم كه سرانجام يك جنبش بزرگ ملى همه خواسته هاى بزرگ و حياتى قيام ١٨ تير را در كشور عزيزمان ايران عملى خواهد كرد.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید