آخرین رهبر برجسته جنبش دانشجویی ۱۳۷۸ از زندان نسبت به تداوم چرخه خشونت هشدار میدهد و خواستار تغییری تاریخی در رویکرد جمهوری اسلامی میشود.
نوشته: دکتر سهیلا انزلی و دکتر علی غلامآزاد
تهران / اروپا – حشمتالله طبرزدی از شناخته شدهترین زندانیان سیاسی ایران است. این مهندس عمران، روزنامهنگار و دبیرکل جبهه دموکراتیک ایران که فعالیت آن از سوی جمهوری اسلامی ممنوع اعلام شده، نزدیک به سه دهه از زندگی خود را در زندانهای جمهوری اسلامی گذرانده است. او بهعنوان مدیرمسئول نشریه دانشجویی پیام دانشجو و یکی از رهبران اصلی اعتراضات دانشجویی ۱۸ تیر ۱۳۷۸ شناخته میشود.
طبرزدی خود را «آخرین بازمانده» نسل ۱۸ تیر میداند که همچنان در زندان به سر میبرد. زندگی او سرشار از بازداشتهای مکرر، شکنجه، احکام سنگین زندان و محاکمههای پیدرپی بوده است. سازمان ملل متحد نیز در سال ۲۰۱۱ بازداشت او را مغایر با حقوق بینالملل ارزیابی کرد.
او به مناسبت بیستوهفتمین سالگرد اعتراضات دانشجویی، از زندان رجاییشهر پیامی صوتی منتشر کرده و در آن نسبت به ادامه چرخه خشونت در ایران هشدار داده و خواستار آغاز یک «گفتوگوی ملی» میان حکومت و جامعه شده است.
بنبست «منطق حاصلجمع صفر»
طبرزدی در این پیام، روند تحولات سیاسی ایران را نتیجه نوعی تفکر ویرانگر میداند که از آن با عنوان «دیالکتیک هگلیِ ویرانگری» یاد میکند.
به باور او، حکومت و مخالفان طی دهههای گذشته همواره در چارچوب منطقی حرکت کردهاند که تنها بر حذف متقابل یکدیگر استوار بوده است.
او میگوید: «۴۷ سال است که از منطق “او باید برود” پیروی کردهایم».
طبرزدی با اشاره به سقوط حکومت پهلوی، انقلاب اسلامی و بحرانهای سیاسی پس از آن، تأکید میکند که این منطق نه به دموکراسی انجامیده و نه ثباتی پایدار برای کشور به ارمغان آورده است.
به گفته او، نتیجه این رویکرد چیزی جز خشونت، قطبیشدن جامعه و تحمیل هزینههای سنگین انسانی برای ایران نبوده است.
او همچنین تصریح میکند که نه جمهوری اسلامی توانسته است مخالفان خود را بهطور کامل از میان بردارد و نه مخالفان، با وجود موجهای اعتراضی سالهای ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و جنبش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱، موفق به سرنگونی نظام شدهاند.
پارادوکس دیپلماسی
طبرزدی در بخش دیگری از پیام خود، سیاست خارجی جمهوری اسلامی را بهشدت مورد انتقاد قرار میدهد.
او یادآور میشود که رهبران جمهوری اسلامی امروز آماده مذاکره با ایالات متحده هستند؛ همان کشوری که خود، آن را مسئول کشته شدن فرماندهان ارشد نظامی ایران میدانند.
او از درون زندان این پرسش را خطاب به حاکمان مطرح میکند:
«چگونه حاضر هستید با دشمنی مذاکره کنید که فرماندهان شما را کشته است، اما حاضر نیستید حتی یک گام به سوی مردم خود بردارید؛ مردمی که هیچیک از فرماندهان شما را نکشتهاند؟»
به اعتقاد طبرزدی، حکومت گفتوگو را تنها برای عرصه سیاست خارجی مجاز میداند، اما در داخل کشور همچنان بر «چوبه دار و شکنجه» تکیه دارد.
شروط برقراری صلح داخلی
طبرزدی تحقق صلح در داخل کشور را مشروط به چند اقدام اساسی میداند.
او خواستار:
- توقف فوری تمامی اعدامها؛
- آزادی همه زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات؛
- و به رسمیت شناختن حق اعتراض مسالمتآمیز همراه با انجام اصلاحات بنیادین سیاسی است.
او در این زمینه به تجربههای بینالمللی، از جمله عبدالله اوجالان، اشاره میکند که پس از دههها زندان، بر ضرورت آغاز روند صلح و گفتوگوی سیاسی تأکید کرده است.
در عین حال، طبرزدی تصریح میکند که گفتوگو نمیتواند یکطرفه باشد.
به باور او، اگر جمهوری اسلامی همچنان از گفتوگو با مردم خود سر باز زند، در نهایت حق انقلاب و تغییر بنیادین نظام سیاسی بهعنوان آخرین گزینه مشروع برای شهروندان باقی خواهد ماند.
یک دگراندیش برخاسته از درون نظام
زندگی سیاسی طبرزدی او را از بسیاری از مخالفان جمهوری اسلامی متمایز میکند.
او در آغاز از حامیان انقلاب اسلامی بود، در دوران جنگ ایران و عراق بهعنوان نیروی بسیج فعالیت داشت و فارغالتحصیل دانشگاه معتبر امیرکبیر تهران است.
اما از اواسط دهه ۱۳۷۰، بهعنوان مدیرمسئول نشریه پیام دانشجو، بهطور علنی فساد، سوءاستفاده از قدرت و ساختارهای حاکم را مورد انتقاد قرار داد.
همین پیشینه، او را برای دستگاههای امنیتی به چهرهای خطرناک تبدیل کرده است؛ زیرا انتقادهای او نه از بیرون نظام، بلکه از سوی فردی مطرح میشود که سالها از درون با سازوکارهای جمهوری اسلامی آشنا بوده است.
دههها تعقیب و سرکوب
سرگذشت قضایی طبرزدی از نگاه بسیاری از سازمانهای حقوق بشری، نمونهای روشن از استفاده ابزاری از دستگاه قضایی برای سرکوب مخالفان سیاسی است.
او بارها اعلام کرده است که مأموران نهادهای امنیتی، مجازاتهای مورد نظر خود را مستقیماً به قضات دیکته میکردند.
همچنین شماری از وکلای او، از جمله نسرین ستوده، عبدالفتاح سلطانی، محمد اولیاییفرد و دیگران، بعدها خود نیز تحت تعقیب، بازداشت یا زندانی شدند.
در پایان ماه مه ۲۰۲۶ نیز طبرزدی بار دیگر به اتهام «تبلیغ علیه نظام» به سه سال زندان دیگر محکوم شد.
به گفته فعالان حقوق بشر، گشودن پروندههای جدید و صدور احکام متوالی، بخشی از راهبرد جمهوری اسلامی برای جلوگیری از آزادی زندانیان سیاسی پس از پایان دوران محکومیت آنان است.
فراتر از یک فریاد استمداد
پیام صوتی حشمتالله طبرزدی تنها درخواست کمک یک زندانی سیاسی نیست.
این پیام، در عین حال تحلیلی از بحران کنونی ایران و فراخوانی برای پایان دادن به چرخه خشونتی است که دهههاست بر فضای سیاسی کشور سایه افکنده است.
او پیام خود را با این جمعبندی روشن به پایان میرساند:
«هرگونه توافق با واشنگتن، اگر با صلح و آشتی با مردم ایران همراه نباشد، ارزشی نخواهد داشت».
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید