عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، تاکید کرده است که جمهوری اسلامی همچنان به پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای پایبند است و همکاریش با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی صرفا از طریق شورای عالی امنیت ملی «ساماندهی خواهد شد.»

آقای عراقچی به موضع‌گیری وزارت خارجه آلمان واکنش نشان داده است که با انتقاد از تصویب قانون «الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی» هشدار داده بود که این تعلیق همکاری، هرگونه نظارت بر برنامه هسته‌ای ایران و امکان حصول راه حل دیپلماتیک را از بین می‌برد.

آقای عراقچی وزارت خارجه آلمان را به «خبرسازی جعلی» متهم کرد و گفت: «ایران همچنان به معاهده عدم اشاعه و توافق‌نامه پادمان پایبند است».

او افزود که قانون تعلیق همکاری با آژانس در واکنش به حملات «غیرقانونی» علیه تأسیسات هسته‌ای ایران تصویب شده است و به موجب آن «همکاری ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به دلایل بدیهی ایمنی و امنیتی، صرفا از طریق شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران ساماندهی خواهد شد.»

این قانون هفته گذشته و یک روز پس از شروع آتش‌بس اسرائیل و ایران در قالب یک طرح دو فوریتی در مجلس ایران تصویب شد و فوراً به تأیید شورای نگهبان رسید.

بر اساس این قانون، دولت جمهوری اسلامی ایران موظف شده است هرگونه همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را تا زمانی که «امنیت تأسیسات و دانشمندان هسته‌ای» تضمین نشده باشد، به حالت تعلیق درآورد.

شورای‌عالی امنیت ملی ایران مأمور بررسی این تضمین شده و دولت باید هر سه‌ماه یک‌بار درباره اجرای آن به مجلس گزارش دهد.

وزیر امور خارجه ایران پیشتر به تلویزیون این کشور هم گفته بود که تصویب این قانون به معنای تعلیق فوری رابطه با آژانس نیست بلکه همکاری با آژانس به تشخیص شورای عالی امنیت ملی واگذار شده است.

ساعاتی پس از ابلاغ این قانون از سوی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، آلمان اسرائیل و آمریکا واکنش نشان دادند.

سخنگوی وزارت خارجه آلمان این تصمیم را «ارسال علامتی فاجعه‌بار» از طرف ایران خواند و گفت: «برای رسیدن به راه‌حل دیپلماتیک، ضرورت دارد که ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همکاری کند.»

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا هم اقدام ایران را «غیرقابل قبول» خواند.

تامی بروس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، در نشستی خبری‌ در واشنگتن گفت: «ما از واژه غیرقابل قبول استفاده می‌کنیم، چون ایران در زمانی تصمیم به تعلیق همکاری گرفت که هنوز برای تغییر مسیر و انتخاب راه صلح و رفاه فرصت داشت.»

خانم بروس از ایران خواست فورا همکاری کامل با آژانس را از سر بگیرد از جمله با «ارائه اطلاعات در مورد مواد هسته‌ای اعلام‌نشده و فراهم کردن دسترسی بدون محدودیت به تاسیسات غنی‌سازی جدید.»

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا همچنین گفت که پیش از حملات آمریکا، ایران مشغول انباشت اورانیوم غنی‌شده با غلظتی بالا بود که «هیچ هدف صلح‌آمیز معتبری برای آن نبود.»

او بار دیگر با تکرار هشدار دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، گفت که «ایران نمی‌تواند و نخواهد توانست به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند.»

گیدعون سعر، وزیر خارجه اسرائیل، هم در واکنشی سریع خواستار فعال شدن ساز‌وکار ماشه شد؛ مکانیسمی که در توافق هسته‌ای برجام درنظر گفته شده و امکان بازگشت خودکار تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران را فراهم می‌کند.

آقای سعر در پستی در شبکه ایکس نوشت: «من از سه کشور اروپایی آلمان، فرانسه و بریتانیا درخواست می‌کنم که تمام تحریم‌ها را علیه ایران دوباره اعمال کنند. ایران به‌تازگی اعلامیه‌ای ننگینی را درباره تعلیق همکاری خود با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی صادر کرده است. این اقدام، نقض کامل تمامی تعهدات و الزامات بین‌المللی ایران در حوزه هسته‌ای محسوب می‌شود.»

وزیر خارجه اسرائیل افزود: «جامعه جهانی باید اکنون قاطعانه اقدام و از تمام ابزارهای موجود برای توقف جاه‌طلبی‌های هسته‌ای ایران استفاده کند.»

مکانیسم ماشه، قطعنامه ۲۲۳۱ و بازگشت خودکار تحریم‌های شورای امنیت

شش روز بعد از تصویب برجام در تابستان سال ۲۰۱۵، شورای امنیت آن را در قالب قطعنامهٔ ۲۲۳۱ تصویب کرد، که به موجب آن هر شش قطعنامه قبلی صادر شده علیه ایران، که به وضع تحریم‌های گسترده بین‌المللی در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد انجامیده بود، لغو شد.

اما در چارچوب این قطعنامه چیزی به عنوان «مکانیسم ماشه» درنظر گرفته شده است که امکان برقراری مجدد این تحریم‌ها فراهم می‌کند.

در این شیوه پیش‌بینی شده است که اگر یکی از طرف‌های توافق مدعی «نقض جدی برجام» از سوی ایران باشد، می‌تواند موضوع را به شورای امنیت ارجاع کند. شورا باید ظرف ۳۰ روز درباره قطعنامه‌ای برای ادامه‌ تعلیق تحریم‌های ایران رأی‌گیری کند.

در این شیوه، هرکدام از اعضای دائم شورای امنیت می‌توانند قطعنامه‌ ادامه لغو تحریم‌ها را وتو کنند و به این ترتیب، تحریم‌های رفع‌شده علیه ایران با رأی یک عضو دائم شورای امنیت به جای خود بازگردد.

دولت دونالد ترامپ در دوره اول ریاست‌جمهوری او، شروع به فعال‌کردن این مکانیسم کرد اما سایر اعضای دائم شورای امنیت از آن حمایت نکردند و سپس با پیروزی جو بایدن در انتخابات ریاست‌جمهوری، آمریکا موضوع را از دستور کار شورای امنیت خارج کرد.

سه کشور اروپایی بریتانیا، فرانسه و آلمان در ماه‌های اخیر بارها تهدید کرده‌اند که در صورت رضایت‌بخش نبودن همکاری ایران با آژانس، فرایند بازگشت خودکار تحریم‌های شورای امنیت را آغاز خواهند کرد.

در حال حاضر، چین و روسیه با فعال‌کردن ساز‌وکار ماشه مخالف‌اند، اما در صورتی‌که مکانیسم ماشه در شورای امنیت مطرح شود، به‌دلیل شیوه‌ای که برای آن در قطعنامه ۲۲۳۱ پیش‌بینی شده، رأی وتوی احتمالی آن‌ها بی‌اثر خواهد بود.

فرصت فعال‌کردن مکانیسم ماشه در مهرماه یا اکتبر امسال به پایان می‌رسد.

ایران پیش از این تهدید کرده بود که در صورت بازگشت تحریم‌های شورای امنیت، ممکن است از معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای خارج شود.

از: بی بی سی