اتحادیه سراسری هنرمندان افغانستان به فریده مهوش ۷۵ ساله تندیس «مادر موسیقی افغانستان» را روز شنبه ۶ اسفند (۲۵ فوریه) در ایالت کالیفرنیای آمریکا اهدا کرد.

او در جریان سخنرانی در این مراسم،‌ از حمایت مردم افغانستان در طول ۵۶ سال فعالیت هنری خود سپاسگزاری کرد.

او گفت:‌ «قربان تک تک شما شوم و شما همیشه به من محبت داشته‌اید. من گلالی فریده یک دختر گمنام بودم و حتی تحصیلات خود را تکمیل نکردم و فقط از شما آموختم و شما به من درس محبت، حقیقت و درستی را دادید.»

استاد مهوش به فروتنی در میان شهروندان افغانستان مشهور است:‌ «من تشکری می‌کنم از اتحادیه هنرمندان افغانستان که به من لقب اسطوره موسیقی و مادر موسیقی را دادند. شما (مردم) بودید که من را مهوش ساختید و شما بودید که زندگی را از صفر شروع کردم.»

استاد مهوش به زبان‌های فارسی، پشتو و اردو آهنگ خوانده است و یکی از پرکارترین آوازخوانان زن اهل افغانستان به حساب می‌آید.

او با استاد فاروق یکی از هنرمندان مشهور «کوچه خرابات» کابل ازدواج کرد و پنج فرزند دختر دارد.

استاد مهوش آوازخوانی را زمانی که دانش‌آموز مکتب در کابل بود، آغاز کرد و نخستین آهنگ خود را در سال ۱۳۴۶ هجری شمسی در استودیو رادیو افغانستان ضبط کرد.

روایت زندگی مهوش غم‌انگیز است و زمانی که به هنر موسیقی روی آورد با مخالفت شدید در خانواده و اجتماع مواجه شد. در جامعه سنتی و به‌شدت محافظه‌کار افغانستان، آواز خواندن برای زنان تابو بود، اما استاد مهوش این تابو را شکست.

او در یکی از مصاحبه‌های ویدیویی خود فاش کرد که یکی از نزدیکانش پس از آگاه شدن از اینکه او آواز می‌خواند، با دادن زهر به او تلاش کرده بود که او را بکشد. او گفته بود:‌ «از نزدیکان خانواده من است و من نمی‌خواهم که نامش را ببرم، به من زهر داد و من بسیار بیمار شدم و در بیمارستان تحت عمل جراحی قرار گرفتم و زنده ماندم و هنر موسیقی را ادامه دادم.»

محمد حسین سرآهنگ، آوازخوان نامدار افغانستان، به پاس ایستادگی و تلاش مهوش به او لقب استادی داد. او از جمله معدود آوازخوانان افغانستان است که با استاد سرآهنگ آهنگ «خیزید و یک دو ساغر صبها بیاورید» را اجرا کرده است.

مهوش با احمد ظاهر، یکی از مشهورترین آوازخوانان افغانستان، اجراهای دو نفره داشته است.

استاد مهوش در افغانستان، اروپا و آمریکا کنسرت‌های متعددی برگزار کرده است، اما حالا به‌دلیل کهولت سن کمتر آهنگ می‌خواند.

برای دو دهه تا پیش از روی کار آمدن حکومت طالبان در ۱۵ اوت ۲۰۲۱، فصل جدیدی برای رشد هنر موسیقی در افغانستان باز شده بود. در این مدت، به شمار آوازخوانان و نوازندگان افزوده شد و حضور زنان نیز در عرصه موسیقی افزایش یافت.

اما طالبان موسیقی را ممنوع کردند و به آوازخوانان و نوازندگان اجازه فعالیت در داخل افغانستان را نداده‌اند و به همین دلیل، شمار زیادی از اهالی موسیقی کشور را ترک کردند و در مهاجرت به سر می‌برند.

استاد مهوش در یکی از مصاحبه‌ها خود پس از روی کار آمدن حکومت طالبان در افغانستان، این حکومت را «زن‌ستیز» خواند. او گفته بود: «نزد من امارت اسلامی نیست و ما قبلا هم مسلمان بودیم و خدا و دین خود را دوست داشتیم و حالا هم. امارت زن‌ستیز است. یک ذره دل این‌ها (طالبان) [به حال] زنان افغانستان نمی‌سوزد.»

طالبان در دوران نخست حاکمیتشان در نیمه دوم دهه ۹۰ میلادی نیز موسیقی را ممنوع اعلام کرده بودند و افغانستان به کشوری بدون ساز و آواز در سطح جهان مبدل شده بود.