وقوع سیلابهای سهمگین در روزهای اخیر، بخشهای وسیعی از استانهای جنوبی ایران را با فاجعهای زیستمحیطی و اقتصادی روبرو کرده است. گزارشهای میدانی و آمارهای ارائه شده از سوی مقامات محلی حاکی از آن است که تنها در استان هرمزگان، بیش از ۱۲۰۰ هکتار از اراضی زراعی و باغی به زیر آب رفته یا در اثر شدت جریان سیل تخریب شدهاند. این بحران در استان همجوار، کرمان، ابعاد انسانی و معیشتی عمیقتری یافته است؛ بهطوری که در یکی از روستاهای تابعه، سیلاب بیش از ۹۰ درصد زمینهای کشاورزی را که تنها منبع درآمد ساکنان محلی بود، به تلی از گل و لای تبدیل کرده است.
تخریب زیرساختهای کشاورزی در هرمزگان، بهویژه در مناطق مرکزی و شرقی این استان، تهدیدی جدی برای امنیت غذایی و زنجیره تأمین محصولات فصلی محسوب میشود. سیلاب نه تنها محصولات آماده برداشت را از بین برده، بلکه با شستن لایه سطحی خاک و تخریب سیستمهای آبیاری تحت فشار، بازگشت این زمینها به چرخه تولید را با چالشهای فنی و هزینههای گزاف روبرو کرده است. کارشناسان بر این باورند که نفوذ نمک و املاح به خاکهای سیلزده در مناطق ساحلی هرمزگان، میتواند باروری زمینها را برای سالهای متمادی تحت تأثیر قرار دهد.
در استان کرمان، فاجعه در ابعاد متمرکزتری رخ داده است. نابودی ۹۰ درصدی اراضی کشاورزی در یک روستا، به معنای فروپاشی کامل اقتصاد محلی و احتمال موج جدید مهاجرت از روستا به حاشیه شهرهاست. بسیاری از این مزارع متعلق به خردهمالکانی است که تمام دارایی خود را در قالب بذر، کود و سیستمهای آبیاری در این زمینها سرمایهگذاری کرده بودند و اکنون بدون هیچ پشتوانه مالی، نظارهگر ویرانی دسترنج خود هستند. عدم لایروبی به موقع رودخانههای فصلی و نبود سیلبندهای مستحکم، از جمله دلایلی است که فعالان محیط زیست به عنوان عوامل تشدیدکننده خسارات مطرح میکنند.
فراتر از خسارات مستقیم به مزارع، سیلاب باعث تلف شدن صدها رأس دام و تخریب راههای روستایی شده است که روند امدادرسانی و انتقال باقیمانده محصولات به بازار را با اختلال جدی مواجه کرده است. مدیریت بحران منطقه هشدار داده است که با توجه به تداوم پدیدههای جوی، خطر رانش زمین و فرونشست در مناطق کشاورزی وجود دارد. برآوردهای اولیه نشان میدهد که جبران خسارات وارده به بخش کشاورزی جنوب، نیازمند تخصیص اعتبارات اضطراری و حضور مستقیم نهادهای حمایتی برای جلوگیری از ورشکستگی کامل کشاورزان است.
این بحران بار دیگر ضرورت بازنگری در سیستمهای آبخیزداری و مدیریت منابع آب در مناطق نیمهبیابانی جنوب ایران را برجسته کرد. تضاد میان خشکسالیهای طولانیمدت و سیلابهای لحظهای و مخرب، نشاندهنده نبود الگوی پایدار برای مهار روانآبهاست. در حالی که کشاورزان هرمزگان و کرمان درگیر آواربرداری از مزارع خود هستند، جامعه جهانی و نهادهای مدنی داخلی بر لزوم ارتقای سیستمهای هشدار زودهنگام و بیمه محصولات کشاورزی تأکید دارند تا در آینده، تغییرات اقلیمی منجر به چنین فجایع معیشتی گستردهای نشود.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید