بخشهای گستردهای از تالاب بینالمللی چغاخور در چهارمحالوبختیاری خشک شده است؛ بحرانی که افزون بر خشکسالی، اجرای پروژههای عمرانی، گسترش زمینهای کشاورزی و برداشت بیرویه از منابع آب در شکلگیری آن نقش داشتهاند.
تالاب چغاخور در نزدیکی شهرهای بروجن و بلداجی و در ارتفاع حدود دو هزار و ۲۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد. این تالاب با وسعت تقریبی هزار و ۶۰۰ هکتار، سال ۱۳۸۹ در فهرست تالابهای بینالمللی کنوانسیون رامسر ثبت شد و تمام محدوده آن منطقه شکارممنوع است.
اکنون بخشهایی از بستر تالاب به زمین خشک تبدیل شده و وزش باد، خاک آن را در هوا پراکنده میکند. وبسایت «عصر ایران» در گزارشی، احداث تونل «سبزکوه ـ چغاخور» را یکی از عوامل موثر در تشدید بحران این تالاب معرفی کرده است.
ساخت این تونل حدود سال ۱۳۸۹ و پیش از تکمیل مطالعات ارزیابی زیستمحیطی آغاز شد. قرار بود این پروژه به مدیریت منابع آب منطقه کمک کند، اما سازمان حفاظت محیطزیست سرانجام در سال ۱۳۹۴ دستور توقف آن را صادر کرد.
دستگاه حفاری پس از حدود ۴۰۰ متر پیشروی به گسل سولقان رسید و آب با دبی حدود ۱۰۰ لیتر در ثانیه وارد تونل شد. بررسیهای بعدی نشان داد آب ورودی با چشمههای ساکیآباد، شیرکشته، سیبک و چغاخور ارتباط دارد؛ چشمههایی که بخشی از آب تالاب و روستاهای اطراف را تامین میکردند.
خشکشدن یا کاهش آب برخی چشمهها، مقامهای محلی را ناچار کرد با ساخت حوضچه و استفاده از پمپ و لوله، آب را به روستاهای اطراف منتقل کنند؛ بااینحال، آسیب وارد شده به منابع طبیعی تغذیهکننده تالاب جبران نشد.
چغاخور در گذشته زیستگاه نزدیک به ۶۰ گونه پرنده، از جمله اردک سرسبز، اردک تاجدار، غاز، حواصیل و لکلک سفید بود. ساکنان منطقه میگویند همزمان با کاهش سطح آب، جمعیت پرندگان و ماهیان تالاب نیز بهشدت کاهش یافته است.
احداث تونل تنها عامل تهدید کننده چغاخور نیست. با عقبنشینی آب، بخشهایی از بستر خشکشده تالاب به زمینهای کشاورزی تبدیل شده است. ورود دام، برداشت آب برای کشاورزی، ساختوساز، ورود فاضلاب و انباشت زباله نیز فشار بر این اکوسیستم را افزایش دادهاند.
خشکشدن چغاخور محوطه باستانی ساکیآباد با قدمتی بیش از شش هزار سال را نیز تحتتاثیر قرار داده است. بخشهایی از این محوطه بر اثر گسترش فعالیتهای کشاورزی از بین رفته و عملیات مرتبط با تونل نیز آن را در معرض آسیب بیشتری قرار داده است.
تالاب چغاخور هنوز بهطور کامل خشک نشده، اما بخش بزرگی از بستر آن آب خود را از دست داده است؛ وضعیتی که فعالان محیطزیست آن را نتیجه خشکسالی، مدیریت نادرست منابع آب و گسترش مداخلات انسانی میدانند.
به کانال تلگرام سایت ملیون ایران بپیوندید