یونسکو، نهاد فرهنگی سازمان ملل متحد، نگرانی خود را از تخریب و آسیبرسانی به سایتهای میراث فرهنگی در جریان جنگ میان آمریکا و اسرائیل با ایران ابراز و در بیانیهای اعلام کرد: «مختصات جغرافیایی سایتهای موجود در فهرست میراث جهانی و همچنین سایتهای دارای اهمیت ملی را به تمام طرفهای ذیربط ابلاغ کردهایم تا از هرگونه آسیب احتمالی جلوگیری شود.»
این سازمان افزود: «یونسکو همچنان از نزدیک وضعیت میراث فرهنگی در این کشور و سراسر منطقه را با هدف اطمینان از حفاظت از آنها زیر نظر دارد.»
در اینجا فهرستی از سایتها و محوطههای میراث فرهنگی ایران که طبق گزارشهای مختلف تا به امروز آسیب دیدهاند، آورده شده است:
۱. کاخ گلستان، تهران
کاخ گلستان یکی از قدیمیترین بناهای تاریخی پایتخت ایران و تنها سایت میراث جهانی ثبت شده در یونسکو در تهران است. این مجموعه شامل هشت ساختار کاخمانند است که ساخت آن به قرن شانزدهم میلادی (دوران صفویه) بازمیگردد.
یونسکو تأیید کرده است که کاخ گلستان در پی حمله موشکی ۲ مارس (۱۱ اسفند) به میدان ارگ که در نزدیکی آن قرار دارد، آسیب دیده است. این آسیبها شامل فروریختن سقفهای آینهکاری شده، شکستن طاقها، بیرون ریختن پنجرهها و پراکنده شدن آوار در داخل تالارها است.
۲. کاخ چهلستون، اصفهان
کاخ چهلستون که به دلیل فرسکوهای (نقاشیهای دیواری) دقیق و باجزئیاتش شناخته میشود، یکی از مشهورترین بناهای تاریخی شهر اصفهان است. این کوشک (کلاه فرنگی) متعلق به قرن هفدهم، بخشی از یک سایت میراث جهانی دیگر یونسکو یعنی “باغ ایرانی” است و در دوران صفویه برای پذیراییهای شاهانه و مراسمها استفاده میشد.
نام این بنا از ۲۰ ستون چوبی آن گرفته شده که انعکاس آنها در استخر بزرگ مقابل ورودی، تعداد آنها را به ۴۰ میرساند.
یونسکو تأیید میکند که بخشهای مختلف این کاخ طی حملات ۱۰ مارس (۱۹اسفند) به یک ساختمان دولتی مجاور در نزدیکی میدان مرکزی شهر، آسیب دیده است.
لیست موارد آسیبدیده شامل کاشیهای شکسته، فروریختن نقاشیهای دیواری، آسیب به آینهکاریهای دوران صفویه، ترک خوردن فرسکوها و شکستن پنجرهها است.
۳. مسجد جامع اصفهان
امواج انفجار همچنین به ساختار، کاشیکاریها و عناصر تزئینی “مسجد جامع”، قدیمیترین مسجد جمعه ایران و یکی دیگر از میراث جهانی یونسکو در اصفهان، آسیب رسانده است.
به گفته یونسکو، این بنا “توالی ساختوسازهای معماری و سبکهای تزئینی دورههای مختلف معماری اسلامی ایران را در طول ۱۲ قرن به نمایش میگذارد”.
۴. کاخ عالیقاپو، اصفهان
کاخ سلطنتی عالیقاپو به دلیل اهمیت فرهنگی و تاریخیاش در سال ۱۹۷۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت.
این کاخ نیز تحت تأثیر حملات به اصفهان قرار گرفته و گزارشهایی از شکستن درها و پنجرهها و همچنین کنده شدن کاشیکاریها مخابره شده است. به نظر میرسد ساختمان فرمانداری مستقر در میدان (نقش جهان)، هدف اصلی حملهای بوده که به چندین سایت تاریخی اصفهان آسیب رسانده است.
۵. محوطههای پیشاتاریخی دره خرمآباد
یونسکو تأیید کرده است که ساختمانهای نزدیک به محدوده حفاظتی این میراث جهانی، بر اثر شوکهای ناشی از انفجار آسیب دیدهاند. دره خرمآباد که شامل پنج غار و یک پناهگاه صخرهای است، شواهدی از سکونت انسان با قدمت ۶۳ هزار سال را ارائه میدهد. این سایت در سال ۲۰۲۵ توسط آژانس فرهنگی سازمان ملل به ثبت رسید.
۶. قلعه فلکالافلاک (دژ شاپورخواست)، خرمآباد
این دژ عظیم در اوایل قرن سوم میلادی، در دوران ساسانیان ساخته شده است. گزارشها حاکی از آن است که دفاتر و ساختمانهای مختلفی در محوطه قلعه، از جمله موزههای باستانشناسی و مردمشناسی، مورد اصابت قرار گرفتهاند، اگرچه سازه اصلی دژ دستنخورده باقی مانده است. در این واقعه، پنج نفر از کارکنان و پرسنل حفاظت از میراث فرهنگی مجروح شدند.
«سپر آبی» (The Blue Shield)
مقامات ایران برای محافظت از بناهای تاریخی، اقدام به برافراشتن نشانهای “سپر آبی” (سفید و آبی) بر فراز ساختمانها در سراسر کشور کردهاند. سپر آبی علامتی است که در جریان کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای محافظت از اموال فرهنگی در طول درگیریها ایجاد شد.
پیتر استون، رئیس سازمان بینالمللی سپر آبی، در بیانیهای در ۱۳ مارس گفت: «اگرچه حفاظت از جان و کرامت انسانی همیشه باید اولویت اول در هر بحرانی باشد، اما حفاظت از مردم با حفاظت از میراث آنها گره خورده است. میراث فرهنگی بیش از یک ثبتِ گذشته است؛ این یک لنگر ملموس برای هویت انسانی و یک دارایی جهانی مشترک است.»
آسیبهای گزارش شده تا به امروز عمدتاً ناشی از امواج شوک، آوار و انفجار ناشی از حملات به زیرساختهای مجاور بوده است تا هدفگیری مستقیم خودِ بناها.
“جنایات جنگی” احتمالی
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پیش از این در ژانویه ۲۰۲۰ تهدید کرده بود که به سایتهای فرهنگی ایران حمله خواهد کرد. حملات نظامی که سایتهای فرهنگی را هدف قرار میدهند، طبق قوانین بینالمللی جنایت جنگی محسوب میشوند. ایالات متحده، اسرائیل و ایران کنوانسیونهای حفاظت از میراث فرهنگی در زمان درگیری را امضا کردهاند.
پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، درباره کنوانسیونها و قوانینی که برای کاهش خطرات علیه غیرنظامیان وضع شدهاند با لحنی تحقیرآمیز سخن گفته و آنها را “قوانین احمقانه درگیری” نامیده است.
“کمیته سپر آبی ایالات متحده” اعلام کرد که از اظهارات هگست “نگران” شده و خاطرنشان کرد که عدم رعایت حقوق بینالملل بشردوستانه میتواند منجر به ارتکاب جنایات جنگی شود.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید